Publikacja stanowi kolejną pracę badawczą siostry dr Nowińskiej, od dłuższego czasu
zajmującej się ostatnią księgą Nowego Testamentu. Jej praca doktorska dotyczyła motywu
wojny dobra ze złem w Apokalipsie św. Jana, a kolejnych kilka artykułów – kwestii głosu
w tejże księdze. Szersze opracowanie tego tematu autorka rozpoczyna od spostrzeżenia,
że skoro autor Apokalipsy dokonał w swojej księdze zapisu dźwięku, to można analizować
jej sound design. Pojęcie to, wzięte z filmoznawstwa, oznacza kreatywne wykorzystanie
ścieżki dźwiękowej (soundtrack). Objawienie Boga dokonało się poprzez Jego głos
i – na drugim miejscu – działanie. Grecki termin phonē w Apokalipsie ma w stosunku do
liczby słów w księdze największą częstotliwość w całej Biblii, przy czym akcent został
położony nie na dialog, lecz na przekaz[…

Urbanek, Beata

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Co słyszysz poza słowem? : sound design Apokalipsy św. Jana - recenzja  Author: Beata Urbanek  Citation style: Urbanek Beata. (2017). Co słyszysz poza słowem? : sound design Apokalipsy św. Jana - recenzja. "Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne" (2017, z. 2, s. 474-477). 474 REcEnzjEMimo tych wszystkich uwag uważam, że lektura książki u. czyżewskiej jest warto-ściowa poznawczo, w dodatku prowokować może interesujące dyskusje i polemiki (z cze-go zresztą – co prawda w niewielkim stopniu, ale jednak! – sam skorzystałem). autorka na przykład z pewnym dystansem podchodzi do optymistycznych przewidywań znalezienia poza ziemią organizmów ekstromofilnych, a na obronę swojej tezy formułuje wnioski, nad którymi warto podjąć debatę. chciałbym więc, aby sformułowane przeze mnie uwagi krytyczne nie umniejszyły wartości tej pracy, lecz ewentualnie (wszak powyżej wyra-ziłem jedynie subiektywne zdanie na temat lektury) pomogły w korekcie przy okazji jej kolejnego wydania. Kamil trombik„Śląskie studia historyczno-teologiczne” 50,2 (2017), s. 474-477 Joanna nowińska Sm, Co słyszysz poza słowem? Sound design Apokalipsy św. Jana, Vocatio, warszawa 2016 (Rozprawy i Studia Biblijne 47), ss. 214 Publikacja stanowi kolejną pracę badawczą siostry dr nowińskiej, od dłuższego czasu zajmującej się ostatnią księgą nowego testamentu. Jej praca doktorska dotyczyła motywu wojny dobra ze złem w apokalipsie św. Jana, a kolejnych kilka artykułów – kwestii głosu w tejże księdze. szersze opracowanie tego tematu autorka rozpoczyna od spostrzeżenia, że skoro autor apokalipsy dokonał w swojej księdze zapisu dźwięku, to można analizo-wać jej sound design. Pojęcie to, wzięte z filmoznawstwa, oznacza kreatywne wykorzy-stanie ścieżki dźwiękowej (soundtrack). objawienie Boga dokonało się poprzez Jego głos i – na drugim miejscu – działanie. grecki termin phonē w apokalipsie ma w stosunku do liczby słów w księdze największą częstotliwość w całej Biblii, przy czym akcent został położony nie na dialog, lecz na przekaz. Pojawia się także wiele innych terminów zwią-zanych z dźwiękiem. głos pełni funkcję objawiającą i domaga się od odbiorcy otwarto-ści. W związku z melodyjnością języka greckiego wykorzystywaną przez starożytnych autorów s. nowińska przejmuje nomenklaturę muzykologiczną, a także zwraca uwagę na wpływ dźwięków na człowieka. W związku z tym monografia ma charakter inter-dyscyplinarny – gdyż brana jest pod uwagę perspektywa psychologiczna, teoria muzyki i filmoznawstwo. W status questionis brakuje wzmianki o pracy B.