Boehlke, Jerzy

Polish

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

LIBERALNE PRZESŁANKI POLSKIEJ TRANSFORMACJI POD RED. WACŁAWA JARMOŁOWICZA, KATARZYNY SZARZEC, POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE, WARSZAWA 2011, SS. 301.

Liberalne przesłanki polskiej transformacji pod red. Wacława Jarmołowicza, Katarzyny Szarzec, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2011, SS. 301

  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny  

III. PRZEGLA˛D PIS´MIENNICTWAPrzegla˛d pis´miennictwa Przegla˛d pis´miennictwaLiberalne przesłanki polskiej transformacji,pod red. Wacława Jarmołowicza, KatarzynySzarzec, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne,Warszawa 2011, ss. 301.Problematyce polskiej transformacji gospodarczej pos´wie˛cono w pis´miennictwie ekonomicznymostatnich lat sporo miejsca. Były to zaro´wno prace prezentuja˛ce wyniki przeprowadzonych badan´empirycznych, podejmuja˛ce pro´by generalizacji historycznych dos´wiadczen´ dokonuja˛cych sie˛ zmiansystemowych, jak i – wprawdzie – nieliczne usiłuja˛ce budowac´ chociaz˙by cza˛stkowe modeleteoretyczne tego procesu. Wydana praca zajmuje ws´ro´d nich miejsce szczego´lne. Z tego powodu –rekomenduja˛c juz˙ na wste˛pie omawiana˛ ksia˛z˙ke˛ wszystkim zainteresowanym historia˛, teoria˛ orazpolityka˛ transformuja˛cych sie˛ gospodarek krajo´w postkomunistycznych – skupie˛ sie˛ gło´wnie nawyeksponowaniu jej najwaz˙niejszych waloro´w stanowia˛cych podstawe˛ tak wysokiej oceny. Pracazasługuje na rekomendacje˛ nie tylko ze wzgle˛du na jej zawartos´c´ informacyjna˛, zastosowane metodyanalizy i ocene˛ osia˛gnie˛tych wyniko´w, ale ro´wniez˙ inspiracje, kto´rych z´ro´dłem moz˙e i powinna byc´ tabardzo starannie pod wzgle˛dem edytorskim wydana pozycja.Zgodnie z deklaracja˛ złoz˙ona˛ przez Wacława Jarmołowicza we Wprowadzeniu, przedmiotemrecenzowanej ksia˛zki sa˛ ,,kwestie analizy wpływu koncepcji liberalnej na zakładane cele i zachodza˛cyprzebieg transformacji gospodarczej w Polsce, chociaz˙ z uwzgle˛dnieniem dos´wiadczen´ – i dla celo´wporo´wnawczych – takz˙e innych, wybranych krajo´w’’ (s. 9-10).Punktem wyjs´cia swoich rozwaz˙an´ Autorzy tej pracy zbiorowej czynia˛ ,,eksplikacje˛ liberalizmuw uje˛ciu przedmiotowym, a wie˛c w odniesieniu gło´wnie do sfery gospodarczej i z wykorzystaniemkonceptualizacji idei liberalnej jednostki gospodaruja˛cej. Jednostce takiej przypisuje sie˛ przy tymtakie cechy, jak: wolnos´c´, własnos´c´ i racjonalnos´c´. Dostrzeganie takiej tez˙ perspektywy badawczejpozwala na traktowanie liberalizmu ekonomicznego jako nurtu w miare˛ jednorodnego i z wyraz´niezaznaczona˛ włas´nie konceptualizacja˛ teoretyczna˛’’ (s. 10). Transformacje˛ gospodarcza˛ Autorzypojmuja˛ jako ,,całos´ciowa˛ i radykalna˛ zmiane˛ celo´w i zasad funkcjonowania w zasadniczo odmiennychwarunkach gospodarowania wszystkich podmioto´w gospodarczych z pan´stwem wła˛cznie’’ (s. 10).Omawiana praca składa sie˛ z pie˛ciu rozdziało´w, uzupełnionych dwoma bardzo