Romantyzm i New Age: kontynuacje, podobieństwa, inspiracje

Abstract

W artykule podjęto problematykę obecności centralnych dla romantyzmu idei w New Age: idei organicyzmu, imaginacji i temporalizmu. Autor traktuje ich obecność w romantyzmie jako kontynuację oraz reinterpretację idei charakterystycznych dla zachodniego ezoteryzmu. New Age jest defi niowany natomiast jako kontynuacja tradycji ezoterycznej, poddanej romantycznej reinterpretacji, a zarazem jako odpowiedź na krytykę odczarowanej współczesnej cywilizacji. Jakkolwiek New Age przybiera różne formy (niskie i wysokie New Age), źródłem – z którego wyrasta – są analizowane tutaj idee. Wątki samorealizacji, samopoznania, oryginalności czy autoekspresji charakterystyczne dla New Age mają romantyczne korzenie i wiążą się z analizowanymi trzema ideami.Abrams, Meyer H. 1973. Natural Supernaturalism: Tradition and Revolution in Romantic Literature. New York–London: W. W. Norton & Company. Alisauskiene, Milda. 2004. „New Age Milieu in Lithuania: The Case of The Academy of Parapsychology”. Referat przedstawiony podczas konferencji CESNUR 2004 International Conference: Religious Movements, Confl ict and Democracy: International Perspectives, 17–20 czerwca 2004, Texas: Baylor University, Waco (http://www.cesnur.org/2004/waco_ alisauskiene.htm, dostęp 30.01.12). Bell, Emma i Scott Taylor. 2003. The Elevation of Work: Pastoral Power and the New Age Work Ethic. „Organization” 2 (10): 329–349. Bellah, Robert N., Richard Madsen, William M. Sullivan, Ann Swidler i Steven M. Tipton. 2007. Skłonności serca. Indywidualizm i zaangażowanie po amerykańsku. Tłum. Dorota Stasiak, Piotr Skurowski i Tomasz Żyro. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Campbell, Colin. 1972. The Cult, the Cultic Milieu and Secularization. „A Sociological Yearbook of Religion in Britain” 5: 119–136. Campbell, Colin. 2001. A ‘New Age’ Theodicy for a New Age. W: L. Woodhead, P. Heelas i D. Martin (red.). Peter Berger and the Study of Religion. London–New York: Routledge, s. 73–84. Campbell, Colin. 2005. The Romantic Ethic and the Spirit of Modern Consumerism. London: Alcuin Academics. Campbell Colin. 2007. The Easternization of the West. A Thematic Account of Cultural Change in the Modern Era. Boulder–London: Paradigm Publishers. ROMANTYZM I NEW AGE: KONTYNUACJE, PODOBIEŃSTWA, INSPIRACJE83 Champion, Françoise. 1990. La nébuleuse mystique-ésotérique. Orientations psycho-religieuses des courants mystiques et ésotériques contemporains. W: F. Champion i D. Hervieu-Léger (red.). De l’émotion en religion. Renouveaux et traditions. Paris: Centurion, s. 17–69. Champion, Françoise. 1994. La „nébuleuse mystique- ésotérique”: une décomposition du religieux entre humanisme revisité, magique, psychologique. W: J.-B. Martin i F. Laplantine (red.). Le défi magique. Esotérisme, occultisme, spiritisme, tom I. Lyon: Presses universitaires de Lyon, s. 315–326. Cieśla-Korytowska, Maria. 1997. O romantycznym poznaniu. Kraków: Wydawnictwo Literackie. Dobroczyński, Bartłomiej. 2000. New Age. Kraków: Wydawnictwo Znak. Dowling, Eva S. 2007. Introduction. W: L. H. Dowling. The Aquarian Gospel of Jesus the Christ. New York: Cosimo, s. 5–14. Faivre, Antoine. 1998. Renaissance Hermeticism and the Concept of Western Esotericism. W: R. van den Broek i W. J. Hanegraaff (red.). Gnosis and Hermeticism from Antiquity to Modern Times. Albany, NY: State University of New York Press, New York, s. 109–123. Flanagan, Kieran i Peter C. Jupp (red.). 