Praca jest wynikiem wieloletnich zainteresowań badawczych Hanny Batorowskiej, skoncentrowanych wokół edukacji informacyjnej, czytelniczej, medialnej i technologii informacyjnej w różnych typach szkół, a także odnoszących się do zagadnień tworzenia i rozwoju kultury informacyjnej w tych placówkach […]

Frączek, Renata

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji - recenzja  Author: Renata Frączek  Citation style: Frączek Renata. (2010). Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji - recenzja. "Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy" (2010, nr 1, s. 117-121).  W 2009 roku ukazała się publikacja autorstwa Hanny Batorow-skiej Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji, któraobejmuje wiele zagadnień związanych z przygotowaniem społeczeń-stwa (szczególnie młodego pokolenia) do pełnego uczestnictwaw procesach komunikacji, określanych jako „kultura informacyjna”.Jak wynika z lektury, termin ten jest niejednoznaczny, obejmujeróżne zagadnienia, które w sposób dokładny i wyczerpujący zostałyprzedstawione w omawianej publikacji: „obszar badań nad kulturąinformacyjną koncentruje się wokół teoretycznych zagadnień zwią-zanych z kompetencjami informacyjnymi i ich systematyką orazdziałań związanych z wypracowaniem metod zmierzających do efek-tywnego propagowania kultury informacyjnej w społeczeństwie”(Batorowska, 2009, s. 10).Poruszane tematy ujęto w trzech obszernych rozdziałach: Od al-fabetyzacji informacyjnej do kultury informacyjnej (s. 31-171); Zmianaa rozwój kultury informacyjnej w szkole (s. 173-313); Kultura informa-cyjna w środowisku szkolnym. Diagnoza i terapia (s. 315-450).W rozprawie, przede wszystkim dzięki rekonstrukcji zasobówBiblioteki w katalogu, starano się ukazać miejsce i rolę katedralnejksiążnicy w XVI wieku. Jest to pierwsza próba „określenia miejscaksięgozbioru na mapie kulturalnej terenów południowo-wschodnichdawnej Rzeczypospolitej” (Gwioździk i Różycki, 2008, s. 100).Badania archiwalne, oprawoznawcze, proweniencyjne, zastoso-wanie analizy typograficznej, posłużyło autorom nie tylko do odtwo-rzenia stanu księgozbioru, ale też do zaprezentowania obszernegomateriału historycznego, który może stać się podstawą dalszych ba-dań tego księgozbioru. We wstępnej rozprawie zasygnalizowano bo-wiem kilka problemów, warto więc pokusić się o opracowanie kom-pleksowej monografii tego wartościowego księgozbioru.Renata FrączekInstytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu ŚląskiegoHanna Batorowska: Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edu-kacji. Warszawa : Wydaw. SBP, 2009. – 544 s. - ISBN 978-83-61464-10-5RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 117Rozważania poprzedzono Wstępem (s. 9-30), a uzupełniono Zakoń-czeniem (s. 451-456), wykazem literatury cytowanej (713 poz.), a takżespisami: tabel, rysunków, wykresów i fotografii. Indeks osobowy oraz in-deks terminów, pojęć, nazw własnych, zagadnień w znacznym stopniuułatwiają lekturę i wyszukiwanie interesujących czytelnika tematów.Rozdział pierwszy i drugi to rozważania teoretyczne, rozdział trze-ci jest dokumentacją badań przeprowadzonych przez Autorkę, a tak-że propozycją działań mających na celu przyspieszenie rozwoju kul-tury informacyjnej, szczególnie na etapie edukacyjnym młodego po-kolenia w szkołach różnych typów.Praca jest wynikiem wieloletnich zainteresowań badawczych Han-ny Batorowskiej, skoncentrowanych wokół edukacji informacyjnej,czytelniczej, medialnej i technologii informacyjnej w różnych typachszkół, a także odnoszących się do zagadnień tworzenia i rozwoju kultu-ry informacyjnej w tych placówkach.(Batorowska, 2009, s. 17-19).Już we Wstępie Autorka zaznacza, że zdefiniowanie pojęcia „kul-tura informacyjna” „nie jest zadaniem łatwym ze względu na wielowy-miarowość interpretacji takich terminów, jak «kultura», «informacja»,«technologia informacyjna»” (Batorowska, 2009, s. 9). W omawianejpracy starano się wskazać uniwersalne cechy kultury informacyjnej,które wykraczają poza problem informatyzacji różnych obszarów ży-cia, tym bardziej że pojęcie „kultury informacyjnej” nawiązuje do in-nych określeń, funkcjonujących w piśmiennictwie polskim i zagrani-cznym, które częściowo mają z nim wspólne pole badawcze1.Rozważania na temat złożoności pojęcia „kultura informacyjna”,jego zakresu i zasięgu, powiązań z innymi terminami, na potrzebyrozprawy zostały podsumowane