interesuja˛cymianeksami, z kto´rych pierwszy zawiera rejestr i ogo´lna˛ charakterystyke˛ zmian legislacyjnychkonstytuuja˛cych sektor finanso´w publicznych w Polsce w latach 1989-2010, natomiast drugi – synte-tyczny przegla˛d i ustalenia badawcze determinanto´w wzrostu gospodarczego w krajach transfor-muja˛cych sie˛. Nalez˙y docenic´ ogromny nakład pracy włoz˙ony przez Autoro´w w przygotowanie tychniezwykle uz˙ytecznych dla badaczy anekso´w.Rozdział pierwszy, zatytułowany Społeczno-ekonomiczne idee liberalizmu, został napisany przeztrzech Autoro´w (Z. Drozdowicz, K. Szarzec i D. Pia˛tek) i obejmuje charakterystyke˛ liberalizmuspołeczno-filozoficznego, prezentacje˛ liberalnej koncepcji jednostki gospodaruja˛cej oraz analize˛zwia˛zko´w mie˛dzy wolnos´cia˛ a praworza˛dnym pan´stwem. Jest to rozdział kluczowy dla całej ksia˛z˙kii pobudzaja˛cy do głe˛bszej refleksji i dyskusji. Autorzy wyszli od przypomnienia powszechnieformułowanej w literaturze przedmiotu opinii o trudnos´ciach precyzyjnego zdefiniowania poje˛cia,,liberalizm’’, wskazania jego korzeni ideowych, przyczyn istnienia wielu interpretacji gło´wnychatrybuto´w, do kto´rych zaliczyli wolnos´c´, własnos´c´ prywatna˛ i racjonalnos´c´ jednostki. Wykorzystaliprzy tym dos´c´ słabo rozpowszechnione w polskim pis´miennictwie ekonomicznym dzieło G. de RuggieroThe History of European Liberalism.Rozdział drugi, autorstwa D. Pia˛tka, jest pro´ba˛ interpretacji i oceny dwo´ch gło´wnych strategiitransformacyjnych w gospodarkach centralnie zarza˛dzanych, to jest strategii gradualistycznejRUCH PRAWNICZY, EKONOMICZNY I SOCJOLOGICZNYROK LXXIV – zeszyt 2 – 2012i szokowej w s´wietle doktryny liberalnej, a w szczego´lnos´ci z punktu widzenia konsekwencjiograniczen´ wolnos´ci jednostki oraz dominacji pan´stwowej formy własnos´ci dla racjonalnos´ciekonomicznej w skali mikro- i makroekonomicznej.Rozdział trzeci, kto´rego autorami sa˛ A. Baszyn´ski, K. Szarzec i D. Pia˛tek, obejmuje charak-terystyke˛ procesu transformacji polskiej gospodarki w dwo´ch obszarach: stabilizacji makroeko-nomicznej i dostosowaniach mikroekonomicznych.Z kolei rozdział czwarty dotyczy analizy zmian instytucjonalnych. Autorami tego rozdziału sa˛A. Baszyn´ski, W. Jarmołowicz, D. Pia˛tek, K. Szarzec i B. Woz´niak-Je˛chorek.Rozdział pia˛ty, autorstwa A. Baszyn´skiego, W. Jarmołowicza, A. Kukułki, D. Pia˛tka orazK. Szarzec, zawiera analize˛ poro´wnawcza˛ krajo´w transformuja˛cych sie˛, uwzgle˛dniaja˛ca˛ zaro´wnozro´z˙nicowanie warunko´w pocza˛tkowych zmiany systemowej, jak i jej skutki dla wzrostu gospo-darczego. Celem empirycznego potwierdzenia hipotez dotycza˛cych skutko´w transformacji, a wie˛cuzyskania odpowiedzi na pytania, czy prywatyzacja, restrukturyzacja i liberalizacja mogły oddzia-ływac´ w istotny sposo´b na tempo wzrostu PKB, wykorzystano model ekonometryczny oparty nadanych empirycznych z 25 krajo´w transformuja˛cych sie˛. W ro´wnaniu regresji modelu za zmienna˛objas´niana˛ przyje˛to roczne tempo wzrostu PKB per capita. Uwzgle˛dniono