Ewa Modrzejewska

Res Rhetorica

Directory of Open Access Journals

Retoryka dziennikarstwaRhetoric of/in journalism5 (1) 2018 EDITOR: KATARZYNA MOLEK-KOZAKOWSKASPRAWOZDANIA | REPORTSEWA MODRZEJEWSKAUNIWERSYTET WARSZAWSKIe.modrzejewska@uw.edu.plSprawozdanie/Report: XVI konferencja Polskiego Towarzystwa Retorycznego pt. „Retoryka wartości”, Warszawa,23–24 listopada 2017 r.LicenseThis work is licensed under Creative Commons Attribution 4.0 international (CC BY 4.0). The content of the license is available at http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ISSN: 2392-3113106Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ●Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 106EWA MODRZEJEWSKAUNIWERSYTET WARSZAWSKIe.modrzejewska@uw.edu.plSprawozdanie/Report: XVI konferencja Polskiego Towarzystwa Retorycznego pt. „Retoryka wartości”, Warszawa, 23–24 listopada 2017 r.Jak zwykle na jesieni Polskie Towarzystwo Retoryczne (PTR) zaprosiło bada-czy różnych dyscyplin na 16. konferencję naukową, której tematem przewodnim była retoryka wartości. W 2017 roku organizatorzy zaproponowali, by przed-stawiać swoje badania i refl eksje nad retoryką epideiktyczną, arystotelesows-kim genus demonstrativum oraz tym, jak współcześnie wyrażane są wartości, jakw kulturze przejawia się afi rmacja i krytyka, a także jak rozwijał się ten obszar wymowy w literaturze i fi lozofi i antycznej, średniowiecznej oraz nowożytnej.Konferencję otworzyli z krótkimi wystąpieniami powitalnymi reprezentan-ci współorganizatorów, to jest dr hab. Grzegorz P. Bąbiak, prof. UW – dyrektor Instytutu Polonistyki Stosowanej UW, dr hab. Maria Załęska – w podwójnej roli jako przewodnicząca PTR oraz reprezentantka Katedry Italianistyki UW – oraz dr hab. Agnieszka Budzyńska-Daca, wiceprzewodnicząca PTR i kierownik Zakładu Retoryki i Mediów Instytutu Polonistyki Stosowanej UW. W trakcie dwu dni obrad wygłoszono 26 referatów w 8 sesjach tematycznych. Prelegenci przyjechali z 16 ośrodków akademickich i instytucji naukowych.Prof. Jakub Z. Lichański z Pracowni Badań Historii i Teorii Retoryki UW ze swoim wystąpieniem Retoryka – wartości: sprzeczność, marzenie czy fakt? rozpoczął pierwszy panel zatytułowany Wokół wartości retoryki, omawiając naprzytoczonych przykładach relacje między retoryką a prawdą i etyką. Rozważania na temat subiektywnego rozumienia wartości i jego przydatności w retoryce przed-stawił dr hab. Paweł Gondek, kierownik Katedry Retoryki na Katolickim Uniwer-sytecie Lubelskim Jana Pawła II (referat Jaką wartość ma wartość dla retoryki?).W ostatnim wystąpieniu tej sesji dr Paweł Kuciński, adiunkt w Katedrze KulturyXX i XXI Wieku na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, przedstawił krytykę spolityzowanej retoryki wartości, odnosząc się przy tymw warstwie terminologicznej do kategorii estetycznych i narratologicznych oraz do bieżących przykładów z języka polityki (referat pt. Estymatyka. Poetyka war-tości jako metadyskurs retorycznej aksjologii).Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ● 107 Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 107W kręgu badań nad retoryką w dyskursie publicznym pozostały uczestniczki drugiego panelu, który rozpoczął się od wystąpienia dr hab. Marii Załęskiej (Katedra Italianistyki UW), zatytułowanego: Retoryka jako wartość i antywartość. Prelegentka streściła wyniki swojej analizy dostępnych na rynku podręcznikówz zakresu retoryki pod kątem tego, jak kształtuje się popularny pogląd na temat ars bene diciendi, a więc czym według tych źródeł jest retoryka, jak jest postrzegana i jakie (anty-)wartości się jej przypisuje.Następnie z referatem Co łączy Polaków – wartości w prezydenckich orędziach noworocznych wystąpiła dr hab. Agnieszka Kampka z Wydziału Nauk Społecznych SGGW, która skupiła się na analizie telewizyjnych wystąpień prezydentów (od Aleksandra Kwaśniewskiego do Andrzeja Dudy), by odpowiedzieć na pytanie ba-dawcze: czy na podstawie analizowanych przemówień możemy wskazać wartoś-ci, które – niezależnie od konkretnej sytuacji politycznej i osobowości danego prezydenta – można uznać za wspólne. W dyskusji nad wystąpieniem rozważano kwestię instrumentalnego i rytualnego traktowania wartości w tego typu wystąpie-niach politycznych.Ostatnią prelekcją panelu Wartość w dyskursie publicznym był referat prof. Barbary Bogołębskiej z Uniwersytetu Łódzkiego, pt. Aksjologiczny wymiar re-toryki krytycznej i afi rmatywnej w gatunkach prasowych, w którym przedstawio-no przegląd tekstów dziennikarskich pod kątem ich statusu genologicznegoi związanych z nim zespołów wartości moralno-etyczno-poznawczo-estetycznych(o charakterze afi rmatywnym lub krytycznym).Pierwszy dzień konferencji zakończyła sesja pt. Wartości – retoryka – kultura dawna, którą rozpoczęła dr hab. Joanna Partyka z Instytutu Badań Literackich PAN z wystąpieniem pt. »Jedność obywatelska« w Ikonologii Cesarego Ripy (1593). Tytułowa „Jedność obywatelska” (‘Unione civile’) to spersonifi kowane pojęcie zgody narodowej, które w swoim emblematycznym dziele przedstawił szesnastowieczny, włoski badacz sztuki i ikonografi i. Prelegentka opisała, jakimi narzędziami retorycznymi posłużył się C. Ripa, afi rmując wartości społeczeństwa obywatelskiego.Łukasz Lipiński, z Katedry Filologii Klasycznej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, przybliżył z kolei retorykę pochwały wartości obywatelskich w histo-riografi i epickiej Macieja Stryjkowskiego, polskiego historyka i poety z XVI wie-ku. Prelegent scharakteryzował topikę pochwalną, odnoszącą się przede wszyst-kim do afi rmacji wartości republikańskich, tj. wolności szlacheckiej, systemu prawa, koncepcji demokracji „mieszanej”, stanowiącej fenomen wyjątkowy dla Europy Środkowo-Wschodniej w czasach przednowożytnych, a będącej przed-miotem rozważań w pismach Stryjkowskiego (tytuł referatu: Retoryka wartości obywatelskich w historiografi i epickiej Macieja Stryjkowskiego).108Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ●Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 108Reprezentujący Uniwersytet Jagielloński dr Michał Czerenkiewicz wygłosił prelekcję nt. Wartości w życiu akademickim na przykładzie piśmiennictwa nauko-wego. Studium przypadku – druki ofi cyny Schedlów, w której przybliżył charak-terystykę preliminariów towarzyszących drukowanym pracom naukowym z XVII wieku. Składały się na nie często miniatury literackie, tworzone według ówczes-nych zasad poetyki i retoryki, które odzwierciedlały panujący jeszcze przedoświe-ceniowy pogląd, iż nauka związana jest z kategoriami etycznymi i religijnymi.Pierwszy dzień obrad zamknął referat dr Anny Trykszy z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej pt. Jak celebrować poezję? Retoryczność wystąpień lauda-cyjnych (lubelska nagroda »Kamień«), w którym literaturoznawczyni poddała analizie kwestie elokucyjne, argumentacyjne i kompozycyjne wybranych laudacji wygłoszonych na cześć