Churski, Paweł

Polish

Parysek, Jerzy J.

Mierzejewska, Lidia

  Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna  

3. Dochody ludności3.1. WprowadzeniePodstawowym źródłem dochodów ludności, nie tylko w Polsce, ale w każdym cywi-lizowanym kraju, jest praca i związana z nią płaca. Ważną rolę odgrywają ponadtorenty i emerytury, a w mniejszym stopniu stypendia i zapomogi socjalne czy inneźródła dochodów. Wśród tych ostatnich mieści się tzw. „szara strefa”, która w okre-sie transformacji przybrała w Polsce całkiem pokaźne rozmiary. Trudno jednakprzyjąć jakąś wiarygodną liczbę osób czerpiących dochody z działalności w tej„strefie”, zwłaszcza że szacunki określają ją na poziomie ponad 10% ludności wwieku produkcyjnym. Źródłem dochodów jest też transfer do kraju pieniędzy osóbpracujących poza jego granicami.W rocznikach statystycznych najczęściej podaje się wyniki badań dotyczącychdochodów i wydatków ludności oraz poziomu wynagrodzeń – i tego rodzaju dane,publikowane przez Główny Urząd Statystyczny, były podstawą prowadzenia róż-nych analiz.3.2. Dochody ludności w roku 1999W 1999 r. przeciętny miesięczny dochód na osobę w Polsce wyniósł 550,43 zł i byłzróżnicowany w przekroju 16 regionów kraju. Zróżnicowanie to, w sumie niezbytduże, wyraża współczynnik zmienności (Wz) wynoszący 10,59%. Poziom docho-dów ludności zamykał się natomiast w przedziale od 466 zł/osobę (woj. warmiń-sko-mazurskie) do 680 zł/osobę (woj. mazowieckie), przy wartości mediany554,20 zł/osobę. Mieszkańcy połowy województw Polski mieli dochód wyższy, apołowy niższy niż przeciętnie w kraju. Najwyższy poziom dochodów uzyskiwalimieszkańcy województw: mazowieckiego, śląskiego i zachodniopomorskiego, zaśnajniższy mieszkańcy województw: warmińsko-mazurskiego, świętokrzyskiego,podkarpackiego oraz podlaskiego (tab. 1, 9).Przeprowadzona klasyfikacja województw pokazała regionalne zróżnicowaniedochodów ludności. I tak:Relatywnie (1) bardzo wysokie w przekroju województw dochody uzyskiwalimieszkańcy województwa mazowieckiego, (2) dochody wysokie uzyskiwali miesz-kańcy województw: lubuskiego, wielkopolskiego, małopolskiego, pomorskiego,łódzkiego, dolnośląskiego, zachodniopomorskiego i śląskiego, (3) dochody śred-nie mieszkańcy województw: opolskiego i kujawsko-pomorskiego, (4) niskie – lu-belskiego, a (5) bardzo niskie mieszkańcy województw: warmińsko-mazurskiego,świętokrzyskiego, podkarpackiego i podlaskiego.Regionalne zróżnicowanie dochodów ludności w 1999 r. w układzie przestrzen-nym województw przedstawiono na rycinie 1. Wyraźnie zaznacza się 7 regionów ozróżnicowanym poziomie dochodów, w tym 1 o bardzo wysokim poziomie, 1 o wy-sokim poziomie (zachodnia część kraju), 2 o poziomie średnim, 1 niskim i 2 bar-dzo niskim (ryc. 1).3.3. Dochody ludności w roku 2006W 2006 r. przeciętny dochód na osobę w Polsce wyniósł 852,98 zł i był, co jestoczywiste, regionalnie zróżnicowany w przedziale od 646,76 zł (woj. podkarpac-kie) do 1048,80 zł (woj. mazowieckie), przy medianie 815,30 zł/osobę. Warto przytej okazji podkreślić, że w 2006 r. za 1 euro należało w Polsce zapłacić co najmniej3,60 zł.Zróżnicowanie to