Petar Stanić

Stanić, Petar

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia

73 priuassero del dorainio. Onde egli fu il primo, ehe ľ anno del Sig­nore 1151. donô ľ Isola di Meleda, pertinente a Chelmo, ä tre mo-naci, che furono, Marino, Simeone et Gioanni; alii quali concedette la detta Isola con tutti i terreni, entrate et huomini d'essa, com' appare per un privileggio, che stette prima molto tempo nella Chiesa. di S. Michele, done dal principio li Monaci habitauano in detta isola; et poi con processo di tempo, con ľ ainto del Signore di Chelmo e di Rassia e con 1* elemosine de' Rausei fu edificata la Chiesa di Santa Maria, et il Monasterio per la stanza de' Mo­naci nel lago d'essa isola, com' ancor al presente si vede. Iddio perciô rimunerô Dessa e la sua progenie, che sempře furono signoři et re di Rassia di suoi descendenti in sette generationi fin' ad Vrose imperadore. II quale sendo delľ ottava generatione, perde ľ im-perio, et mori senza figliuoli. II Duca Dessa hebbe tre figliuoli, Miroslavo, Nemagna et Costantino, che furono huomini, et prodi in arme». Po navedenome spomeniku ispada, da Nemanjići nijesu pori­jeklom iz Ljubomira kod Ljubinja, nego s Bregave, t. j . kod ravne Gabele; da Deša nije ukopan kod sv. Petra u polju kod Trebinja, nego u Lagu na 0 . Mljetu u sv. Mariji; a napokon, po svoj pri­lici, da mu je podigao spomenik Miroslav, jer ono nije zaludu pater Mirislavi. Pregledao sam potanko stećke i ostalo kod sv. Petra u Polju kod Trebinja, ali tu nije ni traga, da je ukopan rečeni Deša, pa eto je držati, da je on izabrao, da se sahrani u svome hramu na Mljetu, a to mu je išlo po pravu kao ktitoru istoga hrama. Vid Vuletić-Vukasović. Izvješće о izkopinama na starohrvatskoj crkvi u gornjim Koljanima kod Vrlike. 1. U gornjim Koljanima, na lievoj obali Cetine, nalazi se mjesto odaljeno od Vrlike 10 kim., koje narod nazivlje Gradinom. To je liep brežuljak, koji se prema Cetini naglo spušta, dočim se prema kršnom Lupoglavu lagano pruža u veliku ravninu, pokritu daleko i široko množtvom ruševina rimskog grada, koji je ležao na tom krasnom gorskom obronku. Odmah izpod Gradine prema Cetini 74 nalaze se kude Bokunove, Bodrožićeve i Kalinićeve, a izpod ovih steru se njive tih sela, na sredini kojih uzdiže se kamenit brežuljak, pokrit sa jedne strane grmljem, dočim se sa drugih strana uvlače u nj njive. Narod nazivlje taj brežuljak crkvinom. Taj brežuljak bip je pred dvadesetak godina pun raznovrstnih ste<5aka, ali ih težaci množtvo razbiše, da stvore nove njive i razsadnike. Sada se- vidja jošte samo desetak stećaka razštrkanih po crkvini i okolnim nji­vama. Mjesto na kome su nadjene same ruševine stare hrvatske crkve, bilo je već tako obraslo grmom, da nije bilo moguće niti pomisliti, da pod njim leže ruševine kakove zgrade. Samome sret­nome slučaju valja zahvaliti, da ta liepa stara crkvica, koja sa vise razloga ima osobitu važnost, nije ostala za uviek sakrivenom. Negdje u kolovozu god 1890. išao je pisac ovih redaka po rećenim selima tražiti nadpise í razgledati rimske ruševine na Gradini, kojom zgodom pripoviedi mu težak Petar Džukela, da i on imade kod kuće dva šarena kamena, koja da je pred desetak godina našao na crkvini. Odosmo do kuće Petrove, koji nas odvede na svoje gumno, i tu po­kaza dva kamena — dva ulomka hrvatske ornamentike sa nadpi-sima: PEA i ED SA POLO. To slučajno odkriće uputilo nas je na cr­kvinu, na kojoj nadjosmo njekoliko stećaka, a trag ruševinam jedva zamjerismo po zgodnosti položaja. Družtvenom podporom odkapali smo tu crkvicu 11, 14 i 15 listopada god. 1890., a nastavili radju 7, 8 i 9 travnja t. g., o kome odkapanju čast nam je potanje iz-viestiti sliedeće: 2. Najprije očišćene su ruševine od grmlja, a po tom na uaj-zgodnijem mjestu pokušano je naći zid crkve, šio je odmah i pošlo za rukora. Odkrit je najprije kut svetišta A1, odakle se je odkapanje nastavljalo uz sjeverni i iztočni zid crkve. U samom kutu A nadjen je na taracu ovaj rimski nadpis: MAD (IVPAD?) DÍAN(AE). Kopajući uz iztočni zid svetišta Г44 m. nadjen je drugi zid, koji se pruža uzporedo sa pobočnim zidovima crkve, a dug je 1 18 m. Prema kraju je srušen, a prvotno je vjerojatno sizao sve do stepenica sve­tišta. U tome zidu na kraju bio je uzidan kao prosto gradivo ovaj rimski nadpis: ŠIBI ET — CONI — ET SVI(S). Kopajući uz sjeverni pobočni zid 8 m. došlo se je do triju pri­mitivno od ploča učinjenih stepenica, na dnu kojih nadjena je oveća 1 Nacrt odkopané crkve nije nam za sada moguće đonieti, ipak ostavljamo dopisnikove citacije na ovaj nacrt odnosne. 75 ploča sa šupljinom n sredini, u kojoj su bili nsadjeni kasnije nešto niže nadjeni stupovi, koji su po svoj prilici držali pregradu izmedju svetišta i ostale crkve. Širina svih triju stepenica iznosi 86 cm. Kod с upravo uz stepenice nadjen je oveći komad ornamentike sa ovim nadpisom: OSCONSIRI ETCONEIRIARICO. Kod E UZ stepenice nadjen je opet ulomak ornamentike sa ovim nadpisom: NVTERAPBSA. Kod F na-djeno je komada od stupova i krasan veliki stup sa cielim dolnjim liepo ornamentováním dielom, visok 141 т . , širok 024 т . , dubok 0"16 m. Kod G nadjena su dva liepa kapitela i ovaj rimski nadpis: VCIO — XXXV — SERAR. U svetištu kod Y nadjen je ulomak nadpisa: DM. Svetište je bilo sa dva zida razdieljeno na tri diela, koja su bila jednako duga t. j . 3 пь, ali nisu bila jednako široka, jer sjeverni je prostor širok '1*44 m, srednji 1 80 т. , a južni l-58 in. Ti razdielni zidovi sve­tišta pružali su se po svoj prilici do stepenica, a kako su prvotno bili visoki, to nije modi naravski ustanoviti, dočim pako nadjena visina iznosi samo 96 cm. Kod H su bila pobočna vrata, kod kojih se je razmjerno našlo najviše i najboljih spomenika. Sa nutarnje strane do samog praga nadjen je veliki rimski nadgrobni nadpis, ali tako iztrt, da se jedva gdjekoje slovo mučno može razabrati. Ta srušena vrata ostala su u svome položaju kakogod su pala, a lievi veliki prag ležao je jošte svojim dolnjim krajem na dolnjem pragu, dočim su dva rimska oveća nadpisa, što su bila uzidaua nad tim vratima, bila upravo poviše njega ujedno sa gornjim dobro sačuvanim pragom. Rimski nadpisi objelodanjeni su u Viestniku br. 2. god. 1891. str. 41. pod br. 1 i 2, Odkapajuéi južni zid prema glavnim vratima namjerismo se na drugi nutarnji zid, u kome kod к nadjosmo za čudo u zid tvrdo uzidan liepi komad ornamentike, jednake ostaloj u toj crkvi na-djenoj, sa nadpisom: T ET CVM OMN. Na tome ulomku urezan je križ i ptica Nešto dalje kod к uz srušen zid nadjen je ulomak sa nad­pisom : S O BOLEHOSCAI EtIOS. Kod Ĺ smo opazili trag stepenicama, koje su po svoj prilici vodile na chor. Kod NXO nadjeno je ulomka od stupova, a u zidu kod a bio je uzidan ovaj rimski nadpis: VAV МАХШАЕ CON ET ŠIBI. Uz sjeverni pobočni zid nadjen je samo gdjekoji ulomak stupa i ornamentike, ali od nadpisa ništa. Odkapanje nutarnjosti crkve svršilo je dne 15. listopada 1890. 76 Salidž u svetištu je vrlo liepo učinjena, dočim je u ladji crkve učinjena od prostih malenih ploča 3. Pri nastavljenom odkapanju u travnju t. g. odpočela je radja kod т na njivi Petra Džnkele i nastavljena prema vz, i onda prema PRSb. Kod т nadjen je u đubljini od 1 m. oveći ulomak ornamentike sa nadpisom: CONS-RISE ET CONHIRMNRI CORC(O?) [Son-striset et con(f)irmari ćoro], a kod т drugi manji nadpis. Kod z nadjen u gromili kamenja liepo radjen četverouglat stećak, pod kojim u grobu bilo je zakopano pet ljudi. Stećak je dug 1*90 m , širok 0*87 m, visok 053 m., udaljen od zida crkve 4 m., a jedini, na kome se vidi nješto pomnije radje. Kod M, upravo na južnom zidu bio je grob sa stećkom, što pokazuje, da se je tu pokapalo i posije propasti te crkve. Kod с nadjena je velika rimska ara, visoka 092 m., široka 0*46 m., a du­boka 0-53 m., ali za čudo neima na liepo ugladjenoj strani nika-kova nadpisa. Na gornjoj plohi ima udubinu, kao da je sto na njoj utvrdjivano. Pri kopavju izpred crkve nadjen je kod R ulomak natpisa: N?IR, a kod s nadjen je ozgo ravan zid, širok 161., koji je vjero­jatno služio za to, da stećei budu ravnije na ostrmini ležali, jer bi se inače niz brdo spnzavali. Kod P je nadjen grob, u kome je bilo zakopano šest ljudi, ali u svim grobovima, kojih je nadjeno množtvo kod Ž, nije se moglo ništa naći. Kod z u đubljini nadjeni su ostanci temelja njeke zgrade, koja je tako do dna srušena, da joj nije bilo moguće naći pravog oblika. (Grobovi su svi od ploča bedrenjača i poklopnica gradjeni, kakovom zidanom nema traga). Važno je vrlo, što je nadjen komad ornamentike uzidan u samu zgradu i što su uzimani rimski spomenici kao prosto gradivo. Seljaci su mi pripoviedali, da ima poviše Gradine mjesto, gdje da su viijali iste vrsti ornamentike, po čemu bi u tu crkvu (?) uzidjivana bila ornamentika i rimski nadpisi. Medjutim neka učenjaci prouče najprije ove činjenice, a onda ako bude potrebito i moguće, razvi-diti će se i zemljište nad Gradinom. Vrlika, dne 30. svibnja 1892. Pop Petar Stanić, župnik. 

Izvješće o izkopinama na starohrvatskoj crkvi u gornjim Koljanima kod Vrlike

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hrčak - Portal of scientific journals of Croatia