"We współczesnym świecie, określanym przez Zygmunta Baumana jako płynny,
dokonują się znaczne i znaczące zmiany w mediach. Wiek XX przyniósł rozwój
kina, narodziny i bardzo dynamiczny rozwój kolejno: radia, telewizji (którą Wiesław
Godzic określa najważniejszym medium XX w.) i Internetu (nazwanego społecznym
metamedium). Nowe media zmieniły i zrewolucjonizowały społeczeństwo, kulturę,
komunikację, język, zachowania i zwyczaje językowokomunikacyjne — wykształciła
się nowa odmiana językowa: odmiana medialna. Przekształciły się dotychczasowe
modele komunikacji w wymiarze społecznym: odbiorca staje się twórcą/wytwórcą." [...] (fragm.

Kita, Małgorzata

Loewe, Iwona

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ

             Title: Wstęp  Author: Małgorzata Kita, Iwona Loewe  Citation style: Kita Małgorzata, Loewe Iwona. (2014). Wstęp. W: M. Kita, I. Loewe (red.), "Język w mediach : antologia" (S. 9-13). Katowice : Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Wydanie 2. WstępWe współczesnym świecie, określanym przez Zygmunta Baumana jako płynny, dokonują się znaczne i znaczące zmiany w mediach. Wiek XX przyniósł rozwój kina, narodziny i bardzo dynamiczny rozwój kolejno: radia, telewizji (którą Wiesław Godzic określa najważniejszym medium XX w.1) i Internetu (nazwanego społecznym metamedium2). Nowe media zmieniły i zrewolucjonizowały społeczeństwo, kulturę, komunikację, język, zachowania i zwyczaje językowokomunikacyjne — wykształciła się nowa odmiana językowa: odmiana medialna. Przekształciły się dotychczasowe modele komunikacji w wymiarze społecznym: odbiorca staje się twórcą/wytwórcą.Zainteresowanie komunikacją w mediach — w tym komunikacją w wymiarze językowym — ma charakter raczej transdyscyplinarny niż interdyscyplinarny. Ten wątek badawczy mieści się m.in. w obrębie takich dyscyplin naukowych, jak: medio‑znawstwo (to oczywiste), media studies, językoznawstwo, psychologia, socjologia, antropologia, kulturoznawstwo, filmoznawstwo itp.Komunikat medialny należy do typu komunikatów określanych jako polimo‑dalne, mieszane, złożone z różnych kodów semiotycznych3. Jednym z tworzących go kodów jest język, spójrzmy zatem, jak dzisiejsze językoznawstwo patrzy na komu‑nikację w mediach. Można wskazać m.in. takie nurty wyznaczające lingwistyczne myślenie o języku w mediach:— socjolingwistyka (odmiany językowe, kształtowanie się odmiany medialnej, role społeczne w korelacji z rolami językowymi i tekstowymi),1 Godzic W., 2010: Telewizja — najważniejsze medium XX w. W: Idem, red.: Media audiowi‑zualne. Podręcznik akademicki. Warszawa.2 Filiciak M., 2010: Internet — społeczne metamedium. W: Godzic W., red.: Media audio‑wizualne. Podręcznik akademicki. Warszawa.3 W refleksji teoretycznej mówi się o dominacji w mediach, w dyskursie określanym jako medialny, obrazu, o przewadze kodów audiowizualnych.10 Wstęp— teoria tekstu (w tym pozycja tekstu w sensie lingwistycznym w komunikacie medialnym, poszukiwanie definicji tekstu medialnego, próby zdefiniowania hipertekstu),— genologia (lingwistyczna, dziennikarska, multimedialna),— stylistyka,— badania o orientacji systemowej w perspektywie funkcjonalnej,— pragmalingwistyka (teoria aktów mowy, badania nad konwersacją, strategie komunikacyjne),— ujęcie historyczne (co nie w  pełni tożsame jest z  badaniami diachronicz‑ nymi),— teoria językowego obrazu świata,— statystyka,— onomastyka.Taka wielonurtowość naukowego oglądu języka w  mediach jest korzystna z punktu widzenia poznawczego, pozwala bowiem na niemal holistyczny opis feno‑menu. Pomocne staje się instrumentarium teoretyczno ‑metodologiczne wypraco‑wane i testowane w ramach komunikacjonizmu, kognitywizmu, pragmalingwistyki, interakcjonizmu o orientacji werbalnej. Głos lingwistów zajmujących się pewnym wycinkiem — językowym — „pola medialnego” stanowi jeden z komponentów spectrum i continuum badań komunikacji medialnej.Bogactwo (tematyczne, metodologiczne, wreszcie i ilościowe) opracowań empi‑rycznych wydaje się pozostawać w sprzeczności z deklarowaną czasem bezsilnością badacza wobec złożoności obiektu jego zainteresowań. Oto jedna z wcale licznych wypowiedzi tego rodzaju:Opis stanu języka we współczesnych mediach nie jest rzeczą łatwą przede wszyst‑kim ze względu na sam jego przedmiot. W mediach znajduje bo wiem odbicie polszczyzna „jako taka”, w całym swoim zróżnicowaniu wewnęt rznym — styli‑stycznym i gatunkowym — od podniosłych przemówień wygła szanych z uroczy‑stych okazji poczynając, a na wulgarnym żargonie marginesu społecznego w róż‑nego rodzaju filmach kończąc. Na charakterystykę tak poję tego języka w mediach można przeznaczyć książkę. Jest więc rzeczą oczywi stą, że dla potrzeb niniejszego opisu należy dokonać wyboru tej formy lub tych form wypowiedzi, które mogą być uznane za najbardziej typowe dla mediów. Czy jest to jednak możliwe wobec ich wielorakiej różnorodności: technicznej (prasa, radio, telewizja), wynikającej z założeń programowych (media publicz ne i prywatne) oraz przyjętych celów dzia‑łalności (nakładająca się na wymie niony podział opozycja: komercyjny — nieko‑mercyjny)? W każdym wydzie lonym typie środków przekazu mamy wreszcie do czynienia z zespołem ludzi, którzy w nich tworzą określone rodzaje tekstów, odpo‑wiadających swoją for mą językową treściom przekazywanym przez dane medium oraz oczekiwa niom wirtualnego odbiorcy. Ich kształt słowny zależy przede wszyst‑kim od stopnia świadomości językowej twórców (dziennikarzy) i rozumienia przez 11Wstępnich swojej roli społecznej. Skala zróżnicowania polszczyzny rozpatrywanej pod tym względem odpowiada różnicom występującym na rynku mediów4.Trudności w  realizacji projektu badawczego etykietowanego jako język w mediach zaczynają się już w momencie zdefiniowania jego dwóch centralnych pojęć. Pominiemy w tym miejscu dyskusję nad określeniem istoty języka, by zatrzy‑mać się na chwilę nad tym, co mieści się obecnie w pojęciu media. Zwyczajowo wymieniano tu trzy środki przekazu — w układzie odpowiadającym chronolo‑gii ich pojawiania się w kulturze: prasa — radio — telewizja. Koniec XX wieku dodał nowe medium, które zrewolucjonizowało przestrzeń medialną (i nie tylko ją, por. powstanie społeczeństwa sieciowego, wejście w nową fazę kultury) — Sieć5. Dynamika rozwojowa tego ostatniego każe zmodyfikować dotychczasowe myśle‑nie o mediach mających dłuższą tradycję, które wkraczają (muszą wkraczać — nie istniejesz, jeśli nie ma cię w Sieci) na różne sposoby w przestrzeń wirtualną, ale też transformują swoje dotychczasowe charakterystyki — z racji nowej konfiguracji przestrzeni komunikacyjnej.Refleksja nad komunikacją za pośrednictwem mediów to w dużej mierze reflek‑sja nad zagadnieniem globalizacji kulturowej. Współcześnie w zglobalizowanej czę‑ści świata nie do wyobrażenia są obszary komunikacji pozbawione mass mediów, a to z kolei oznaczać musi ekspansję stylu retorycznego. Obecnie za naiwne uznano by twierdzenie, że media służą informowaniu społeczeństw, przyjmuje się przecież już powszechnie, że informacja zmediatyzowana jest informacją zinterpretowaną. Dzisiejszy człowiek nie wyobraża sobie dnia bez impresywności pod postacią per‑swazji, propagandy, manipulacji w tekstach, a nawet demagogii i populizmu, a bez znajomości kluczowych technik tych zjawisk nie może bezpiecznie funkcjonować. Traktowanie na serio zabiegów kreujących postawy i odbieranie ich przez czy‑telnika/słuchacza/widza jako nakazy rodzi postawy infantylne, obnażające brak adaptacji do warunków i wymagań współczesności. Styl retoryczny zyskuje wręcz znamiona stylu globalnego, staje się bowiem udziałem tekstów, których cel pier‑wotnie wcale perswazyjny nie był. Funkcja sterująca nowych mediów (także tych on line albo dostępnych 24 godziny na dobę) jest dziś nie do przecenienia, wszak „mówi się o tym, o czym donoszą media”. Powstaje wrażenie, że to, co nie zaistnieje w mediach, nie istnieje w rzeczywistości.W obrębie współczesnego pola medialnego dokonują się zmiany, ruchy, prze‑mieszczenia, powstają nowe lub zmodyfikowane formy przekazu i komunika‑4 Majkowska G., Satkiewicz H., 1999: Język w mediach. W: Pisarek W., red.: Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci. Kraków.5 W cytowanym wcześniej studium G. Majkowskiej i H. Satkiewicz (1999) Internet — jako jedno z mediów — w ogóle nie jest brany pod uwagę ani nawet wymieniony (co oczywiste). Kilka lat później można już mówić o języku w Internecie, języku Internetu, o powstawaniu gatunków internetowych, wreszcie o dziennikarstwie internetowym.12 Wstępcji, przeorganizowuje się tradycyjny układ nadawczo ‑odbiorczy, przekaz zastę‑puje interakcja, a to wszystko wymusza modyfikowanie teoretycznego myślenia o mediach i o obecnym w nich języku, a może już — o ich języku.Antologię tekstów dotyczących językowych aspektów dyskursu medialnego, którą oddajemy w ręce Czytelnika, kierujemy przede wszystkim do studentów spe‑cjalizacji dziennikarskiej lub specjalności dyskurs publiczny w obrębie studiów humanistycznych, a szczególnie polonistycznych. Ma ona stanowić, w naszym założeniu, przewodnik i pomoc w studiowaniu językowokomunikacyjnych aspek‑tów dyskursu mediów. Czasem trudno dostępne, zamieszczone w naszym zbiorze artykuły lingwistów dają orientację w tym, co wiemy o języku w mediach/języku mediów. Pomocny w samodzielnym pogłębianiu wiedzy ma być proponowany zestaw lektur, które umieszczają badania językoznawcze w szerszym kontekście dyscyplin naukowych zajmujących się mediami.Choć w tytule antologii tego nie określamy, wybór tekstów dotyczy języka w mediach współczesnych. Nie stanowi on rejestru zmian w języku mediów na przestrzeni dziesięcioleci. Najwcześniejszy artykuł, jaki zamieściłyśmy, wydruko‑wany został w roku 1978, lecz fakty w nim analizowane w równej mierze i jakości dotyczą mediów dzisiejszych. Przygotowany materiał starałyśmy się rozłożyć rów‑nomiernie na części poświęcone konkretnym mediom, mając jednak świadomość, że największy przyrost publikacji dotyczy dwóch przekaźników: prasy i Internetu. Naszym celem wszak nie była ilustracja bogactwa rynku twórczości naukowej, lecz dostarczenie adresatowi antologii, czyli studentowi, wiarygodnego przekroju stanu badań. Dodajmy, że chodzi nam przede wszystkim o studenta studiów pierwszego stopnia (licencjanta), na tym poziomie bowiem w planach studiów najczęściej funk‑cjonuje ten przedmiot. Język, stylistyka, retoryka, typologia tekstów w Internecie (medium elektronicznym) to zagadnienia poruszane zwykle na drugim stopniu stu‑diów humanistycznych. Słuszne zatem wydaje się postulowanie odrębnej antologii tekstów poświęconych językowi Sieci. Na rynku dostępne zaś są, wydane bezpośred‑nio przed niniejszym wyborem, dwa tomy zbiorowe dotyczące komunikacyjnych aspektów Sieci: pokłosie konferencji w Warszawie Tekst (w) Sieci6 i skrypt autorów z Uniwersytetu Łódzkiego Dziennikarstwo internetowe7.Czytelnicy mogą również skorzystać ze zbiorowego tomu Style współczesnej pol‑szczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej8 pod redakcją Ewy Malinowskiej, Jolanty Nocoń i Urszuli Żydek‑Bednarczuk (Kraków 2013), w którym znajdą obszerne syntezy opisujące w perspektywie dyskursowej współczesną polszczyznę medialną i badania nad nią z przełomu wieków XX i XXI. W tej panoramie języka pol‑6 Ulicka D., red., 2009: Tekst (w) Sieci. Kraków.7 Habrajska G., Mikosz J., red., 2010: Dziennikarstwo internetowe. Łódź.8 Zob. http://www.universitas.com.pl/ksiazka/Style_wspolczesnej_polszczyzny_Przewodnik_po_stylistyce_polskiej_3264.html.13WstępMałgorzata Kita i Iwona Loeweskiego szczególnej uwadze odbiorców polecamy następujące rozdziały: 7. Dyskurs medialny (Urszula Żydek‑Bednarczuk), 8. Dyskurs prasowy (Małgorzata Kita),9. Dyskurs telewizyjny (Iwona Loewe), 10. Dyskurs radiowy (Małgorzata Kita),11. Dyskurs internetowy (Urszula Żydek‑Bednarczuk) i 12. Styl reklamy komercyjnej (Iwona Loewe).Zachęcamy też Czytelnika, by zapoznał się z książką Bogusława Skowronka Mediolingwistyka: wprowadzenie (Kraków 2013), która jest inspirującą propozycją nowego ujmowania języka mediów/języka w mediach.Pragniemy bardzo serdecznie podziękować Autorom, którzy wyrazili zgodę na zamieszczenie swych studiów w tomie, oraz Wydawnictwom, które z pełną życzli‑wością udzieliły pozwolenia na przedruk artykułów z ich publikacji.

Wstęp

https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/5322/1/Kita_Loewe_wstep.pdf

Wstęp

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Śląskiego RE-BUŚ