[…] W rozprawie, przede wszystkim dzięki rekonstrukcji zasobów Biblioteki w katalogu, starano się ukazać miejsce i rolę katedralnej książnicy w XVI wieku. Jest to pierwsza próba „określenia miejsca księgozbioru na mapie kulturalnej terenów południowo-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej” […]

Bajor, Agnieszka

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Druki XVI wieku w zbiorach Biblioteki Katedralnej we Lwowie - recenzja  Author: Agnieszka Bajor  Citation style: Bajor Agnieszka. (2010). Druki XVI wieku w zbiorach Biblioteki Katedralnej we Lwowie - recenzja. "Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy" (2010, nr 1, s. 113-117).  Jolanta Gwioździk, Edward Różycki: Druki XVI wieku w zbiorachBiblioteki Katedralnej we Lwowie. Warszawa : Wydawnictwo DiG, 2008. -251 s. - ISBN 978-83-7181-531-7Wśród książek, które wyróżniono Nagrodą Naukową Stowarzy-szenia Bibliotekarzy Polskich im. A. Łysakowskiego za rok 2008znalazła się publikacja przygotowana przez badaczy dawnej książki,Jolantę Gwioździk i Edwarda Różyckiego: Druki XVI wieku w zbio-rach Biblioteki Katedralnej we Lwowie (Warszawa 2008).Starannie opracowany typograficznie katalog poprzedza Wstęporaz zasadnicza część merytoryczna, w której znalazło się omówie-nie Z dziejów Biblioteki Katedralnej we Lwowie, oparte na publika-cjach z XIX-XXI wieku – polskich i ukraińskich, ponadto na starychdrukach z Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwo-wie i Biblioteki Uniwersytetu Lwowskiego oraz materiałach archi-walnych z Centralnego Państwowego Archiwum HistorycznegoUkrainy we Lwowie. Przedstawiony we wstępnej części rozprawystan badań dowodzi niewielkiego zainteresowania badaczy księgo-zbiorem katedralnym. Temat ten w swoich rozważaniach podjęli do-tychczas m.in. Kazimierz Piekarski, Mieczysław Gębarowicz, AlodiaKawecka-Gryczowa i ks. Jan Fijałek.Autor tej części publikacji – E. Różycki – skoncentrował swe za-interesowania – co oczywiste – na zasobach Biblioteki, zwracającuwagę na rozwój księgozbioru w ciągu wieków. Dzięki zapiskom pro-weniencyjnym odkryte zostały nazwiska darczyńców księgozbioru,przede wszystkim wywodzących się ze stanu duchownego, jak np.bpa Stanisława Tarło, lwowskich kanoników, w tym Jana Opatowczy-ka, Pawła z Tłuśćca, Jana Trzeski i Stanisława z Kościesza (XVI w.);abpa Jana Andrzeja Próchnickiego, bpa Tomasza Pirawskiego (XVIIw.); kanonika Macieja Pruskiego i Stefana Mikulskiego (XVIII w.). Au-tor scharakteryzował też kolekcje pochodzenia mieszczańskiego, któ-Agnieszka BajorInstytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Śląskiego113re wpływały w XVII w. do zbiorów katedralnych. Donatorami ksiągbyły również instytucje kościelne, np. zakony – zwłaszcza te po kasa-cie, jak bazylianie oraz lwowscy i rohatyńscy dominikanie. W zbio-rach Biblioteki znalazły się ponadto przejęte zasoby biblioteki semi-narium obrządku łacińskiego, biblioteki dekanalnej, biblioteki semi-naryjnej oraz lwowskiej szkoły metropolitalnej.Autor, który bardzo wnikliwie przedstawił sposoby gromadzeniapraktykowane w Bibliotece Katedralnej, nie omieszkał przybliżyć syl-wetki co znamienitszych darczyńców oraz określić profil