uhonorowanych mistrzów słowa poetyckiego.Na drugi dzień obrad zaplanowano pięć sesji, którą rozpoczęły plenarne wystą-pienia poświęcone Obrazom i gatunkom. W pierwszym dr Ewa Modrzejewskaz Zakładu Retoryki i Mediów Instytutu Polonistyki Stosowanej UW przedstawiła refl eksję dotyczącą zwizualizowanych informacji, której punktem wyjścia było pytanie o to, czy dane mogą być retoryczne, a jeśli tak, to jaki związek mogą mieć z podstawowymi wartościami, tj. dobrem, pięknem i mądrością (referat pt. O war-tościach w zwizualizowanej informacji). Reprezentująca Zakład Studiów Amerykanistycznych Instytutu Anglistyki UMCS w Lublinie dr Anna Bendrat z referatem pt. Metonimia w obrazie wartoś-ci zaproponowała, by retoryczną koncepcję metonimii, bazującą na wyobrażeniuz podobieństwa, użyć jako narzędzia do analizy współczesnej komunikacji. Jako materiał ilustracyjny wybrała przykłady pochodzące ze źródeł internetowych po-dejmujących temat wielokulturowości w Stanach Zjednoczonych.Tę sesję zamknął referat dr hab. Agnieszki Budzyńskiej-Dacy pt. Nieinwazyjne celebracyjne gatunki rywalizacyjne, w którym prelegentka analizowała pod kątem genologii retorycznej różnego rodzaju wystąpienia, które mają związek z genus demonstrativum, jak na przykład konkursy na najlepszą mowę przedstawiającą temat badań doktorskich w formacie Three Minute Thesis®. Następnie uczestniczy konferencji wybierali spośród prowadzonych równole-gle sesji zatytułowanych Język wartości w prasie oraz Powinowactwa reto-ryki. Wokół pierwszego tematu skupiła się grupa badaczy analizująca bądź cechy idiolektu wybranych autorów (Magdalena Majewska z Uniwersytetuw Białymstoku z referatem pt. Wartości w językowo-kulturowym obrazie kobiety i mężczyzny w felietonach prasowych Tomasza Raczka na początku XXI wieku oraz dr hab. Magdalena Piechota z UMCS z wystąpieniem pt. Dyskursywne wy-kładniki wartościowania w felietonach Krzysztofa Vargi), bądź badająca wybrane korpusy tekstów prasowych. I tak dr Anna Łach (adiunkt w Instytucie Informacji Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ● 109 Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 109Naukowej i Bibliotekoznawstwa UWr) w referacie pt. Co robią naukowcyi dlaczego jest to wartościowe? Prasowy obraz naukowca w perspektywie wartoś-ci analizowała teksty popularnonaukowe, umieszczone w dziale „Nauka” tygod-nika „Newsweek” z 2015 r., by scharakteryzować kształtowany przez prasę obraz naukowca, widziany przez pryzmat wartości. Z kolei Laura Polkowska (adiunkt na Wydziale Nauk Humanistycznych UKSW) w wystąpieniu pt. Unieważnianie strategii retorycznej opartej na zarzucie zdrady w liberalnych tygodnikach opinii analizowała również publikacje z „Newsweeka” oraz dodatkowo z „Polityki”, by oba tygodniki opinii przebadać pod kątem użycia przez ich publicystów leksemu zdrada oraz wyrazów słowotwórczo z nim związanych jako zapośredniczonych,a więc w cytowanych lub sparafrazowanych wypowiedziach. Jak wskazała au-torka, kategoria zdrady pomaga wyznaczyć dwa odrębne porządki etyczne, z któ-rych jeden zyskuje ocenę negatywną za sprawą skojarzenia go z ujemnie konotu-jącą prostotą, jeśli chodzi o moralność, a zastosowane środki z pogranicza retoryki i erystyki służą zakwestionowaniu prawicowej perspektywy aksjologicznej.Sesja zatytułowana Powinowactwa retoryki wskazywała na potencjał reto-ryki jako aparatu badawczego pomocnego w innych dziedzinach nauki oraz praktyki. Referat Adama Konopki z Uniwersytetu