próbą definicji: „kultura informacyj-na” jest rozumiana jako sfera „aktywności człowieka kształtowanaprzez jego świadomość informacyjną, wartości wspierające potrzebęalfabetyzacji informacyjnej, postawy, których konsekwencją są zacho-wania charakterystyczne dla dojrzałych informacyjnie użytkowników,wynikające równocześnie z oddziaływania na siebie trzech wymienio-1 Wśród tych terminów wymieniono: „kulturę informatyczną”, „kulturę społeczeństwainformacyjnego”, „kulturę wiedzy”, „kulturę sieciową”, „cyberkulturę”, „kulturę dostę-pu”, „kulturę uczestnictwa”, „kulturę konwergencji”, „kulturę techniczną”, „kulturępracy”, „kulturę prakseologiczną”, „kulturę ekonomiczną”, „kulturę organizacyjną”,„kulturę czytelniczą”, „kulturę bibliograficzną”, „kulturę medialną”, „kulturę czytelni-czą i informacyjną”, „kulturę biblioteczno-informacyjną”, „kulturę czytelniczą i medial-ną”, „kulturę edytorską”, „kulturę pisma”, „kulturę piśmienniczą”, „kulturę druku”,„kulturę typograficzną”, „kulturę osobistą” (Batorowska, 2009, s. 9).BIBLIOTHECA NOSTRA NR 1 (20) 2010118nych komponentów. Zachowania te powstają pod wpływem bodźcówmotywacyjnych i uzależnione są od poziomu kompetencji informacyj-nych użytkownika. Odnoszą się do przedmiotów i innych wytworówzwiązanych z działalnością informacyjną lub uczestnictwem w proce-sie informacyjnym. Kultura informacyjna charakteryzuje osoby racjo-nalnie korzystające z informacji i narzędzi informacyjnych, potrafiącewykorzystywać je do rozwiązywania problemów, podejmowania decyz-ji, budowania wiedzy, mające świadomość, że uzyskane dzięki nimwyniki służą nie tylko celom osobistym, lecz mogą być uznane zadobro dla innych.” (Batorowska, 2009, s. 16).W rozdziale pierwszym rozprawy Od alfabetyzacji informacyjnej dokultury informacyjnej zamieszczono szczegółowe rozważania terminolo-giczne odnoszące się do pojęcia „kultury informacyjnej”, w odniesieniudo innych obszarów badawczych, takich jak ekonomiczny czy informa-tyczny, które zostały przedstawione w kontekście definicji „kultury” czy„kultury czytelniczej”. Wskazano także na obecność kultury informa-cyjnej w edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji informa-cyjnej w programach nauczania różnych przedmiotów, określononieprawidłowości w organizacji procesu edukacji informacyjnej.Rozdział drugi zatytułowany Zmiana a rozwój kultury informacyj-nej w szkole dotyczy kolejnych etapów przemian zachodzących takw rozumieniu jak i implementacji kultury informacyjnej w programachnauczania oraz organizacji życia szkoły. W rozdziale tym określono od-mienność kultury organizacyjnej szkoły, przeanalizowano typy kulturorganizacyjnych szkół, kierunki ewolucji szkoły promujące kulturę in-formacyjną. W tym rozdziale zaproponowano typologię kultury infor-macyjnej. Wśród omówionych zagadnień szczegółowych znalazły się:kultura zachowawcza biblioteki szkolnej a koncepcja zbioru lektur,kultura pragmatyczna biblioteki szkolnej a koncepcja „media center”,kultura adaptacji biblioteki szkolnej a koncepcja „szkolnego centrumkultury informacyjnej”, kultura technokratyczna biblioteki szkolneja koncepcja „biblioteki sieciowej”.W rozdziale trzecim zaprezentowano wyniki badań przeprowadzo-nych przez Autorkę publikacji. Omówiono szczegółowo metodologicznepodstawy badań, a w szczególności pole badawcze i pytania badawcze,scharakteryzowano populację badawczą oraz procedury doboru próby,opisano metody zbierania danych, które następnie przeanalizowanoi zaprezentowano wyniki. Podjęto następnie próbę diagnozy kultury in-formacyjnej w szkołach państwowych powiatu suskiego. Scharaktery-zowano charakter, zasięg, źródła oraz obiektywne i subiektywne trud-RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 119ności w rozwijaniu kultury informacyjnej, uwzględniając związek mię-dzy zmiennymi charakteryzującymi trudności w zakresie alfabetyzacjiinformacyjnej uczniów a rodzajem trudności i wielkością braków w tymzakresie. Do źródeł trudności w rozwijaniu kultury informacyjnej zali-czono luki w świadomości informacyjnej oraz w zakresie sprawności in-formacyjnych uczniów, na co wpływa stereotypowe postrzeganie biblio-teki i zawodu bibliotekarza. Podano także propozycje rozwiązania tychproblemów, szczególnie dzięki dobrej realizacji i promocji projektu roz-woju kultury informacyjnej w środowisku szkolnym.W Zakończeniu zostały zawarte wnioski z przedstawionych analiz;podkreślono