tematycznyich kolekcji. Przeanalizowany został w porządku chronologicznym wy-gląd opraw, sposoby ich wykonania i zdobienia. Starano się też podaćcechy charakterystyczne okładzin poszczególnych stuleci, wyszcze-gólniając np. woluminy z XVI w. wyróżniające się bogactwem ozdob-ników, których mniej zamieszczano w książkach stulecia następnego,oraz tomy wieku XVIII zaopatrzone w solidne oprawy, wskazujące nafunkcje nie tyle zdobnicze, co przede wszystkim ochronne.Kolejne akapity tego rozdziału rozprawy poświęcono właśnieproblemom ochrony zbiorów oraz ich opracowania. Za świadectwodbałości o księgozbiór uznano zamieszczanie w księgach odpowie-dnich znaków, jak superekslibrisy i zapiski proweniencyjne. Utrzy-maniu porządku w zbiorze służyło przede wszystkim sporządzaniespisów ksiąg do celów sprawozdawczych i informacyjnych, stąd teżomówiono inwentarze Biblioteki Katedralnej, które pochodziły z 1840(1364 woluminy), 1905 (inwentarz kartkowy z 1751 pozycjami), 1929i 1940 roku. Na ich podstawie można prowadzić badania liczbowe hi-storycznych księgozbiorów, jak i dokonać choćby wstępnej analizy za-wartości i przeznaczenia zasobów. Dzięki pierwszemu z inwentarzyautorzy ogólnie scharakteryzowali stan posiadania (np. inkunabu-łów), przedstawili w tabelach zestawienia księgozbioru wedle czasujego powstania (dominowały zbiory wieku XVI) i języków książek (zde-cydowana przewaga publikacji łacińskich). Inwentarz z 1905 roku(zwany przez niektórych badaczy katalogiem) umożliwił z kolei pozna-nie struktury tematycznej zbiorów, podzielonych na działy: A – Histo-ria; B – Homiletyka pastoralna. Ascetica; C – Liturgica; D – Patrologia;E – Pismo Święte. Egzegeza; F – Prawo; G – Teologia. Polemica; H –Różne; I – Czasopisma. Słowniki. Encyklopedie. Struktura księgozbio-ru została utrzymana w inwentarzu z 1929 roku sporządzonym przezks. dra Michała Orlińskiego. Ostatni interesujący badaczy wykazzbiorów został opracowany przez Karola Badeckiego i Antoniego Kno-ta w 1941 roku i liczył 2824 opisy dzieł.BIBLIOTHECA NOSTRA NR 1 (20) 2010114Następny rozdział publikacji, autorstwa J. Gwioździk, poświęco-no szczegółowej charakterystyce druków wieku XVI – ich zawartościtreściowej, zmieniającej się wraz z: rozwojem myśli teologicznej, wpły-wem idei humanistycznych na naukę Kościoła, postanowieniami So-boru Trydenckiego czy modyfikowanymi programami studiów teologi-cznych. Autorka skupiła się na zaprezentowaniu najważniejszychdzieł (do krótko opisanych lub tylko wymienionych przykładowoutworów zastosowano odnośniki cyfrowe, kierujące do opisów w czę-ści katalogowej publikacji), które ujęła w następujące grupy tematy-czne: Pismo Święte i komentarze biblijne; Pisma Ojców i Pisarzy Ko-ścioła; Teologia dogmatyczna; Liturgika; Teologia moralna; Apologety-ka i polemika; Ascetyka i mistyka; Kaznodziejstwo; Filozofia; Prawo;Historia świecka i kościelna.Poza warstwą tematyczną J. Gwioździk zainteresowały takżeproblemy typograficzne szesnastowiecznych druków zgromadzonychw Bibliotece Katedralnej. Scharakteryzowano zatem najważniejszeośrodki drukarskie (np. w Antwerpii, Lowanium, Moguncji, Stras-burgu, Hagenau, Fryburgu, Kolonii, Norymberdze, Frankfurcie