Niniejsza praca poświęcona jest analizie konstrukcji gramatycznych w ramach kognitywnego
modelu Gramatyki Konstrukcji (Construction Grammar). Celem pracy jest
wykazanie, że tradycyjny podział na leksykon i składnię (oraz na wyrazy leksykalne
i funkcyjne) podany w wątpliwość w wielu najnowszych modelach językoznawczych,
jest nadal aktualny i nie musi być sprzeczny z założeniami językoznawstwa kognitywnego.
Opracowanie rewiduje przesłanki, którymi kierują się obecnie językoznawcy
odrzucający podział na leksykon i składnię. Jedną z tych przesłanek, którą kwestionuje
niniejsze opracowanie, jest rozmycie granic między leksykonem i składnią. Ważnym
argumentem przemawiającym za odrzuceniem podziału są spostrzeżenia płynące
z kognitywnych analiz konstrukcji gramatycznych, które wskazują na zdolność schematycznych
konstrukcji do wyrażania złożonych i bogatych treści semantycznych. Takie
zdolności semantyczne są sprzeczne z przyjętą charakterystyką form funkcyjnych,
w myśl której formy te są ubogie w znaczenia albo wręcz ich pozbawione, ponieważ ich
głównym zadaniem jest spełnianie funkcji gramatycznych. W ostatnich latach, autorzy
wielu opisów konstrukcji gramatycznych przekonywali, że konstrukcje gramatyczne
mają właśnie znaczenia typowe dla wyrazów leksykalnych. Niniejsza praca skupia się
na szeregu konstrukcji gramatycznych i wykazuje, że najnowsze analizy konstrukcji,
takich jak „x’s way” czy „time away,” przypisywały im przesadnie bogate znaczenia.
Powtórna analiza zachowania tych form skłania do wniosku, że zawartość semantyczna
konstrukcji jest dokładnie tak uboga i schematyczna, jak przewiduje to tradycyjna
charakterystyka wyrazów funkcyjnych, podczas gdy bogate znaczenia obserwowane
w ostatnich analizach są jedynie efektami pragmatycznymi wynikającymi ze specyfiki
konkretnych kontekstów.
Główna teza opracowania uzasadniona jest dyskusją o następującej strukturze.
W rozdziałach 1 i 2, omówiony jest tradycyjny podział na leksykon i składnię, po
czym przytoczone są argumenty autorów proponujących jego podważenie. Następnie
dokonany jest przegląd cech odróżniających wyrazy leksykalne od funkcyjnych, przy
założeniu, że znaczna liczba różnic między tymi grupami wskazuje na prawdziwość
podziału na leksykon i składnię. Rozdział 3 zawiera krótkie opisy konstrukcji, z których
kilka było już wcześniej analizowanych w literaturze kognitywno‑lingwistycznej.
Niniejsza
analiza dowodzi jednak, że konstrukcje nie wykazują się wyjątkowo bogatymi
znaczeniami przypisywanymi im w dotychczasowych opracowaniach. W rozdziałach 4
i 5 przedstawione są dwie konstrukcje (t.j. manner of obtainment i x’s way), które opisane są pod kątem aspektualnej struktury ich znaczenia. Tutaj celem jest wykazanie, że
treściwość konstrukcji nie wychodzi poza ramy możliwości złożeń schematów zdarzeniowych
(event schemas). Rozdział 6 skupia się na przykładach sekwencji składniowych,
które charakteryzują się wyjątkowo ciekawymi znaczeniami, dość nietypowymi dla
skonwencjonalizowanych konstrukcji schematycznych, a zatem będącymi problemem
dla głównej tezy opracowania. Jednak, zawarta w rozdziale analiza prowadzi do
wniosku, że przedstawione przykłady nie są konstrukcjami gramatycznymi. Różnice
między przypadkami omówionymi tutaj a konstrukcjami gramatycznymi pokazują, że
formy, które na pierwszy rzut oka wydają się być wyjątkiem od reguły, w ostatecznym
rozrachunku są jej potwierdzeniem