szczególne znaczenie wdrożenia kultury informacyjnej dorealizacji programów takich jak Lifelong learning, Information literacy,Self-education, Learning and Teaching Technology in Context, Inquiry--based learning. Zwrócono też uwagę na znaczenie wypracowaniaspójnej polityki szerzenia tej kultury dla potrzeb oświaty (Batorowska,2009, s. 451). Wskazano, że działania zmierzające do promowaniakultury informacyjnej w środowisku edukacyjnym muszą być prowa-dzone równolegle z poszerzaniem świadomości informacyjnej w środo-wisku lokalnym. Podkreślono rolę szkoły w tym procesie jako cen-trum oświatowego, zobowiązanego do inicjowania tworzenia społe-cznych grup ekspertów kultury informacyjnej, bowiem biegłość w po-sługiwaniu się informacją jest rezultatem edukacji informacyjnej, in-formatycznej, medialnej, czytelniczej, przy wsparciu działaniami wy-chowawczymi, ze szczególnym uwzględnieniem etyki pracy z informa-cją (Batorowska, 2009, s. 451).W konkluzji rozważań nad istotą kultury informacyjnej podkreślo-no, że obszar zainteresowania kultury informacyjnej nie jest specyficznywyłącznie dla społeczeństwa informacyjnego, nie odnosi się też jedyniedo technologii informatyczno-komunikacyjnych. Kultura informacyjnanie powinna być domeną wyłącznie edukacji informatycznej i nie wolnoograniczać kompetencji w zakresie posługiwania się informacją do umie-jętności korzystania z technologii informatyczno-telekomunikacyjnych.Wskazano na istotną rolę biblioteki szkolnej w procesie edukacjii wychowania informacyjnego, która może spełniać w odpowiedni spo-sób swoje zadania, pod warunkiem, że zostanie wdrożony powszechnyprogram ustawicznego rozwijania sprawności w posługiwaniu się in-formacją przez uczniów, oraz jednocześnie dojdzie do powszechnej ak-ceptacji zmiany wizerunku biblioteki szkolnej. Warunek istnieniaprężnie działającej biblioteki jest wyznacznikiem efektywności rozwi-jania kultury informacyjnej.BIBLIOTHECA NOSTRA NR 1 (20) 2010120Prezentowana praca jest jedyną tak obszerną publikacją w językupolskim, obejmującą złożoność pojęcia „kultura informacyjna”. Na uwa-gę zasługują rozdziały teoretyczne, w których Autorka uporządkowaławiele aspektów związanych z tym terminem, przeanalizowała możliwe je-go interpretacje. Przeprowadzona analiza terminologiczna pozwoliła nazaproponowanie nowej typologii dotyczących zagadnień poruszanychw książce. Uzupełnieniem rozważań teoretycznych jest bardzo obszernywykaz literatury cytowanej publikacji autorów polskich i zagranicznych.Część badawcza wskazuje na problemy powiatu suskiego w zakresierozwijania kultury informacyjnej wobec wyzwań XXI wieku.O wartości pracy świadczyć może fragment recenzji prof. dr hab. El-żbiety Barbary Zybert, zamieszczony na czwartej stronie okładki książki:„Praca dotyczy niesłychanie aktualnego zagadnienia, jakim jest przygo-towanie społeczeństwa, zwłaszcza młodego pokolenia, do jak najpełniej-szego uczestnictwa w procesach komunikowania społecznego i korzy-stania z bogatych zasobów informacyjnych, poprzez wykształcenie pożą-danych wzorów zachowań pozwalających na umiejętność wyszukiwaniainformacji jak i jej efektywnego wykorzystania. [...] Istotnym waloremtejże pracy jest wkład do wiedzy teoretycznej poprzez: uporządkowanieterminologii związanej z kształceniem użytkowników szeroko rozumianejinformacji, ukazanie wzajemnych relacji pomiędzy stosowanymi wy-miennie w polskiej praktyce pojęciami, systemowe spojrzenie na typykultury organizacyjnych szkoły i modele biblioteki szkolnej sprzyjająceupowszechnianiu kultury informacyjnej”.Hanna LangerInstytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu ŚląskiegoDzieci, młodzież – Internet – biblioteka. Wytyczne IFLA Sekcji Bibliotekdla Dzieci i Młodzieży. Red. G. Lewandowicz-Nosal, E. B. Zybert. Warsza-wa : Wydaw. SBP, 2009. - 87, [1] s. - ISBN 978-83-61464-17-4Jednym z podstawowych celów Międzynarodowej Federacji Biblio-tekarskich Stowarzyszeń i Instytucji (IFLA) jest „wspieranie pracy bib-liotekarzy i promowanie, w różnych formach, najlepszych rozwiązańw pracy bibliotecznej i upowszechnianiu czytelnictwa. Każda z wyspe-cjalizowanych Sekcji IFLA (wspólnie z UNESCO) przygotowuje w odnie-RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 121

Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/7479/1/Fraczek_Kultura_informacyjna_recenzja.pdf

Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