-g. kima The Voice from Heaven in the Gospel of John. niejasne jest, dlaczego niektóre opracowania się tam znalazły (zob. s. 21, przyp. 67-68). Po dwudziestostronicowym wprowadzeniu następuje sześć rozdziałów, po nich apendyks i zakończenie. na końcu znajduje się streszczenie w języku angielskim, wykaz skrótów i bibliografia.słownictwo dotyczące dźwięków na szerokim tle starotestamentalnym zostało uka-zane w rozdziale pierwszym (s. 27-79). najwięcej miejsca poświęcono rzeczownikowi phonē, który jest odpowiednikiem hebrajskiego qōl, oznaczającego wszelkiego rodzaju dźwięk. W apokalipsie pojawia się on aż pięćdziesiąt pięć razy. zwrócona została uwa-ga na siłę głosu, na jego źródła i adresatów. omówiono również inne terminy, takie jak biada, alleluja, amen, także czasowniki (np. płakać, krzyczeć, śpiewać), przy czym ilość miejsca im poświęcona bywa niesymetryczna. W rozdziale drugim, noszącym tytuł „do-świadczenie audyczne uwarunkowane brzmieniem słowa” (s. 80-100), zanalizowana zo-475REcEnzjEstała eufonia, czyli dobór dźwięków dający efekt harmonii. Przebadano tylko te miejsca księgi, w których pobliżu jest mowa o dźwięku. celem melodyki tekstu jest – zdaniem s. nowińskiej – nie tylko doświadczenie estetyczne, lecz także budowanie więzi z Bo-giem. efekt dźwiękowy dają onomatopeje, wśród których autorka wymienia terminy piptō, krouō, ouai oraz zwroty wykorzystujące dwa wyrazy wywodzące się z tego sa-mego rdzenia. Ponadto do przykładów melodyki zaliczone zostały powtórzenia słów czy fraz oraz wyliczanie. W drugiej części rozdziału omówiona zostaje kwestia słuchania ze względu na fakt, że czasownik akouō występuje aż czterdzieści sześć razy. dobrze byłoby w kwestii połączenia tego czasownika z genetivem i accusativem odwołać się nie tylko do opracowania zerwicka, lecz także do artykułu P. danove’a dotyczącego tej kwestii. kolejne dwa rozdziały otrzymały zwięzłe tytuły, które w niewielkim tylko stopniu wskazują na ich temat. ich wspólną cechą jest także zupełny brak podsumowania. „dźwięk po dźwięku” (s. 101-137) okazuje się być analizą sound design księgi. W pierwszym, ob-szernym paragrafie zatytułowanym „symfonia” czytelnik zostaje przeprowadzony przez całą apokalipsę. ukazane mu są nie tylko poszczególne dźwięki, ale również, na ich tle, obrazy i treść słów, a także sposób percepcji dźwięków. Wiele miejsca poświęcono na-strojowi i emocjom wywoływanym przez dźwięki; omówione zostało ich natężenie, bar-wa, długość trwania, a także łączność z przesuwającymi się obrazami. choć w księdze dźwięki używane są w sposób przemyślany i tworzą pewien układ, autorka nie podjęła się odtworzenia na ich podstawie całościowej struktury księgi, podając uzasadnione powody takiej decyzji. do elementów dodatkowych włączonych w obszar sound design zaliczono czasowniki anoigō (otwierać) i ginomai (stawać się). Jeszcze bardziej enigmatyczny jest tytuł rozdziału czwartego – „kierunek ścieżki”, w którym podjęto temat związku dźwię-ków z emocjami oraz ich funkcji komunikatywnej. zadano pytanie o