nadMenem, Lipsku, Wittenberdze, Królewcu, Tybindze, Ingolstadzie,Wiedniu, Heidelbergu, Bazylei, Zurychu, Paryżu, Lyonie, Rzymie,Wenecji, Florencji, Trydencie, Krakowie), narodziny sztuki typografi-cznej w poszczególnych miejscowościach, zaprezentowano najzna-mienitszych przedstawicieli tego zawodu, dzieje ich oficyn, powiąza-nia między zakładami nakładczymi oraz wytwory drukarskie (ró-wnież z odnośnikami cyfrowymi do części katalogowej). Jak wynikaz przeprowadzonych analiz typograficznych, najwięcej szesnastowie-cznych druków lwowskiej kapituły wydano w oficynach niemieckoję-zycznego obszaru – jak w Kolonii, następnie w Bazylei, ponadtow Wenecji, Antwerpii i Krakowie.Celem autorów było przede wszystkim odtworzenie stanu księ-gozbioru Biblioteki z 1939 roku i sporządzenie katalogu, a zatemnie uwzględniono np. dokumentów z pieczątkami powojennego Uni-wersytetu Lwowskiego. Stąd też najobszerniejszą część publikacji J.Gwioździk i E. Różyckiego stanowi liczący 606 opisów Katalog dru-ków XVI wieku Biblioteki Katedralnej we Lwowie, obecnie przecho-wywanych w Bibliotece Naukowej Lwowskiego Narodowego Uniwer-sytetu Ukrainy im. Iwana Franki w Dziale Książki Rzadkiej. Badającstary zasób biblioteczny, autorzy napotkali wiele problemów, wyni-kających przede wszystkim ze stanu zachowania poszczególnychwoluminów: książki były mocno zdefektowane, brakowało w nichRECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 115kart tytułowych, kartki były posklejane lub zbutwiałe. Tego rodzajuzniszczenia – wobec braku porównawczego materiału bibliografi-cznego czy katalogowego – znacznie utrudniały identyfikację dru-ków. Tym bardziej należy docenić włożony trud badawczy.Ułożony alfabetycznie według nazwisk autorów lub tytułów dziełanonimowych wykaz składa się z opisów, w których można wydzie-lić część hasłową, wysuniętą jak w opisie katalogowym powyżej opi-su bibliograficznego. W katalogu zastosowano opis bibliograficznyzgodny z arkuszową normą PN-N-01152-8 Stare druki w drugimstopniu szczegółowości z pewnymi jednak modyfikacjami, dotyczą-cymi dodawania cytat bibliograficznych (na podstawie najważniej-szych źródeł), skróconego opisu oprawy, wykazu proweniencji orazsygnatury Biblioteki Uniwersytetu Lwowskiego. Nazwiska autorów,którzy żyli do XV wieku podawano w wersji łacińskiej, a tych którzytworzyli w wieku XVI – w wersji narodowej. Opisy bibliograficzne –jak wspomniano – zaopatrzono w hasła opisu bibliograficznego napodstawie norm PN-N-01231:2001 Hasło opisu bibliograficznego.Hasło tytułowe, PN-N-01229:2002 Hasło opisu bibliograficznego.Hasło osobowe. Zapisy ujednolicono zgodnie z CERL Thesaurus(Consortium of European Research Libraries), dostępnym na stronieWWW pod adresem http://thesaurus.cerl.org/cgibin/search.pl.Sam opis katalogowy składa się zatem z tytułu (czasem skróco-nego – co zaznaczono wielokropkiem), nazwy miejsca wydania, naz-wy nakładcy i roku publikacji; dalej idzie opis fizyczny (liczba stronlub kart, informacja o ilustracjach i formacie). Na ostatnią częśćopisu składa się notatka bibliograficzna – wskazująca na odnotowa-nie pozycji w polskich i zagranicznych źródłach bibliograficznych(w sumie w Wykazie skrótów cytowanej literatury znalazło