w przekroju 16 regionów określał statystyczny współczynnikzmienności wynoszący Wz = 11,0%, który jednak wskazuje na niezbyt duże mię-dzyregionalne różnice w tym zakresie. W tym roku (2006) jednak już tylko wtrzech regionach kraju dochód na osobę przekraczał średnią wartość krajową (tab.1). Miało zatem miejsce relatywne zubożenie mieszkańców 13 regionów krajuDochody ludności w roku 2006 15Tabela 1. Dochody mieszkańców Polski w latach 1999 i 2006 (w zł na 1 osobę)Województwo 1999 2006 Zmiany w latach 1999–2006(1999=100%)Dolnośląskie 580,91 852,98 146,8Kujawsko-Pomorskie 512,88 771,08 150,3Lubelskie 491,04 725,10 147,7Lubuskie 549,26 842,29 153,3Łódzkie 574,62 836,90 146,6Małopolskie 559,65 765,10 136,7Mazowieckie 680,05 1048,80 154,2Opolskie 507,19 794,90 156,7Podkarpackie 476,84 646,76 135,6Podlaskie 479,16 816,10 170,3Pomorskie 567,53 910,51 160,4Śląskie 597,22 847,92 142,0Świętokrzyskie 467,64 698,44 149,3Warmińsko-Mazurskie 465,93 746,49 160,2Wielkopolskie 559,23 814,16 145,6Zachodniopomorskie 591,18 834,75 141,2Polska 550,43 852,98 155,0Źródło: Zestawienie własne wg danych GUS.(mediana przyjmuje niższą wartość od średniej) (tab. 1, 9). Mimo niewielkiego, wwymiarze statystycznym, zróżnicowania poziomu dochodów, zwrócić należy uwa-gę na istniejące dysproporcje oraz wyraźne spłaszczenie dochodów w zdecydowa-nej większości województw, co właśnie wpłynęło na stosunkowo niski poziomzróżnicowania dochodów (współczynnik zmienności). Najwyższe dochody w 2006r. uzyskiwali mieszkańcy województw: mazowieckiego, pomorskiego oraz dolno-śląskiego i śląskiego, natomiast najniższe województw: podkarpackiego, święto-krzyskiego, lubelskiego i warmińsko-mazurskiego (por. tab. 1).Przeprowadzona klasyfikacja pokazuje różnice, jakie w zakresie poziomu do-chodów charakteryzują poszczególne województwa. I tak: (1) bardzo wysoki po-ziom dochodów uzyskują tylko, podobnie jak w roku 1999, mieszkańcy wojewódz-twa mazowieckiego, (2) wysoki poziom mieszkańcy województwa pomorskiego,(3) średni poziom dochodów mieszkańcy województw: dolnośląskiego, śląskiego,lubuskiego, łódzkiego, zachodniopomorskiego, podlaskiego, wielkopolskiego,opolskiego, kujawsko-pomorskiego, małopolskiego, warmińsko-mazurskiego i lu-belskiego, (4) niski mieszkańcy województwa świętokrzyskiego, a (5) bardzo niski– podkarpackiego.Rycina 2 obrazuje zróżnicowanie struktury regionalnej Polski w 2006 r. w za-kresie dochodów ludności. Wyraźnie dominuje średni poziom dochodów, w które-go obszarze, jako wyspy, zaznaczają się województwa, których mieszkańcy uzy-skują bardzo wysokie, wysokie, niskie i bardzo niskie dochody.Jest rzeczą oczywistą, że dla kształtowania się poziomu dochodów ludnościcharakterystyczne jest nie tylko regionalne ich zróżnicowanie, ale także zróżnico-wanie w poszczególnych gospodarstwach domowych, zwłaszcza przy uwzględnie-niu tzw. minimum socjalnego.Według danych Institute of Labour and Social Studies, średnie miesięczne mi-nimum socjalne w 2007 r. w Polsce w rodzinie 4-osobowej wynosiło 626 zł/osobę,zaś dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe 802 zł. Wprawdzieśrednie dochody na osobę w każdym województwie przekraczają minimum socjal-16 Dochody ludnościRyc. 