kierunek ścieżki dźwiękowej między nadawcą a odbiorcą. rozdział wykorzystuje zdobycze psychologii i zwraca uwagę na fakt, że kontakt poprzez głos jest bezpośredni, a osobiste spotkanie najmocniej działa na psychikę odbiorcy. W apokalipsie wymiana komunikatów ma miej-sce pomiędzy Bogiem a człowiekiem. Pan jest wiarygodny w swoim przekazie i do niego należy inicjatywa komunikacji dźwiękowej. Wymiana jest obustronna, choć niesyme-tryczna – człowiek komunikuje rzadziej niż Bóg, a jest do tego ośmielony przez głos Boga, który sam pragnie bliskości. dźwięk wpływa na przeżycia wewnętrzne człowieka – wzmacnia go, daje poczucie bezpieczeństwa, przekonuje o Bożej sile. za ważny uzna-ny zostaje fakt, że Bóg nie rozmawia z szatanem, który tylko jeden raz w całej księdze zabiera głos. ostatecznie cel komunikacji, którym jest przekaz treści, zostaje uznany za osiągnięty. drugi paragraf tego rozdziału opisuje komunikację, która w apokalipsie w du-żej mierze jest niewerbalna. omówione zostają wobec tego cechy komunikacji wokalnej, istotne dla całościowego odbioru, jakimi są: siła, autorytatywność, tempo i barwa głosu.ostatnie dwa rozdziały są krótsze i pisane bardziej w kluczu tradycyjnych ujęć nauk biblijnych. dwoma rodzajami percepcji obecnymi w tradycji biblijnej – słuchaniem i pa-trzeniem – zajmuje się s. nowińska w rozdziale piątym, noszącym tytuł „zobaczyć dźwięk – fenomen apokalipsy św. Jana” (s. 156-165). do bliższej analizy zostały wybrane dwa wersety, w których zmysł wzroku i słuchu zostały odniesione do głosu: 5,11 i 1,12. naj-bliższą paralelą do nich jest Pwt 4,12, w którym to fragmencie zakłada się, że głos posiada jakąś postać. W ap 5,11 „widzieć” pojawia się, by uwydatnić symfonię i plastyczność gło-sów. W 1,12 wyraźne jest pragnienie kontynuacji komunikacji i całościowego poznania. W trzeciej części rozdziału zostaje omówione czterokrotne zestawienie ze sobą elemen-tu widzialnego, jakim jest błyskawica, z wrażeniami audycznymi (gromy i głosy). Przy czym w zestawieniu tym dodatkowo pojawia się trzykrotnie trzęsienie ziemi i raz grad, które wymykają się tej kategoryzacji i nie zostało to wyjaśnione – choć seismos pojawi-476 REcEnzjEło się w tytule paragrafu. „rola ścieżki dźwiękowej w traumie doświadczeń człowieka a(a)pokalipsy” to tytuł rozdziału szóstego, który nie został podzielony na paragrafy. zda-niem s. nowińskiej Sitz im Leben apokalipsy jest ponadczasowe. chodzi o najtrudniejsze doświadczenia ludzkie, których klimat dobrze oddaje współczesne rozumienie terminu „apokaliptyczny” jako opisującego rzeczywistość związaną z zagrożeniem, lękiem i karą. z drugiej strony apokalipsa, zgodnie ze swoją etymologią, ma pełnić funkcję odsłonię-cia, objawienia. tekst księgi wraz z jej sound design ma na celu ukazać prawdę o Bogu, człowieku i świecie, z czego wyłania się nadzieja. od strony człowieka przekaz jest pełen bólu, zniecierpliwienia, ale nie jest on odrzucony przez Boga. nie jest jasne, dlaczego brakuje głosu Boga w rozdz. 