Gdańskiego, z pogranicza ba-dań nad językiem i socjologii, poświęcony był dwóm nurtom wartości (liberalne-mu i konserwatywnemu) związanym z kwestią aborcji przedstawianą w polskim dyskursie prasowym z lat 1956–1989 (referat Naród vs. społeczeństwo. Wartości nacjonalistyczne a wartości liberalne w dyskursie o regulacji urodzeń w PRL-u).Dr Magdalena Smoleń-Wawrzusiszyn z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w wystąpieniu zatytułowanym Jesteś marką! Retoryka dyskursu marketingowego skupiła się na postrzeganiu osoby w kategoriach marki jako prze-jawu neoliberalnego kultu konsumeryzmu, przyjmując do analizy perspektywę re-toryczną i Krytycznej Analizy Dyskursu (KAD).Następnie Marcin Niemczyk, doktor nauk prawnych z Uniwersytetu Rzeszowskiego, przygotował referat pt. Retoryczna i doktrynalna perspektywa aksjologii prawa, wychodząc z założenia, iż prawo jest systemem aksjonor-matywnym, który pozwala na funkcjonalne połączenie norm i wartości istotnychz punktu widzenia życia społecznego. Odniósł się zarówno do antycznych fi -lozofów (według których prawo można traktować jako samoistną wartość), jak i współczesnych wypowiedzi z debaty publicznej poświęconej prawu i jego wartościom.Na zakończenie Tomasz Jackiewicz, reprezentujący Uniwersytet Warszawski, jako badacz, ale również nauczyciel, przedstawił swoje naukowe refl eksje na następujący temat: Krytyka retoryczna w edukacji, w których odniósł się do wy-pracowanych w Stanach Zjednoczonych (przez badaczy takich, jak: Sonja K. 110Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ●Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 110Foss, Kenneth Burke czy Edwin Black) rozwiązań dotyczących wykorzystania krytyki retorycznej we współczesnym nauczaniu – w naszym kontekście – polo-nistycznym na poziomie szkół średnich. Jak konkludował, sensem edukacji jest przekazywanie wartości, a te wpisane są w retorykę. Nauczając retoryki w szkole, nie tylko przekazywane są młodym ludziom wartości, ale dana jest im możliwoś-ci, by o tych wartościach mówili i potrafi li przekazać je kolejnym pokoleniom.Ostatnie sesje XVI konferencji PTR zatytułowano Celebracje oraz W kręgu polityki. W pierwszej dr Sabina Deditius (adiunkt w Zakładzie Badań Iberyjskichi Latynoamerykańskich Uniwersytetu Śląskiego) przyjrzała się należącym do re-torycznego rodzaju popisowego wystąpieniom mówców motywacyjnych z zakre-su rozwoju osobistego i zawodowego. Skupiła się przede wszystkim na użyciu przez nich języka potocznego, ale również na kwestiach actio, a wyniki analizy przedstawiła w ujęciu lingwistycznym i retorycznym (tyt. O retorycznym aspekcie stosowania kolokwializmów w mowach popisowych i motywacyjnych).Tę sesję zakończyło wystąpienie dr Agnieszki Szurek z Instytutu Polonistyki Stosowanej UW zatytułowane Między upominkiem reklamowym a manifestem. Jubileuszowe publikacje w literaturze lokalnej. Prelegentka poświęciła je nis-konakładowym, lokalnym wydawnictwom jubileuszowym traktowanym przez badaczkę jako teksty, w których autorzy starają się opowiedzieć pewną historię,a przede wszystkim propagować wartości i postawy uznane przez nich za ważne, szczególnie dla lokalnej społeczności. Do ich analizy wykorzystała tradycyjne ka-tegorie związane z retoryczną budową dzieła.W równoległej sesji zgromadzili się badacze zainteresowani dyskursem polity-cznym. Podobny aparat badawczy wykorzystał literaturoznawca, dr hab. Mirosław Ryszkiewicz (adiunkt w Zakładzie Teorii i Antropologii