Beun, J.

Open Marine Archive

268
De laatste IJslandvaarders van Koksijde
Heeft Nieuwpoort nog het meest IJslandvaarders in leven, nergens leeft de herinnering
aan de ‘IJslanders’ zo sterk voort als te Koksijde. Jaarlijks, op de zondag van de
Zeewijding (in juli), wordt de geschiedenis van de IJslandvaart in een stoet te Koksijde
uitgebeeld.
In de stoet van de Zeewijding
De groepen van deze stoet zijn de volgende. (vooraan geven we telkens een woord
historische uitleg; de samenstelling van de groep volgt dan in cursief).
1. Eerste afvaart uit Duinkerke in 1614; de zeven boten behoorden toe aan reder
Jan De Clercq. - Reder en vissers voeren een kar met materiaal en proviand naar de
kaai.
2. In 1729 riep de Nieuwpoortse burgemeester Stauffen een ‘Compagnie van
Vischvaert’ in het leven (die niet langer dan drie jaar heeft standgehouden). - De
belleman en twee stadsmagistraten geven om beurt lezing van de stichtingsoorkonde.
3. Te Grevelingen op 10 januari 1788: eerste afvaart naar IJsland van La Marianne
met een bemanning bestaande uit 10 Nederlanders. Dirk Speelveld voerde het bevel
over La Bienfaisante. - Een kapitein en gevolg trekt naar de Galette.
4. Bloeitijdperk van de IJslandvaart omstreeks 1860, met Duinkerke aan het hoofd.
Op 210 boten in Frankrijk telden Duinkerke en Grevelingen er samen 148, d.i. 70%.
In totaal werden 2219 vissers aangemonsterd, waaronder 250 Belgen. -Wagen: drie
vissers vertegenwoordigen Grevelingen, Duinkerke en Neiuwpoort; omgeven door
ambachtslieden uit scheepsbouw en visserij.
5. Twee reuzen: De Eeuwige Kruier en Babbe Roere (zie verder) brengen het
volksgeloof in beeld. Andere geesten uit de Westhoek waaraan de IJslandvaarders
geloof hechtten waren: de Latteklemmer, de Waternekker, de Duitse Schaper, Pier
de Bloedzuiper, de Serrewulf en de Blinde Kleppe.
6. De grote ‘fooie’ te Duinkerke. Tot dit feest werden de vissers en hun familie
uitgenodigd na de aanmonstering. Na de lezing van de wetteksten ontvingen zij een
voorschot en gingen aan tafel. - Wagen met vissers en vrouwen rond de feestdis.
7. De laatste voorbereidselen. De pluizak wordt gevuld met de lange gebreide kousen,
laarzen, kolwant, huideken, baai, zuidwester... De zeekledij werd geolied. De vrouwen
zorgden voor proviand en linnengoed. - Wagen vissersbuisje.
Biekorf. Jaargang 63
269
8. Een laatste bedevaart werd ondernomen naar het kapelletje van St.-Idesbald. -
Wagen met Baldens kapelletje.
9. Men ging ook een goede ‘kampanje’ afsmeken naar O.-L.-Vrouw Ster der Zee te
Lombardsijde. - Nieuwpoortse groep ‘IJslandvaarders op bedevaart’.
10. De mannen vanaf Westende tot Grevelingen hebben zee gekozen, 18 à 23 man
op een galette. De ‘traverse’ - in februari meestal - duurde 8 tot 15 dagen. Het
voorseizoen duurde tot in mei; het vroor toen nog hard. - Wagen: galettevissers
hanteren de kollijn.
11. Mei leverde minder goede vangsten op en men gebruikte die tijd om de baaien
Patrickfjord of Frakrusfjord op te zoeken en er vers water in te slaan. De vissers
zochten meeuweneieren of reden op de sterke poneys, en dreven ruilhandel met de
bewoners van het eiland. Men ruilde er alles tegen sokken, sjaals, wanten en ander
wollegoed. - Groep vissers met eilandbewoners.
12. Einde van de Ijslandvaart. De laatste kotter te Nieuwpoort,Doggerbank 5, stopte
zijn bedrijvigheid in 1884. De laatste galette, Le Cassellois, werd na 1931 te
Duinkerke van de hand gedaan. Het laatste zeilschip noemde de Saint Jehan en vaarde
voor het laatst naar IJsland in 1937, eindpunt van de IJslandvaart.
13. Hulde aan de nog levende IJslandvaarders. - Wagen met enkele oude vissers uit
de Westhoek en Frans-Vlaanderen. In 1962 waren vier IJslandvaarders aanwezig:
Colpaert uit Bray-Dunes (Fr.),. Ko Legein uit Oostduinkerke, Mon Verhaeghe en
Achiel Vanneuville uit Koksijde.