13 i 17, gdzie zło wydaje się tryumfować. W każdym razie ścieżka dźwiękowa ma walor wybitnie pozytywny – nie wyraża walki, ale Bożą inter-wencję. W sferze dźwięków Bóg króluje nad działaniem zła. Poprzez Jego głos człowiek doświadcza mocy Bożej i troski w trudach. ton dźwięków uspokaja, wprowadza nastrój radości i nadziei. człowiek włącza się w ten rytm, mówiąc amen. komunikacja za po-średnictwem głosu oznacza, że kontakt z Bogiem jest możliwy – ponieważ człowiek nie jest w stanie wyłączyć zmysłu słuchu. osobisty kontakt z Bogiem motywowany jest Jego miłością do istot ludzkich.następną częścią publikacji jest czterostronicowy apendyks zestawiający judaistyczną ideę bat qôl z phōnē występującym w apokalipsie. ukazana została próba identyfikacji, genezy i źródła pochodzenia tego głosu, dokonana przez uczonych żydowskich i chrześci-jańskich. głos ten wykazuje pewne podobieństwa do dźwięków zanotowanych z ostatniej księdze nowego testamentu. Jednak na pytanie, czy Janowy sound design miał wpływ na kształtowanie się tego pojęcia, trudno dać jednoznaczną odpowiedź. Podsumowanie, nazwane „zamiast zakończenia. od dźwięku ku innym, ciekawym aspektom apokalipsy św. Jana”, jeszcze raz podkreśla kunszt literacki autora apokalipsy i bogactwo przesłania zawarte poprzez różnorakie fonacje. Powtórzona zostaje myśl o silnym oddziaływaniu dźwięków na odbiorcę, co zostaje w księdze w wyjątkowy sposób wykorzystane. ak-centowanie głosu pochodzącego od stwórcy ma uwrażliwić czytelnika na szukanie Jego obecności w codzienności. odbiorca zaproszony jest do słuchania, mimo że czasem iden-tyfikacja źródła głosu w apokalipsie nie jest jasna. tym bardziej człowiek jako jednostka jest wezwany do wnikliwej analizy słyszanych dźwięków. Mówienie Boga do człowie-ka zaspokaja jego potrzebę bliskości i więzi. na samym końcu autorka proponuje dalsze kierunki badań dotyczących dźwięku. nie bardzo więc zostaje zrealizowana zapowiedź podana w tytule – mowa jest tylko o dźwiękach, a nie o innych aspektach księgi. W porównaniu z doktoratem (również opublikowanym w serii rozprawy i studia Bi-blijne) spostrzega się zmianę języka na bardziej kwiecisty i z większą liczbą słów obcego pochodzenia (częste: konstatacja, fonacja), czy jednak zawsze poprawnie użytych (zob. remisja s. 111)? Pojawia się wiele terminów połączonych czy też rozdzielonych ukośni-kiem, co jest zjawiskiem nietypowym dla polszczyzny. o ile nie dziwi – ze względu na sens terminu greckiego – stosowanie zapisu dźwięk/głos, o tyle zaskakuje wiele innych przykładów (np. dźwięki/doświadczenia, s. 12; wartość/osoba Boga, s. 90; teraźniejszość/obserwacja, s. 141; kakofonia dźwięków/informacji/wrogości/strachu, s. 170). Prowadzi to nawet do niejasności składniowych („Wbrew wrażeniu/oczekiwaniu na spokojne rozwią-zanie, rozproszenie, w przestrzeń audyczną wkracza...”, s. 112). nie uniknięto potknięć, takich jak błąd ortograficzny („niewtrącanie” zapisane rozłącznie, s. 83) czy pomylenie nazwisk autorów (Popielewski zamiast Popowski, s. 39). korekty językowej wymagałoby streszczenie w j. angielskim. z pewnością analiza tekstu biblijnego może i powinna być podejmowana z różnych perspektyw, aby w pełni zostało odkrytego jego bogactwo. Próba badań interdyscyplinarnych podjęta przez autorkę wydaje się uzasadniona, a sama tema-477REcEnzjEtyka bardzo interesująca. nie będąc muzykologiem ani psychologiem, trudno do końca ocenić, na ile ta próba jest udana. teologowi narzuca się pytanie o to, jakie aspekty