Farklı İslâmî Kimliklerin Birlikte Yaşama Problemi ve Çözüm Önerileri Sufi Psikolojisi Açısından Bir Giriş Denemesi / The Problem of Coexistence of Different Islamic Identities and Suggestions for Solution an Entrance in Terms of Sufi Psychology

Abstract

Abstract The existence of different religious identities in various forms in Islamic world is a legacy that Islamic history leaves to the contemporary societies. In other words, these religious identities cause the problem of living together of different religious groups in Islamic societies, but they can also lead to the problem of ‘othering’ as well. In this case, it can be difficult to make social reconciliation and live together in the framework of general religious values. When any religious thought and opinion desires to come to a leading position to feel safe, other thoughts and opinions tend to react to it. The main problem at that point seems to be whether to accept different thoughts as a richness or not. This research looks for answers to the question of what should be done so that the differences that sects and groups in Islamic societies create, do not lead to political discrepancies. The most basic issue that the work is emphasize is that the principles of belief, deed and morality of Islamic religion has been determined by revelation, and these principles have not changed over time. However, the relations between these principles, the issue of which principle is ahead of the other and which principles should be brought forward in the new situations have caused to raise different opinions and the predecessor scholars (Salaf) propounded diverse ideas and thoughts to this issue. In later periods, different interpretations were added due to new events happening indoors and new beliefs and cultures encountered outside, and so new trends and understandings emerged. The currents and understandings generated by the mentioned interpretations continue their existence today in different forms and even new currents can occur. This work also emphasizes that these differences of interpretation -on the condition that the religious constancies do not move from place- should be accepted as wealth and should not lead to political separation in this way. For this, we underlined the need to live together around general religious values by emphasizing the fact that different religious groups must live together. In the work it is alleged that the lifestyle of the Sufi tradition can help us on this subject. Öz İslam dünyasında farklı dinî kimliklerin çeşitli şekillerde varlığı, İslam tarihinin günümüz toplumlarına bıraktığı bir mirastır. Söz konusu bu kimlikler İslam toplumlarında farklı dinî grupların bir arada yaşama problemini doğurmakta fakat ‘ötekileştirme’ sorununa da yol açabilmektedir. Bu durumda toplumsal uzlaşma sağlanması ve genel dinî değerler çerçevesinde bir arada yaşanması zorlaşabilmektedir. Herhangi bir dinî düşünce ve görüş kendini güvencede hissetmek amacıyla hâkim konuma gelmeyi arzu edince, diğer düşünce ve görüşler buna karşı reaksiyon gösterme eğilimi içerisine girebilmektedir. Bu çalışmada İslam toplumlarında mevcut olan mezhep ve grupların ortaya çıkardığı farklılıkların siyasal anlamda krize yol açmaması için neler yapılması gerektiği sorusuna cevap aranmaktadır. Üzerinde durulan en temel konu, İslam dininin inanç, amel ve ahlak esaslarının vahiyle belirlenmiş olması ve bu esasların zamanla değişime uğramayışı gerçeğidir. Fakat bu esaslar arasındaki ilişkiler, hangi esasın diğerinden daha önde olması meselesi ve yeni karşılaşılan durumlarda hangi prensiplerin öne çıkarılması gerektiği konusunda farklı görüşler ortaya atılmış ve ilk dönem selef âlimleri bu hususta farklı fikir ve düşünceler serdetmişlerdir. Daha sonraki dönemlerde, içeride yaşanan yeni olaylar ve dışarıda karşılaşılan yeni inanç ve kültürler nedeniyle farklı yorumlar eklenmiş ve böylece yeni akım ve anlayışlar ortaya çıkmıştır. Söz konusu yorumların oluşturduğu akım ve anlayışlar günümüzde de farklı şekillerde varlığını devam ettirmekte ve hatta yeni akımlar bile oluşabilmektedir. Bu çalışmamızda, yorum farklılıklarının –dinî sâbiteleri yerinden oynatmamak kaydıyla– zenginlik kabul edilmesi ve bu şekilde siyasal ayrıma yol açmaması gerektiğinin altını çizdik. Bunun için farklı dinî grupların birlikte yaşama zorunluluğu gerçeği vurgulanarak, genel dinî değerler etrafında birlikte yaşamanın gerekliliği dile getirilmiştir. Bu konuda sûfî geleneğin yaşam tarzından istifade edilebileceği de özellikle vurgulanmıştır