2007. A Sociology of Spirituality. Aldershot: Ashgate. Giordan, Giuseppe. 2009. The Body between Religion and Spirituality. „Social Compass” 2 (56): 226–236. Hall, Dorota. 2007. New Age w Polsce. Lokalny wymiar globalnego zjawiska. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Hall, Dorota. 2008. Duchowość uprzedmiotowiająca jako trzecia opcja? Spojrzenie z polskiej perspektywy. W: K. Leszczyńska i Z. Pasek (red.). Nowa duchowość w społeczeństwach monokulturowych i pluralistycznych. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”, s. 86–100. Hanegraaff, Wouter J. 1996. New Age Religion and Western Culture. Esotericism in the Mirror of Secular Thought. Leiden: E. J. Brill. Hanegraaff, Wouter J. 1998a. New Age Religion and Western Culture. Esotericism in the Mirror of Secular Thought. Albany, NY: State University of New York Press. Hanegraaff, Wouter J. 1998b. Romanticism and the Esoteric Connection. W: R. van den Broek i W. J. Hanegraaff (red.). Gnosis and Hermeticism from Antiquity to Modern Times. Albany, NY: State University of New York Press, New York, s. 237–268. Hanegraaff, Wouter J. 1998c. The New Age Movement and the Esoteric Tradition. W: R. van den Broek i W. J. Hanegraaff (red.). Gnosis and Hermeticism from Antiquity to Modern Times. Albany, NY: State University of New York Press, New York, s. 359–382. Hanegraaff, Wouter J. 1999. New Age Spiritualities as Secular Religion: a Historian’s Perspective. „Social Compass” 2(46): 145–160. Hanegraaff, Wouter J. 2005. Spectral Evidence of New Age Religion: On the substance of ghosts and the use of concepts. „Journal of Alternative Spiritualities and New Age Studies” 1: 35–58 (http://www.asanas.org.uk/fi les/001Hanegraaff.pdf, dostęp 01.01.12). Heelas, Paul. 1996. The New Age Movement. The Celebration of the Self and the Sacralization of Modernity. Oxford: Blackwell Publishers. Heelas, Paul. 2008. Spiritualities of Life. New Age Romanticism and Consumptive Capitalism. Oxford: Blackwell Publishing. Heelas, Paul i Linda Woodhead. 2001. Homeless Minds Today. W: L. Woodhead, P. Heelas i D. Martin (red.). Peter Berger and the Study of Religion. London–New York: Routledge, s. 43–72. Heelas, Paul, Linda Woodhead, Benjamin Seel, Bronislaw Szerszynski i Karin Tusting. 2007. The Spiritual Revolution: Why Religion Is Giving Way to Spirituality. Oxford: Blackwell Publishing. ANDRZEJ KASPEREK 84 Herrick, James A. 2003. The Making of the New Spirituality. The Eclipse of the Western Religious Tradition. Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press. Hove van, Hildegard. 1999. L’émergence d’un „marché spirituel”. „Social Compass” 2 (46): 161–172. Introvigne, Massimo. 2001. After the New Age: Is There a Next Age? W: M. Rothstein (red.). New Age Religion and Globalization. Aarhus: Aarhus University Press, s. 58–69. Iwersen, Julia. 2007. The Epistemological Foundations of Esoteric Thought and Practice. „Journal of Alternative Spiritualities and New Age Studies” 3: 3–44 (http://www.asanas.org.uk/ fi les/jasanas003.pdf, dostęp 30.03.2012). Kemp, Daren. 