Literatury Instytutu Filologii Polskiej UMCS), który w referacie przedstawił retoryczną analizę bio-grafi i węgierskiego premiera, Viktora Orbána, napisaną przez polskiego dzien-nikarza Igora Jankego. Jak konkludował, tekstowe (inwencyjne, kompozycyjnei elokucyjne), pozatekstowe, komunikacyjne, kontekstowe i konsytuacyjne wymia-ry oraz uwarunkowania tej biografi cznej opowieści wskazują, że ma ona charakter epideiktyczny, panegiryczny, a nawet „hagiografi czny”, gdyż wprost nazywa lub pośrednio wyraża system wartości zwolenników „suwerennej demokracji” potrze-bującej charyzmatycznego i autokratycznego wodza, który w biografi i autorstwa Jankego propagandowo przyjmuje postać fi gury „władcy Orbánistanu” (tytuł: Po-chwała władcy: »Napastnik. Opowieść o Viktorze Orbánie« Igora Jankego).Dr Adam Skibiński, reprezentujący Uniwersytet Szczeciński, podjął się w refe-racie zatytułowanym Odmowa komunikacji, dominacja kolonizacyjna i narcysty-czny dyskurs tożsamości jako nowoczesne strategie erystyczne dla konfl iktu war-tości analizy i oceny współczesnego dyskursu politycznego, twierdząc, że język Ewa Modrzejewska, Sprawozdanie z XVI konferencji Polskiego Towarzystwa Retorycznego...     ● 111 Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 5 (1) 2018, p. 111nienawiści i dominacja negatywnych uczuć, odmowa komunikacji oraz środki stygmatyzacji i wykluczenia wyznaczają nie tyle marginesy, co główny jego nurt.Referat dra Rafała Kusia z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ poświęcony był natomiast wystąpieniu amerykańskiego prezydenta, Ronalda Regana, które przeszło do historii nie tylko ze względu na okoliczności jego wy-głoszenia (zebranie Narodowego Stowarzyszenia Ewangelików w czasie eskalacji napięcia pomiędzy supermocarstwami w schyłkowej fazie Zimnej Wojny), ale również na specyfi czną, dosadną warstwę retoryczną tej mowy, która została pod-dana szczegółowej analizie (tytuł: Evil Empire. Analiza retoryczna przemówienia Ronalda Reagana z 8 marca 1983 r.).W trakcie XVI konferencji PTR w programie znalazły się dwa wydarze-nia towarzyszące. Pierwszego dnia dr Katarzyna Molek-Kozakowska, anglistkaz Uniwersytetu Opolskiego, przedstawiła wnioski z jej badań poświęconych abs-traktom i streszczeniom naukowym w anglojęzycznych czasopismach naukowych.Spotkanie warsztatowe z radami, jak skutecznie tworzyć teksty tego gatunku użyt-kowego, miało charakter otwarty, a do udziału w nim szczególnie zaproszeni byli doktoranci. Zwieńczeniem posiedzeń konferencyjnych było zaś spotkanie z okazji publikacji książki pod redakcją Agnieszki Budzyńskiej-Dacy, pt. 20 lat polskich telewizyjnych debat przedwyborczych, w której przybliżono wyniki badań i analiz naukowych oraz refl eksje 18 autorów skupiających się wokół założeń, praktykii efektów debat politycznych w Polsce.Jak co roku prezentowane na konferencji referaty stworzyły panoramę badań i refl eksji retorycznej. Kolejna coroczna konferencja odbędzie się – jak zwykle jesienią – w gościnnych murach Wydziału Nauk Społecznych SGGW i zostanie poświęcona retoryce pieniądza.

Sprawozdanie/Report: XVI konferencja Polskiego Towarzystwa Retorycznego pt. „Retoryka wartości”, Warszawa, 23–24 listopada 2017 r.

https://resrhetorica.com/index.php/RR/article/download/265/147/803

Sprawozdanie/Report: XVI konferencja Polskiego Towarzystwa Retorycznego pt. „Retoryka wartości”, Warszawa, 23–24 listopada 2017 r.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals