Expressions of epistemic modality in Mainland Scandinavian

Abstract

In dit proefschrift wordt een vergelijkende corpusstudie naar het ontstaan van epistemische uitdrukkingen beschreven en geanalyseerd in relatie tot verschillende typen taalverandering, te weten lexicalisatie, grammaticaIisatie en pragmaticaJisatie. Vier casestudies uit het domein van epistemische modaliteit in de continentaal-Scandinavische talen, i.e. Deens, Noors en Zweeds,worden besproken. De case studies hebben betrekking op het modale (hulp)werkwoord MOETEN/MOGEN (Hoofdstuk 3), het epistemischlvraagpartikel MON 'ik vraag me af, het epistemische bijwoord MISSCHIEN (Hoofdstuk 4), en de discourse marker IK DENK (Hoofdstuk 5). Deze epistemische uitdrukkingen vorrnen een probleem voor traditionele analyses binnen grammaticalisatie studies omdat ze zich in het grensgebied tussen deze verschillende typen taalverandering bevinden. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp van deze dissertatie gei'ntroduceerd en toegelicht. Epistemische modaliteit en verwante begrippen worden besproken en gedefmieerd birmen het overkoepelende domein van modaliteit. De geschiedenis en onderlinge relaties tussen de continentaal-Scandinavische talen worden beschreven. Het theoretisch kader waarbinnen het onderzoek is uitgevoerd, grammaticaiisatie studies, wordt zowel vanuit functioneel als generatief perspectief belicht. In hoofdstuk 2 worden verschillende definities en beschrijvingen van lexicalisatie, grammaticalisatie, pragmaticaiisatie en (inter)subjectificatie besproken en vergeleken. De kembegrippen lexicalisatie, grammaticalisatie en pragmaticalisatie worden geherdefinieerd in een verenigd model van taalverandering. De convergerende en divergerende eigenschappen van de verschillende typen taalverandering bepalen de unieke kenmerken van lexicalisatie, grammaticalisatie en pragmaticalisatie, maar ook de grensgebieden tussen deze typen taalverandering. Hoofdstuk 3 beschrijft de eerste casestudy naar het modale (hulp)werkwoord MOETEN/MOGEN. De verschillen en overeenkomsten wat betreft de semantische distributie en forrnele eigenschappen van MOETEN/MOGEN en de interactie tussen grammaticalisatie en (inter)subjectificatie in het ontstaan van modale en postmodale betekenissen staan centraal in dit hoofdstuk. Er zijn significante verschillen, zowel forrneel als semantisch, in de ontwikkeling van deze modalen in het Deens, Noors en Zweeds. De ontwikkeling van MOETEN/MOGEN voigt dezelfde welbekende tendensen in het ontstaan van modalen als voor cognaat modalen in andere Gerrnaanse talen. Oftewel. deze modalen kunnen verschillende modale en postmodale betekenissen uitdrukken en transfbrrneren geleidelijkaan van lexicaal werkwoord naar hulpwerkwoord. De tweede casestudy wordt besproken in hoofdstuk 4 en heeft betrekking op de modale adverbia MON 'ik vraag me af en MISSCHIEN. Dit hoofdstuk concentreert zich met name op de status van intra-categoriale veranderingen, de overlap tussen lexicalisatie, grammaticalisatie en pragmaticalisatie, en de bijzondere syntactische eigenschappen van MON en MISSCHIEN. Zowel MON als MISSCHIEN kunnen het V2-principe schenden in declaratieve hoofdzinnen. This dissertation investigates the rise of epistemic expressions in relation to different types of language change, viz. lexicalization, grammaticalization and pragmaticalization. Four cas.: studies from the domain of epistemic modality in the Mainland Scandinavian languages, i.e Danish, Norwegian and Swedish, have been discussed. These case studies are concerned with the modal auxiliaries MUST/MAY (Chapter 3), the interrogative/epistemic adverb MON 'I wonder', the' epistemic adverb MAYBE (Chapter 4), and the discourse marker I THINK (Chapter 5). These epistemic phenomena pose problems for traditional analyses within the framework of grammaticalization studies, because they are all at the interface of (most current detinitions oft grammaticalization, lexicalization and pragmaticalization. Chapter I introduced and motivated the topic of this dissertation. The concept of epistemic modality and related notions has been discussed and defined within the broader domain of modality. The Scandinavian languages, their interrelations and history have been described and the framework of grammaticalization studies has been discussed from a functional and formal perspective. In Chapter 2 various definitions and descriptions of lexicalization, grammaticalization. pragmaticalization and (inter)subjectification have been reviewed. The notions of lexicalization. grammaticalization and pragmaticalization have been redefined in a unified model of language change. The converging and diverging properties of these different types of language determine the unique properties of lexicalization, grammaticalization and pragmaticalization, as well as their shared properties, i.e. interfaces. Chapter 3 presented the first case study on the modal auxiliaries MUST/MAY. This chapter focused on the differences and similarities between Danish, Norwegian and Swedish with respect to the semantic distributions and formal properties of the modals MUSTIMA Y and the interaction between grammaticalization and (inter)subjectification in the development of modal and postmodal meanings. Significant differences, both fonnally and semantically, have been found with respect to the development of Mainland Scandinavian MUSTIMAY. Their development is in line with observed developmental tendencies for their Germanic cognates. That is, these modals have the ability to express various modal and postmodal dimensions and are moving towards auxiliary status. The second case study on the modal adverbs MON and MAYBE is described in Chapter 4. In this chapter the status of intra-categorical changes, the lexicalization-grammaticalizationpragmaticalization interface and the peculiar syntactic status of MON and MAYBE have been discussed. Both MON and MAYBE display remarkable syntactic behaviour. They may violate the V2-principle, which can be explained by taking into account their historical development and verbal origin. The results of the case study on Mainland Scandinavian MON highlight considerable differences, both formally and semantically, with respect to its status and development. The interrogative adverb MON expresses various dimensions of doubt from the point of view of the speaker and may occur in different syntactic constructions.