Recenzja książki Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa, 201

Adamus-Kowalska, Justyna

Nowa Biblioteka

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa, 2017 [recenzja]  Author: Justyna Adamus‑Kowalska  Citation style: Adamus‑Kowalska Justyna. (2019). Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa, 2017 [recenzja]. “Nowa Biblioteka” (Nr 1 (2019), s. 173-177)  Justyna Adamus -KowalskaZakład Zarządzania InformacjąInstytut Bibliotekoznawstwa i Informacji NaukowejUniwersytet Śląski w Katowicache -mail: justyna.adamus@us.edu.plORCID: 0000 -0002 -8245 -7631Teoria i praktyka archiwistyki USA /  Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa :  Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych,  2017. – 285 s. : il. ; 24 cm. –  ISBN 9788365681157. – ISBN 9788365681164. – ISBN 9788365681171. – ISBN 9788365681188Wśród publikacji przybliżających metodykę pracy archiwów za-granicznych nie było dotychczas całościowych opracowań na temat praktyki i teorii archiwistyki w Stanach Zjednoczonych. Monografię prezentującą tę problematykę w sposób przeglądowy i krytyczny przygotował Bartosz Nowożycki w postaci książki podoktorskiej za-tytułowanej Teoria i praktyka archiwistyki USA. Autor omówił rozwój archiwistyki w Stanach Zjednoczonych w przedziale chronologicznym 1934–2009. Problemy badawcze pracy zostały sformułowane już na wstępie i obejmują one: proces wyodrębnienia archiwistyki amery-kańskiej jako samodzielnej dyscypliny nauki; Archiwum Narodowe (The U.S. National Archives and Records Administration, dalej: NARA) w systemie prawnym i administracyjnym kraju; powstanie i rozwój amerykańskiej teorii archiwalnej; metodykę pracy w archi-wach amerykańskich. Nowa Biblioteka. Usługi, Technologie Informacyjne i Media 2019, nr 1 (32), s. 173–177ISSN 2451-2575 (wersja elektroniczna)http://www.nowabiblioteka.us.edu.pl/GICID 71.0000.1500.0677ARTYKUŁY RECENZYJNE, RECENZJE I OMÓWIENIAJustyna Adamus-Kowalska174B. Nowożycki przywołał przepisy prawne, normatywy, plany i ra-porty oraz amerykańską literaturę przedmiotu. We wstępie zanalizował prace z zakresu metodyki archiwalnej, począwszy od pionierskiej publi-kacji Percy’ego Scotta pt. The Archives of the United States Government: A Documentary History, wydanej w Waszyngtonie w 1938 r. Książka Teoria i praktyka archiwistyki USA składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym została omówiona geneza NARA, jego or-ganizacja i działalność, kadra archiwum i szkolenie archiwistów, zasób i jego wykorzystanie oraz kwestie związane z narastającym zasobem ar-chiwalnym. Autor skupił się zwłaszcza na pracy instytucji archiwalnych przechowujących dokumenty rządu federalnego Stanów Zjednoczonych do 1934 r. W początkowym okresie rozwoju archiwistyki zwraca uwagę przede wszystkim fakt, że nie istniały ogólnopaństwowe przepisy w za-kresie zarządzania i przechowywania dokumentacji na szczeblu stano-wym i lokalnym. Wszystkie urzędy federalne w XIX w. przechowywały i zabezpieczały archiwalia we własnym zakresie. Nie wypracowano jeszcze metod oceny i selekcji, a najcenniejsze dokumenty przekazywa-no do Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie. Nie dbano o stan fizyczny dokumentacji akt rządu federalnego. W 1926 r. prezydent Calvin John Coolidge podpisał ustawę o zbudowaniu gmachu, w którym miały być przechowywane akta rządu federalnego. Nie opracowano wówczas regulaminów dotyczących organizacji i kompetencji nowej placówki. Na czele tej ważnej dla archiwistyki amerykańskiej instytucji stanął Archiwista USA (The U.S. Archivist) sprawujący nadzór nad siecią jednostek organizacyjnych wchodzących w skład NARA. W strukturach tego