ro´wniez˙ 13 zmiennychobjas´niaja˛cych, zwia˛zanych z okres´lonymi charakterystykami zmian w procesie transformacji. Dooszacowania modelu przyje˛to przy tym metode˛ dla danych panelowych Least Squares DummyVariable (LSDV). Oszacowanie modelu zawieraja˛cego 410 obserwacji wykazało istotnos´c´ wpływureform rynkowych na przebieg procesu wzrostu gospodarczego w badanych krajach.W Zakon´czeniu W. Jarmołowicz, Autor tej cze˛s´ci ksia˛z˙ki, stwierdza, z˙e doktryna liberalna odegrałai odgrywa istotna˛ role˛ zaplecza ideowego nie tylko w mys´leniu o procesach gospodarowania, alero´wniez˙ dla realizowanej w Polsce i w innych krajach transformuja˛cych sie˛ wielkiej zmianyspołecznej, chociaz˙ tylko w pan´stwach Europy S´rodkowo-Wschodniej be˛da˛cych członkami UniiEuropejskiej proces ten został zakon´czony (s. 263).Jak wspomniano wczes´niej, omawiana ksia˛z˙ka zajmuje szczego´lne miejsce w literaturzeprzedmiotu dotycza˛cej polskiej transformacji gospodarczej. Co prawda, pomysł, by opisac´ orazprzeanalizowac´ przebieg transformacji w krajach postkomunistycznych w s´wietle doktryny libera-lizmu nie jest w literaturze polskiej z zakresu nauk społecznych czyms´ nowym. Wymienic´ tu moz˙nachociaz˙by prace z zakresu socjologii i politologii T. Buksin´skiego, J. Szackiego i J. Staniszkis.Natomiast rzadkos´cia˛ sa˛, jak dota˛d, analizy tego procesu w s´wietle doktryny liberalizmu społeczno--filozoficznego przeprowadzone na gruncie ekonomii i polityki gospodarczej. Omawiana praca jestwie˛c w tym zakresie bardzo istotnym wypełnieniem luki w polskim pis´miennictwie dotycza˛cymtransformuja˛cych sie˛ krajo´w Europy S´rodkowo-Wschodniej. Warto przy tym przypomniec´, z˙e jest tojuz˙ druga ksia˛z˙ka na temat miejsca i wpływu liberalizmu we wspo´łczesnej gospodarce opublikowanaw ostatnich latach przez s´rodowisko ekonomisto´w zwia˛zanych z Uniwersytetem Ekonomicznymw Poznaniu. W konteks´cie wszystkich dotychczasowych historycznych dos´wiadczen´ transformacjipostkomunistycznej oraz tocza˛cych sie˛ juz˙ od dłuz˙szego czasu sporo´w ideowych na temat stanurefleksji teoretycznej odnos´nie do liberalnej mys´li filozoficzno-społecznej, powstawania i działalnos´cipolitycznych rucho´w antyliberalnych, ogłoszenia kle˛ski neoliberalizmu czy wreszcie funkcjonowaniakrajo´w o gospodarkach nierynkowych, postawione przez Autoro´w pracy pytanie o siłe˛ i skutkioddziaływania liberalizmu na przebieg zmian systemowych w Polsce i w innych krajach transfor-muja˛cych sie˛ jest waz˙ne co najmniej z naste˛puja˛cych powodo´w:a) dos´wiadczenia polskiej transformacji powinny byc´ postrzegane jako kolejna weryfikacjawyrosłych na gruncie tradycji liberalnej koncepcji teoretycznych modernizacji i globalizacji, ,,kon´cahistorii’’, ,,zderzen´ cywilizacyjnych’’ oraz społeczen´stwa informacyjnego i gospodarki opartej nawiedzy;b) analiza transformacji w krajach Europy S´rodkowo-Wschodniej umoz˙liwia odpowiedz´ napytanie o zasadnos´c´ i skutecznos´c´ imitowania wzorco´w rozwojowych krajo´w o