teo-logiczne udało się odkryć, a których nie ujmuje tradycyjna egzegeza. oczekiwałoby się, że zostaną one w zakończeniu monografii uwypuklone. niemniej jednak praca s. Joanny nowińskiej zasługuje na uwagę i lekturę, gdyż wprowadza czytelnika w kolejny wymiar tej niesamowitej księgi, jaką jest apokalipsa św. Jana.Beata urbanek„Śląskie studia historyczno-teologiczne” 50,2 (2017), s. 477-481 Ks. Sławomir Kołata, Komplementarność modeli w teologii trynitarnej, Kraków 2017, ss. 228chrześcijaństwo nie zna większej tajemnicy niż tajemnica trójjedynego Boga. tryni-tarna wiara – w jednoczesnym zachwycie nad różnicą osób Boskich i jednością boskiej natury – nie poddaje się łatwo logice ludzkiego myślenia. Wielką śmiałością charakteru i intelektu wykazuje się każdy, kto próbuje zgłębić tę wiarę i ująć ją w nowe kategorie, bar-dziej przystające do współczesnego myślenia. z pewnością tak właśnie najprościej można określić to, co w książce Komplementarność modeli w teologii trynitarnej podejmuje się uczynić ks. sławomir kołata. Jest to próba zastosowania kategorii modelu – powszechnie obecnej w metodologii nauk szczegółowych – do opisu trójcy Świętej. Pojęcie mode-lu – w zamyśle autora książki – ma stać się zatem narzędziem metodologicznym, które pomoże wyrazić tajemnicę Boga trójcy na różne i wzajemnie komplementarne sposoby (por. s. 205). zanim przejdziemy do bardziej szczegółowego omówienia struktury i treści książki, warto podkreślić, że ta znakomita pozycja jest – opublikowaną w renomowanej serii wy-dawniczej „Myśl teologiczna” Wydawnictwa WaM – dysertacją doktorską ks. sławomira kołaty (s. 11, 15). autorowi można zatem pogratulować tak wyśmienitego początku na-ukowej kariery i mieć nadzieję na jego kolejne, pasjonujące publikacje. książka, oprócz oczywistych części składowych, takich jak: wykaz skrótów, wstęp, zakończenie, bibliografia, spis ilustracji, indeks osób, zawiera cztery rozdziały, z których każdy jest podzielony na trzy podrozdziały, a te z kolei dzielą się jeszcze wewnątrz na mniejsze jednostki. autorowi udało się zatem zachować harmonijny, symetryczny układ pracy. Warto przy tym zauważyć, że rozdziały i i iV są pewnego rodzaju klamrą dla dwóch środkowych rozdziałów, które są szczegółową analizą poszczególnych wyobrażeń (modeli) trójcy. rozdział i odgrywa rolę poszerzonego metodologicznego wprowadzenia, zaś rozdział iV jest podsumowaniem i syntezą analiz dokonanych w dwóch poprzednich rozdziałach.rozdział i, zatytułowany „ogólna teoria modeli”, jest wprowadzeniem w teorię mo-deli obecną w naukach szczegółowych. kołata przytacza szczegółowo typologie mode-li w ujęciu różnych teoretyków nauki, dochodząc ostatecznie do wniosku, że większość z nich wyróżnia dwa typy modeli, które można nazwać modelami idealizacyjno-uprosz-czającymi (M1) oraz poznawczo-wyjaśniającymi (M2). Pierwsze mają za zadanie wierne przedstawienie badanej rzeczywistości tak, aby możliwe było dalsze zastosowanie meto-

Co słyszysz poza słowem? : sound design Apokalipsy św. Jana - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/7866/1/Urbanek_Co_slyszysz_poza_slowem_recenzja.pdf

Co słyszysz poza słowem? : sound design Apokalipsy św. Jana - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