się 40 ta-kich opisów). W uwagach z kolei przedstawiono notatki prowenien-cyjne i innego rodzaju zapisy rękopiśmienne, zaznaczano adligaty.Pod opisami podano z kolei siglum biblioteki przechowującej obec-nie dokument wraz z numerem inwentarzowym. Dzieła wielotomoweopisane zostały pod jednym numerem pozycji bibliograficznej.Katalog uzupełniają i pomagają przeszukiwać Indeks osobowy (s.222-230) w opracowaniu J. Gwioździk – alfabetyczny wykaz nazwiskautorów w wersji narodowej, a pozostałych osób – jak np. tłumaczyi wydawców – w wersji łacińskiej; Indeks drukarzy i nakładców (s.231-244) w układzie topograficznym wedle nazw miejscowości, a po-tem nazwisk typografów – także przygotowany przez J. Gwioździk;oraz alfabetyczny Indeks proweniencji (s. 245-251) E. Różyckiego.BIBLIOTHECA NOSTRA NR 1 (20) 2010116W 2009 roku ukazała się publikacja autorstwa Hanny Batorow-skiej Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edukacji, któraobejmuje wiele zagadnień związanych z przygotowaniem społeczeń-stwa (szczególnie młodego pokolenia) do pełnego uczestnictwaw procesach komunikacji, określanych jako „kultura informacyjna”.Jak wynika z lektury, termin ten jest niejednoznaczny, obejmujeróżne zagadnienia, które w sposób dokładny i wyczerpujący zostałyprzedstawione w omawianej publikacji: „obszar badań nad kulturąinformacyjną koncentruje się wokół teoretycznych zagadnień zwią-zanych z kompetencjami informacyjnymi i ich systematyką orazdziałań związanych z wypracowaniem metod zmierzających do efek-tywnego propagowania kultury informacyjnej w społeczeństwie”(Batorowska, 2009, s. 10).Poruszane tematy ujęto w trzech obszernych rozdziałach: Od al-fabetyzacji informacyjnej do kultury informacyjnej (s. 31-171); Zmianaa rozwój kultury informacyjnej w szkole (s. 173-313); Kultura informa-cyjna w środowisku szkolnym. Diagnoza i terapia (s. 315-450).W rozprawie, przede wszystkim dzięki rekonstrukcji zasobówBiblioteki w katalogu, starano się ukazać miejsce i rolę katedralnejksiążnicy w XVI wieku. Jest to pierwsza próba „określenia miejscaksięgozbioru na mapie kulturalnej terenów południowo-wschodnichdawnej Rzeczypospolitej” (Gwioździk i Różycki, 2008, s. 100).Badania archiwalne, oprawoznawcze, proweniencyjne, zastoso-wanie analizy typograficznej, posłużyło autorom nie tylko do odtwo-rzenia stanu księgozbioru, ale też do zaprezentowania obszernegomateriału historycznego, który może stać się podstawą dalszych ba-dań tego księgozbioru. We wstępnej rozprawie zasygnalizowano bo-wiem kilka problemów, warto więc pokusić się o opracowanie kom-pleksowej monografii tego wartościowego księgozbioru.Renata FrączekInstytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu ŚląskiegoHanna Batorowska: Kultura informacyjna w perspektywie zmian w edu-kacji. Warszawa : Wydaw. SBP, 2009. – 544 s. - ISBN 978-83-61464-10-5RECENZJE I PRZEGLĄDY PIŚMIENNICTWA 117

Druki XVI wieku w zbiorach Biblioteki Katedralnej we Lwowie - recenzja

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/7476/1/Bajor_Druki_XVI_wieku_w_zbiorach_recenzja.pdf

Druki XVI wieku w zbiorach Biblioteki Katedralnej we Lwowie - recenzja

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