archiwum powołano również radę, która określiła szczegółowe kryteria przejmowania dokumentacji. Autor zaprezentował działania personelu Archiwum Narodowego w ujęciu historycznym, powołując się także na dane statystyczne obrazujące zmiany zatrudnienia w latach 1934–1949 oraz wykształcenie pracowników merytorycznych. Następ-nie zajął się kwestią rozwoju personelu archiwalnego w latach pięć-dziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. oraz zmian zatrudnienia w NARA w latach 1997–2009. Począwszy od 1935 r. w krótkim czasie doprowadzono do uporząd-kowania i scalenia w NARA dokumentacji pochodzącej z różnych agen-cji federalnych. Na uwagę zasługują dane liczbowe za lata 1945–1948, dzięki którym ukazany został procentowy wzrost liczebności zasobu NARA. W latach sześćdziesiątych XX w. NARA przejmowało wiele dokumentów na nośnikach mechanicznych. W kolejnych latach niezwy-kle istotne było zabezpieczanie i konserwacja dokumentów. W latach dziewięćdziesiątych instytucja musiała zmierzyć się z wyzwaniami Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki… 175dotyczącymi rozwoju technologicznego nośników informacji oraz la-winowo narastającej liczby dokumentacji elektronicznej wytwarzanej przez administrację federalną.Proces komputeryzacji systemu opisu materiałów archiwalnych sięga początków lat siedemdziesiątych XX w. W celu ułatwienia opracowa-nia i udostępniania akt stosowano wówczas system SPINDEX i format MARC. Proces ten zapoczątkował utworzenie ogólnonarodowej sieci informacji o zbiorach archiwalnych i rękopiśmiennych. Następowa-ły również zmiany w polityce udostępniania akt, co autor omówił z uwzględnieniem najważniejszych regulacji prawnych oraz narzędzi komputerowych, w tym digitalizacji. Wskazał dane liczbowe w tym za-kresie. Nie pominął też problematyki kształcenia amerykańskich archi-wistów – zawód ten kształtował się wraz z powołaniem NARA w roku 1934. B. Nowożycki przybliżył formy ich edukacji oraz możliwości zdo-bywania kwalifikacji, powołując się na wiele przepisów i wytycznych. Rozdział drugi został poświęcony zagadnieniu podstaw prawnych funkcjonowania NARA. Cztery źródła prawa archiwalnego Stanów Zjednoczonych: konstytucja, ustawy prawne, przepisy administracyj-ne i prawo zwyczajowe (common law), kształtują w państwie kwestie dotyczące rozwoju i organizacji NARA, funkcji i zakresu działania Archiwisty USA, rozwoju repozytoriów dokumentów prezydenckich, funduszu powierniczego archiwum, komisji publikacji historycznych, jak również kwestie związane z zarządzaniem dokumentacją i zaso-bami informacyjnymi, ochroną dokumentacji niejawnej, działalnością wydawniczą i popularyzatorską. Interesująco opisane zostały działania bibliotek prezydenckich stanowiących część sieci NARA, a także praca National Historical Pubications and Records Commission (Narodowa Komisja Publikacji Historycznych i Dokumentacji), która sporządza plany, projekty oraz rekomendacje prac historycznych i źródłowych. Archiwista USA ma prawo ogłaszania aktów normatywnych i innych aktów prawnych (w Polsce prawo to przysługuje Prezesowi Rady Mini-strów). Następnie prawo przyjęte w tej postaci jest publikowane i roz-syłane przez Drukarza Publicznego (Public Printer). Agencje federalne mają obowiązek stosowania regulacji prawnych z zakresu zarządzania dokumentacją, zawartych w Kodeksie Stanów Zjednoczonych, oraz konsultować swoją działalność archiwizacyjną z Archiwistą USA. Te-mat kształtowania zasobu został poruszony w podrozdziale Brakowanie dokumentacji. Rozdział drugi kończą rozważania na temat polityki informacyjnej rządu federalnego i e -administracji.W rozdziale trzecim B. Nowożycki przedstawił historię