1. Przeciętny miesięczny dochód na osobę w 1999 r.ne, to jednak szacuje się, że ponad 10 mln osób żyje w kraju poniżej minimum so-cjalnego (ok. 30% populacji). Ta sama jednostka badawcza oszacowała minimumegzystencji, które w odniesieniu do 4-osobowej rodziny wynosi 1334,60 zł/mie-siąc, co w przeliczeniu na osobę oznacza sumę 333,60 zł. Są to właściwie sumy za-pewniające zaledwie wegetację, co praktycznie oznacza, że rodziny zbliżające się dotej kwoty żyją w skrajnej nędzy. W takiej sytuacji znajduje się ponad 7,8% osóbmieszkających w Polsce. Do grupy tej należą przede wszystkim bezrobotni, bez-domni, niektórzy emeryci (zwłaszcza chorujący), osoby niewykształcone, osoby ześrodowisk patologicznych itp. Co więcej, bieda zaczyna mieć w Polsce charakterdziedziczny.3.4. Zmiany w poziomie dochodów ludności w latach1999–2006W okresie 1999–2006 przeciętny dochód na osobę w Polsce zwiększył się o 55% ipodniósł do poziomu 852,98 zł. Nastąpiło więc wyraźne zwiększenie poziomuprzeciętnych dochodów (o kwotę 302,55 zł).Zróżnicowanie wskaźnika wzrostu dochodów ludności w tym okresie zawierałosię w przedziale od 135,6% (woj. podkarpackie) do 170,3% (woj. podlaskie).Przeprowadzona klasyfikacja pozwoliła wydzielić konsekwentnie, zgodnie zprzyjętymi założeniami badawczymi, 5 klas zróżnicowania przyrostu dochodów. Itak: (1) bardzo wysoki przyrost dochodów ludności charakteryzował mieszkańcówwojewództwa podlaskiego, (2) wysoki mieszkańców województw: pomorskiego iwarmińsko-mazurskiego, (3) średni mieszkańców województw: opolskiego, ma-zowieckiego, lubuskiego, dolnośląskiego, łódzkiego i wielkopolskiego, (4) niskimieszkańców województw śląskiego i zachodniopomorskiego, natomiast (5) bar-dzo niski mieszkańców województw: małopolskiego i podkarpackiego (por. tab. 1 iryc. 3).Zmiany w poziomie dochodów ludności w latach 1999–2006 17Ryc. 2. Przeciętny dochód na osobę w 2006 r.Trudno jest bez prowadzenia badań szczegółowych wskazać na czynniki takiegostanu rzeczy. Za logiczną można by uznać taką sytuację, w której najwyższy wzrostdochodów w badanym okresie wykazują regiony o najniższym poziomie dochodóww okresie wyjściowym, a najmniejszy te o poziomie najwyższym. Tak jednak niejest. Współczynnik korelacji między dochodami ludności w roku 1999 a wskaźni-kiem wzrostu tych dochodów w latach 1999–2006 przyjmuje niewielką wartośćujemną (r= –0,2129), co pozwala wyciągnąć wniosek o braku jakichkolwiek wyraź-nych zależności w tym zakresie z nieznaczną tendencją do odwrotnej proporcjonal-ności. Oznacza to, że nieco większy przyrost dochodów w latach 1999–2006 cha-rakteryzował województwa o niższym poziomie dochodów w 1999 r. niż woje-wództwa o wyższym poziomie dochodów. Jest to jednak prawidłowośćstatystycznie nieistotna, na co wskazuje wartość współczynnika korelacji.18 Dochody ludnościRyc. 3. Dynamika wzrostu dochodów w latach 1999–2006

Dochody ludności

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/rrpr/article/download/15079/14844

Dochody ludności

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna