Zrozumieć współczesność, pod red. Grzegorza Babińskiego, Marii Kupiszewskiej,Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2009, ss. 648

KOSMAN, Marceli

  Przegląd Politologiczny  

paradygmatem, ile raczej zwraca uwagê najej spo³eczny rodowód i wskazuje na znacze-nie czynników ideacyjnych w stosunkachmiêdzynarodowych, w ten sposób uzupe³nia-j¹c neorealistyczn¹, materialn¹ wizjê struktu-ry polityki miêdzynarodowej. Uwra¿liwieniekonstruktywizmu na kwestie ontologiczneujawnia³o siê w praktyce, kiedy predyspono-wa³o go do lepszego wyjaœniania ni¿ teoriesystemowe (neorealizm) Ÿróde³ zakoñczeniazimnej wojny i okolicznoœci powstawanianowego ³adu. Manifestem studiów konstruk-tywistycznych w dziedzinie zastrze¿onej do-t¹d dla studiów neorealistycznych, w studiachnad bezpieczeñstwem, sta³a siê monografiazbiorowa pod redakcj¹ P. Katzensteina19,która podjê³a problem przedefiniowania tra-dycyjnie (neorealistycznie) ujmowanych kon-cepcji, jak modele sojuszy, interwencja mili-tarna, wyœcig zbrojeñ i transformacja wielkichmocarstw, ukazuj¹c przy tym wartoœæ zagad-nieñ ontologicznych (to¿samoœci i norm) i ko-niecznoœæ ich badania dla kompleksowegowyjaœniania polityki bezpieczeñstwa. Podsu-mowuj¹c, to raczej konstruktywizm – dlauzupe³nienia niedostatków neorealizmu –ustanowi³ niezbêdne przyczó³ki badawcze,z których ten drugi ze wzglêdów ontologicz-nych nie by³ w stanie skorzystaæ.Krzysztof MALINOWSKIPoznañZrozumieæ wspó³czesnoœæ, pod red.Grzegorza Babiñskiego, Marii Kupi-szewskiej, Oficyna Wydawnicza AFM,Kraków 2009, ss. 648.Obok maj¹cego ogólny charakter – choæwymownego – nag³ówka na stronie tytu³o-wej czytamy: Profesorowi Hieronimowi Ku-biakowi w 75 rocznicê urodzin tom ten ofia-ruj¹ przyjaciele i uczniowie. A wiêc ksiêgapami¹tkowa, obszerna i gromadz¹ca warto-œciowe teksty z zakresu najbli¿szej Jubilato-wi socjologii oraz innych nauk spo³ecznych(choæ nie tylko), co odpowiada jego szerokimzainteresowaniom humanisty, który wpisa³siê w trudnym, prze³omowym historycznieokresie w tzw. wielk¹ politykê na szczeblucentralnym. W pe³ni aktywny, zgodnie z prze-pisami odszed³ jako profesor z UniwersytetuJagielloñskiego i po ukoñczeniu 70 roku ¿y-cia rozpocz¹³ pracê w renomowanej krakow-skiej uczelni „niepublicznej” – Akademiiimienia Andrzeja Frycza Modrzewskiego.Ona te¿ jest wydawc¹ dzie³a, a jej rektor(Jerzy Malec) S³owo wstêpne rozpocz¹³ odzdania: Profesor Hieronim Kubiak nale¿y dogrona najwybitniejszych znawców socjologiireligii i kultury, teorii procesów narodowo-twórczych, zagadnieñ etnicznych i migracjimiêdzynarodowych, socjologii w³adzy i poli-tyki oraz badañ nad pokojem. Obok zamiesz-czony zosta³ List gratulacyjny z jego AlmaMater, który prorektor UJ Andrzej Maniakoñczy zdaniem: Gratulujê mu tego, ¿e swoj¹aktywnoœci¹ pokaza³, co to znaczy byæPROFESOREM, i dziêkujê mu za to, co w tymzakresie uczyni³. Ale ca³oœæ otwiera pismo odby³ego prezydenta Rzeczypospolitej Wojcie-cha Jaruzelskiego z 27 sierpnia 2009 r., którypozna³ jubilata – jak pisze – w dramatycznietrudnym 1981 roku. By³ to rok i wielkichnadziei, i wielkich zagro¿eñ, a tym samympróby charakterów, ideowoœci, poczucia odpo-wiedzialnoœci [...]