rozwinie˛tych gospo-darkach rynkowych i demokratycznych strukturach politycznych;c) nie rozstrzygnie˛to dota˛d sporu o relatywne wagi czynniko´w wewne˛trznych i zewne˛trznychdeterminuja˛cych przebieg i efekty zmian systemowych w krajach transformuja˛cych sie˛.Aktualnos´c´ i waga wyz˙ej wymienionych kwestii jest ro´wniez˙ widoczna w s´wietle lekturyrecenzowanej pracy. Szkoda, z˙e jej Autorzy nie poczynili kolejnego kroku i nie podje˛li pro´byinterpretacji wyniko´w przeprowadzonych badan´ poro´wnawczych z punktu widzenia tocza˛cych sie˛Przegla˛d pis´miennictwa316w mys´li społeczno-ekonomicznej sporo´w na temat merytorycznej i metodologicznej poprawnos´ciopartych na społeczno-filozoficznej doktrynie liberalizmu koncepcji rozwoju. Byc´ moz˙e jednakbe˛dzie to przedmiotem kolejnej ksia˛z˙ki. Niemniej tres´c´ poszczego´lnych rozdziało´w pracy, w szcze-go´lnos´ci pierwszego, drugiego i pia˛tego, a takz˙e dwo´ch anekso´w wskazuja˛, z˙e Autorzy maja˛pełna˛ s´wiadomos´c´ wagi potrzeby szerszego, a wie˛c wychodza˛cego poza teorie˛ ekonomii i polityke˛gospodarcza˛, spojrzenia na dokonuja˛ce sie˛ procesy zmian społecznych w krajach postkomuni-stycznych. Jest przy tym oczywiste, z˙e prezentacja i ocena tych proceso´w moz˙e byc´ przedmiotemwielu interpretacji. Przykładem moz˙e byc´ omawiana w rozdziale pierwszym koncepcja liberalnejjednostki gospodaruja˛cej opartej na trzech podstawowych atrybutach: wolnos´ci, własnos´ci i racjo-nalnos´ci, uwzgle˛dnianych w pracach wielu wybitnych reprezentanto´w mys´li społecznej, takichjak Dworkin, Hayek, Nozick czy Rawls. Z drugiej strony w literaturze przedmiotu formułowanesa˛ opinie, mie˛dzy innymi przez Z. Raua, z˙e zastanawiaja˛c sie˛ nad uniwersalnos´cia˛ idei liberalnychi przyszłos´cia˛ tej doktryny, nalez˙y uwzgle˛dnic´ historyczne dos´wiadczenie triady wolnos´ci: wolnos´ciwewne˛trznej jednostki, wolnos´ci autonomicznego działania i wolnos´ci w społeczen´stwie obywa-telskim. Umoz˙liwia to przełamanie ułomnos´ci gło´wnych nurto´w wspo´łczesnej liberalnej filozofiipolitycznej, zwia˛zanych z nadmiernie abstrakcyjnym, racjonalistycznym i legalistycznym ichcharakterem. Podejs´cie takie stwarza szanse˛ szerszej interpretacji wyniko´w badan´ odwołuja˛cychsie˛ do uwarunkowan´ instytucjonalnych, kulturowych, tradycji i postaw wobec dokonuja˛cych sie˛zmian. Zdaje˛ sobie sprawe˛, z˙e taka propozycja wykracza poza zadeklarowany przez Autoro´wpracy jej zakres, ale z drugiej strony wysiłek włoz˙ony w jej przygotowanie stwarza szanse˛na realizacje˛ szerszych teoretycznie i praktycznie istotnych celo´w badawczych. Wymagałoby torozbudowania przeprowadzonej szczego´lnie przez D. Pia˛tka i A. Kukułke˛ analizy wpływu transfor-macji na wzrost gospodarczy, aczkolwiek badania wpływu takich czynniko´w, jak praworza˛dnos´c´,jakos´c´ rza˛dzenia, zakres wolnos´ci, liczba lat pod rza˛dami komunistycznymi, liczba lat transformacjiczy omawiane przez W. Jarmołowicza i B. Woz´niak-Je˛chorek przemiany mentalne na rynkupracy stwarzaja˛ szanse na uwzgle˛dnienie wpływu czynniko´w politycznych, psychospołecznychi kulturowych na przebieg proceso´w transformacji oraz oceny ich skutko´w w s´wietle liberalnegopostulatu modernizacji imitacyjnej i jej ograniczen´ na przykładzie Polski i innych krajo´w post-komunistycznych. Z kolei rozdziały drugi, trzeci i czwarty daja˛ bardzo szerokie podstawy doporuszanych dos´c´ cze˛sto w literaturze socjologicznej i politologicznej zwia˛zko´w mie˛dzy modernizacja˛,imitacja˛ a zalez˙nos´cia˛ rozwoju w dobie globalizacji od krajo´w wysoko rozwinie˛tych, w tym takz˙eod krajo´w ,,starej Unii Europejskiej’’. Wydaje sie˛, z˙e dokonanie oceny przebiegu i skutko´w trans-formacji z punktu widzenia trzech wczes´niej wymienionych kwestii, istotnych dla wspo´łczesnychkoncepcji liberalizmu społeczno-filozoficznego jest z przyczyn ideologicznych, politycznych i ekono-micznych nie do przecenienia i stanowi punkt wyjs´cia opracowania lub korekty dotychczasowejstrategii rozwojowej.Na koniec warto zwro´cic´ uwage˛ na unikatowy w polskiej literaturze ekonomicznej w swojej tres´cii celach rozdział drugi ksia˛zki, w cze˛s´ci pos´wie˛conej gospodarce centralnie planowanej i przyczynomjej rozpadu w s´wietle przyje˛tej przez Autoro´w charakterystyki liberalizmu. Poza praca˛ W. Brusai K. Łaskiego jest on z pewnos´cia˛ jednym z nielicznych opracowan´ tego typu w polskim pis´miennictwieekonomicznym. Szkoda jednak, z˙e nie wykorzystano tu interesuja˛cych rozwaz˙an´ Z. Drozdowiczaz rozdziału pierwszego na temat liberalizmu w Polsce. Wydaja˛ sie˛ one doskonała˛ podstawa˛ do analizyczynniko´w instytucjonalnych w punkcie startu i w okresie trwania transformacji ustrojowej, kto´rympos´wie˛cony jest bardzo interesuja˛cy rozdział czwarty.Wszystkie poczynione uwagi krytyczne nie podwaz˙aja˛ bardzo wysokiej merytorycznej, meto-dologicznej i edytorskiej oceny recenzowanej pracy, kto´ra powinna wejs´c´ do kanonu podstawowychlektur dotycza˛cych transformacji systemowej w krajach Europy S´rodkowo-Wschodniej. Moz˙nawyrazic´ ro´wniez˙ nadzieje˛, z˙e program badawczy dotycza˛cy zwia˛zko´w liberalizmu i transformacjikrajo´w postkomunistycznych be˛dzie przez Autoro´w kontynuowany. Jeszcze raz zatem polecamwszystkim zainteresowanym recenzowana˛ ksia˛z˙ke˛Jerzy BoehlkePrzegla˛d pis´miennictwa 317

Liberalne przesłanki polskiej transformacji pod red. Wacława Jarmołowicza, Katarzyny Szarzec, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2011, SS. 301.

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/rpeis/article/download/16254/16085

LIBERALNE PRZESŁANKI POLSKIEJ TRANSFORMACJI POD RED. WACŁAWA JARMOŁOWICZA, KATARZYNY SZARZEC, POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE, WARSZAWA 2011, SS. 301.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

LIBERALNE PRZESŁANKI POLSKIEJ TRANSFORMACJI POD RED. WACŁAWA JARMOŁOWICZA, KATARZYNY SZARZEC, POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE, WARSZAWA 2011, SS. 301.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w