14. Na hun terugkomst in september werden de Ijslandvaarders haring- en kustvissers
gedurende de wintermaanden alhier. -Haringbootje, kruiers, vissersjongens met een
groot net.
Eeuwige Kruier en Babbe Roere
Op de vooravond van de kermis op Koksijde-dorp in 1948 (19 juni) verschenen voor
het eerst de reuzen IJslandvaarder Ko en zijn vrouwWanne; nadien kwam zoon
Rochus erbij.
In het kader van de IJslandvaart-stoet hebben op 16 juni 1962 twee nieuwe reuzen
hun intrede gedaan te Koksijde: de Eeuwige Kruier en Babbe Roere. Hun prachtige
koppen werden geboetseerd door Bert Bijnens uit De Panne.
De Eeuwige Kruier is, in de overlevering, de grote kwelgeest van de Westhoek,
zwervend langs de kust bij nacht: zag men zijn licht dan was er storm ophanden en
geen visser waagde zich in zee.
Babbe Roere is een ‘heks’ uit Ghyvelde (Fr.) die omstreeks 1900 gestorven is. Bij
de afvaart van de galetten uit Duinkerke zag men ze, in de gedaante van een raaf,
ergens neerstrijken op
Biekorf. Jaargang 63
270
een grote mast en dat schip was er dan zeker aan. Een kapitein heeft ze op zekere
dag met zijn tweeloop uit de mast neergeschoten.
Babbe Roere had twee zonen en woonde op de Polenhoek te Ghyvelde; ze was
zeer bekend bij de vissers van De Panne, Koksijde en Frans-Vlaanderen. Tot voor
twintig jaar was het volksgeloof over Babbe Roere nog levendig bij de oude
IJslandvaarders (voorlaatste generatie, die hun eerste reis meemaakten omstreeks
1888).
De reuzin draagt een zwarte rok, een satijnen voorschoot en een witte sjaal met
franjes. Haar kaketuutje (hoofddeksel) werd gemaakt door mevr. Mathilde
Verschraeve uit Zuidcote (Fr.), laatste pijpmutsenmaakster in Frans-Vlaanderen. Dat
‘tuutje’ was eertijds het traditioneel hoofddeksel van de vissersbazinnen in
NoordFrankrijk. Het bestaat uit een kruin, die het achterhoofd bedekt, vooraan
begrensd door een hoepel waarop de ‘puupjes’ worden vastgehecht. De bandjes
onderaan de hoepel zijn 6 cm breed en worden onder de kin vastgeknoopt. Nog een
strikje ligt in de hals, onder de kruin.
De drie ‘laatsten’ van Koksijde
Koksijde telt thans (25 aug. 1962) nog drie IJslandvaarders in leven, alle drie geboren
te Koksijde. Het zijn:
EDMOND VERHAEGHE, geb. 1877. Deed acht reizen. Eerste reis met de Fiancé in
1899; vervolgens vijf reizen met de Pêcheuse, een reis met de ‘Sinnelante’ (1904)
en een met de Islandaise. Vaarde tot 1930 en werd dan garnaalvisser te paard tot
1939. Verloor drie broeders op zee: een bij de IJslandvaart en twee bij de kustvaart.
Zijn zoon Frans verzonk met zijn schip gedurende de laatste wereldoorlog.
ACHIEL VANNEUVILLE, geb. 1882. Drie reizen op IJsland: met de Léontine in 1901
en met deHélène-Adrienne in 1902 en 1903. Zijn broer Hector was mee op de eerste
reis.
Toen hij in juni 1906 vaarde op de Oostendse stoombootDe Prins Charles, reisde
prins (de latere koning) Albert van België mee. Eens in zee moest iedereen zich heel
uitrusten zoals bij stormweer. Men begon te vissen en al het werk werd verricht met
tekens, juist zoals bij een echte storm. De prins nam foto's daarvan. Als beloning
ontving ieder visser naderhand een pond sterling.
Later werd Vanneuville eveneens garnaalvisser te paard.
AUGUST DESAEVER, geb. 1883. Deed zeven reizen, alle op de Pêcheuse, van 1901
tot 1907; op zijn laatste vaart waren zijn broers Engelbertus en Charles mee. Heeft
ook twee reizen mee-gemaakt samen met zijn vader, die 27 maal de zware trip op
IJsland deed. Desaever vaarde naderhand - tot in 1939 - met de Nieuwpoortse en
Oostendse kustvloot.
JACQUES BEUN
Biekorf. Jaargang 63


De laatste IJslandvaarders van Koksijde

http://www.vliz.be/imisdocs/publications/312160.pdf

De laatste IJslandvaarders van Koksijde

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Open Marine Archive