powstania i rozwoju teorii archiwalnej w Stanach Zjednoczonych. Od końca XIX w. Justyna Adamus-Kowalska176kształtowały ją trzy czynniki: zmiana paradygmatów (zbioru pojęć i teorii tworzących podstawy archiwistyki), rozwój technologiczny oraz trendy w badaniach historycznych. Istotna, zwłaszcza w tym zakresie, jest część pracy zawierająca analizę systemów kancelaryjnych. Najstar-szy był system chronologiczny z podziałem numerycznym, stosowany w większości urzędów federalnych. Akta dzielono na trzy grupy: korespondencja przychodząca, korespondencja wychodząca oraz do-kumenty różne. Pod koniec XIX w. w administracji federalnej zaczął dominować system logiczny, zgodnie z metodyką przyjętą w biblio-tekach amerykańskich w 1876 r. w postaci Klasyfikacji Dziesiętnej Deweya. Istotny wkład w rozwój amerykańskiej myśli archiwalnej wniósł polski archiwista Ryszard Przelaskowski, autor publikacji Pro-gram prac wewnętrznych w archiwach nowożytnych, wydanej w roku 1935 w Warszawie W rozdziale czwartym autor scharakteryzował metodykę archiwalną stosowaną w amerykańskich archiwach federalnych i stanowych. Na uwagę zasługuje tu amerykańska metoda selekcji archiwalnej. Praktyka przyjęta w tamtejszych archiwach polega na typowaniu akt o wartości trwałej i przejmowaniu ich zgodnie z założeniami statutowymi archi-wum. Materiały archiwalne dzielą się na dwie grupy pod względem prawa własności. Pierwsze to dokumentacja pozostająca u aktotwórcy – instytucji (rządowej i prywatnej), która odpowiada za ich selekcję archiwalną oraz transfer do archiwum zakładowego. Druga to doku-mentacja instytucji publicznych, która podlega właściwym przepisom wewnętrznym i zewnętrznym na każdym szczeblu administracyjnym, od federalnego po lokalny. B. Nowożycki omówił politykę gromadzenia zasobu, kwalifikację archiwalną i transfer dokumentacji do archiwum. Niezwykle szczegółowo przedstawił temat porządkowania i opracowa-nia akt. Przywołał zasady tworzenia opisu archiwalnego EAD (Encoded Archival Description). Standard EAD powstał w 1995 r. i bazuje na hierarchicznym sposobie opisu. Wskazane zostały zasady porządkowa-nia i opracowania akt, z zasadą proweniencji na czele, a także zasady opisu materiałów archiwalnych. Temat udostępniania materiałów archi-walnych został ujęty w podrozdziale dotyczącym sposobów korzystania i udostępniania materiałów archiwalnych w zależności od charakteru tych materiałów oraz archiwum. Odrębnie potraktowany został problem dostępu do informacji niejawnych, w tym ochrona danych osobowych. W archiwistyce amerykańskiej prowadzi się szeroko zakrojone działania w zakresie konserwacji materiałów archiwalnych, co znalazło odzwier-ciedlenie w kolejnym podrozdziale pracy. B. Nowożycki podjął też temat dokumentacji elektronicznej, począwszy od lat sześćdziesiątych XX w. Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki… 177Największym projektem związanym z tym typem dokumentacji jest Electronic Records Archives (ERA) opracowany w roku 1998.Uzupełnienie pracy stanowi słownik podstawowych amerykańskich terminów archiwalnych i kancelaryjnych.Publikacja Teoria i praktyka archiwistyki USA jest niezwykle boga-tym źródłem informacji dla osób chcących pogłębić wiedzę z zakresu teorii i praktyki archiwistyki.Tekst wpłynął do redakcji 5 maja 2018 r.

Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa, 2017 [recenzja]

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/9083/1/Adamus-Kowalska_Teoria_i_praktyka_archiwistyki.pdf

Teoria i praktyka archiwistyki USA / Bartosz Nowożycki ; Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych. – Warszawa, 2017 [recenzja]

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