2004. New Age. A Guide. Alternative Spiritualities from Aquarian Conspiracy to Next Age. Edinburgh: Edinburgh University Press. Kitson, Peter J. 2007. Beyond the Enlightenment: The Philosophical, Scientifi c, and Religious Inheritance. W: D. Wu (red.). A Companion to Romanticism. Oxford: Blackwell Publishing, s. 35–47. Kubiak, Anna E. 1999. Le Nouvel Age, conspiration postmoderne. „Social Compass” 2(46): 135–143. Kubiak, Anna E. 2005. Jednak New Age. Warszawa: Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza Sp. z o.o. Lee, Raymond L. M. 2009. The Re-enchantment of Time. Death and Alternative Temporality. „Time & Society” 2–3(18): 387–408. Lovejoy, Arthur O. 1914. Bergson and Romantic Evolutionism: Two Lectures Delivered Before the Union September 5 and 12, 1913. Berkeley: University of California Press (Reprint: Kessinger Publishing 2009). Lovejoy, Arthur O. 1941. The Meaning of Romanticism for the Historian of Ideas. „Journal of the History of Ideas” 3, vol. II: 257–278. Lovejoy, Arthur O. 1975. On the Discrimination of Romanticisms. W: M. H. Abrams (red.). English Romantic Poets. Modern Essays in Criticism. New York: Oxford University Press, s. 3–24. Melton, J. Gordon, Jerome Clark i Aidan A. Kelly. 1991. New Age Almanac. Detroit: Visible Ink. Paley, Morton D. 2007. Apocalypse and Millennium. W: D. Wu (red.). A Companion to Romanticism. Oxford: Blackwell Publishing, s. 470–485. Peckham, Morse. 1974. Toward a Theory of Romanticism. W: R. F. Gleckner i G. E. Enscoe (red.). Romanticism: Points of View. Detroit, Michigan: Wayne State University Press, s. 231–257. Quispel, Gilles. 2008. Gnosis and Culture. W: J. van Oort (red.). Gnostica, Judaica, Catholica. Collected Essays of Gilles Quispel. Leiden: Brill, s. 141–153. Roof, Wade Clark. 1999. Spiritual Marketplace. Baby Boomers and the Remaking of American Religion. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. Sayre, Robert i Michael Löwy. 2005. Romanticism and Capitalism. W: M. Ferber (red.). A Companion to European Romanticism. Oxford: Blackwell Publishing, s. 433–449. Sebald, Hans. 1984. New-Age Romanticism: The Quest for an Alternative Lifestyle as a Force of Social Change. „Humboldt Journal of Social Relations” 2(11): 106–127. Talmon, Yonina. 1968. Millenarism. W: D. L. Sills (red.). International Encyclopedia of the Social Sciences, Volume 10. New York: The Macmillian Company, The Free Press, s. 349–362. Taylor, Charles. 1991. The Ethics of Authenticity. Cambridge, MA: Harvard University Press. Taylor, Charles. 1996. Etyka autentyczności. Tłum. Andrzej Pawelec. Kraków–Warszawa: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak–Fundacja im. Stefana Batorego. Taylor, Charles. 2007. A Secular Age. Cambridge–Massachusetts–London: The Belknap Press of Harvard University Press. ROMANTYZM I NEW AGE: KONTYNUACJE, PODOBIEŃSTWA, INSPIRACJE85 Tingay, Kevin. 2000. Madame Blavatsky’s Children: Theosophy and Its Heirs. W: S. Sutcliffe i M. Bowman (red.). Beyond New Age. Exploring Alternative Spirituality. Edinburgh: Edinburgh University Press, s. 37–50. Voas, David i Steve Bruce. 2007. The Spiritual Revolution: Another False Dawn for the Sacred. W: K. Flanagan i P. C. Jupp (red.). A Sociology of Spirituality. Aldershot: Ashgate, s. 43–61. Walicki, Andrzej. 1983. Między fi lozofi ą, religią i polityką. Studia o myśli polskiej epoki romantyzmu. Warszawa: PIW. Wellek, René. 1974. The Concept of Romanticism in Literary History. W: R. F. Gleckner i G. E. Enscoe (red.). Romanticism: Points of View. Detroit, Michigan: Wayne State University Press, s. 181–206. Wuthnow, Robert. 1998. After Heaven. Spirituality in America since the 1950s. University of California Press, Berkeley–Los Angeles–London 1998. York, Michael. 1999. Le supermarché religieux: ancrages locaux du Nouvel Age au sein du réseau mondial. „Social Compass” 2(46): 173–179