. Cechuje Go wysoka kultu-ra, skromnoœæ, ujmuj¹cy sposób bycia. PrzezPP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 17919 The Culture of National Security, ed. P. Katzen-stein, Columbia University Press, New York 1996.jednych szanowany i lubiany, przez innychatakowany i pomawiany. Szed³ prost¹ drog¹.Wiedzia³, ¿e konieczna jest w Polsce, w jejkierowniczych gremiach gruntowna prze-miana myœlenia i dzia³ania, zgodna z duchemi potrzebami czasu. Przywódca Polski czasuprze³omu dokona³ wnikliwej charakterystykibadacza i jego zas³ug, zw³aszcza na stanowi-sku wieloletniego dzia³acza krakowskiej „KuŸ-nicy”. W tym samym duchu wypowiadaj¹ siêautorzy w dziale Szkice do portretu zbioro-wego Hieronima Kubiaka, wœród nich M. F.Rakowski. Czêœæ ta otwiera ksiêgê, znajduj¹siê w niej teksty o uczonym i spo³eczniku,a tak¿e bibliografia jego prac (176 pozycji,nie licz¹c prac redakcyjnych – „Przegl¹d Po-lonijny” 1975–1994, „Biblioteka Polonijna”1977–1994, „Prace Polonijne” na UJ1975–1993, nadto redakcja naukowa wydaw-nictw encyklopedycznych) oraz wykaz 18 wy-promowanych w ci¹gu 35 lat doktorów.Kolejne piêæ dzia³ów (Migracje – Polacypoza Polsk¹; W miêdzynarodowej spo³eczno-œci; W krêgu spraw polskich; Kontekst ame-rykañski; Sprawy ludzkie) zawiera 35 dedy-kowanych Jubilatowi artyku³ów autorówreprezentuj¹cych ró¿ne oœrodki naukowew kraju. Interesuj¹co przedstawia siê ju¿pierwszy dzia³, który otwiera kilkuarkuszowytekst Marcina Kuli o charakterze dokumenta-cyjnym, zawieraj¹cy notatki z lat 1981–1985i pracach w³asnych o wychodŸstwie polskim(emigracja zewnêtrzna i wewnêtrzna), warto-œciowe Ÿród³o do badañ nad tym prze³omo-wym okresem, który za ¿ycia jego œwiadkówju¿ obrasta w legendê, która w œwiadomoœcispo³ecznej przeobra¿a siê w pewniki, a nie-wiele ma wspólnego z rzeczywistoœci¹ dzie-jow¹. Dla historyka tego rodzaju materia³y s¹niezwykle cenne, kiedy d¹¿y do oddzieleniaŸróde³ rzeczywistych od fantastycznych. Ko-lejni autorzy pisz¹ o szlakach polskiego wy-chodŸstwa, Litwie historycznej i etnicznejw opinii z po³owy XIX w. (T. Bujnicki) czyo po³o¿eniu Polaków na Ukrainie w latachmiêdzywojennych w œwietle raportów konsu-lów RP w Kijowie.Badacze stosunków miêdzynarodowychznajd¹ inspiruj¹ce teksty m.in. Erhatda Czio-mera (o partnerstwie strategicznym Niemcy– Rosja w XXI wieku), rodowodzie naroduszwajcarskiego (Andrzej Porêbski), terrorzenauki i techniki (Jan Widacki), dzihadziew mitologii i realiach (Ktarzyna Brataniec).Obszerny (12 tekstów) dzia³ spraw pol-skich otwiera Jacek M. Majchrowski (Przed-konstytucyjne unormowania miejsca i rolig³owy pañstwa w dobie kszta³towania siêustroju II Rzeczypospolitej), a zaraz potemznakomity polihistor Gerard Labuda, medie-wista doskonale poruszaj¹cy siê w krêguspraw najnowszych zastanawia siê nad Pol-skimi i rosyjskimi dylematami wobec stanuwojennego w Polsce w roku 1981 w perspek-tywie historycznej. Wydarzenia symbolizowa-ne dat¹ „13 grudnia” rozpatruje w perspekty-wie doœwiadczeñ z ostatniego pó³wiecza.Wychodzi od sytuacji Polski i Wêgier w bu-rzliwym roku 1956 (Dziêki swej koncyliacyj-nej postawie Gomu³ka unikn¹³ losu, jaki naWêgrzech spotka³ Imre Nágya – konkluduje),nastêpnie analizuje sprawdzian czechos³o-wacki 1968 i polski 1970 r. (tu uzgodnionez Moskw¹ zmiany personalne pozwoli³yunikn¹æ zbrojnej interwencji Kremla) i natym tle przechodzi do gruntownej analizy te-matu zasygnalizowanego w tytule. Przepro-wadza j¹ w ramach dwóch œciœle ze sob¹powi¹zanych, a w negatywnej propagandziezazwyczaj starannie pomijanych kwestii, s¹to: 1) geneza i rozwój stanu wojennego z koñ-ca 1981 r.; 2) przemiany polityczno-ustrojo-we z lat 1981–1989. Instruktywne studiumhistoryczno-politologiczne zamykaj¹ nastê-puj¹ce wnioski: 1) Przez ca³y rok 1981 ZSRRprzygotowywa³ swe wojska do interwencjizarazem zastrzegaj¹c, ¿e wstrzyma siê od niejpod warunkiem rozwi¹zania sytuacji przezpolskie kierownictwo; 2) W. Jaruzelski uwa-¿a³ interwencjê za katastrofê i dlatego zdecy-dowa³ siê na wprowadzenie stanu wojenne-go; 3) W nastêpnych latach ³agodzi³ rygory,a po dojœciu do w³adzy na Kremlu Michai³aGorbaczowa doprowadzi³ do przywrócenia180 Book reviews/Discussions PP 4 '10w Polsce niezale¿noœci politycznej i suwe-rennoœci.Nic dodaæ, nic uj¹æ. Ró¿ne aspekty dzie-jów Polski po 1989 r. poruszaj¹ w tym samymdziale kolejni autorzy. Warto te¿ zwróciæuwagê na uwagi Wojciecha Wrzesiñskiego(Odzyskiwanie utraconego narodu) doty-cz¹ce dramatycznych losów Polaków wyni-kaj¹cych z przemian terytorialnych podczasdrugiej wojny œwiatowej, a tak¿e na rozwa-¿ania Wojciecha Pawnika (Polacy – uwagio charakterze narodowym w perspektywiehistorycznej), który z punktu widzenia socjo-loga próbuje spojrzeæ na ewolucjê pojêciapolskoœci od schy³ku Rzeczypospolitej szla-checkiej poprzez czasy zaborów po odzy-skan¹ w XX wieku niepodleg³oœæ. Historykprzeczyta je z zainteresowaniem, kiedy bê-dzie porusza³ ten sam temat w oparciu o grun-town¹ podstawê Ÿród³ow¹ i literaturê przed-miotu.Po¿yteczne bêdzie zapoznanie siê z dzia-³em IV, uwzglêdniaj¹cym kontekst amery-kañski (pojêcie westernu, dylematy kultury,trauma po doœwiadczeniach wojennych z Wiet-namu oraz Iraku, zatrudnienie i prawo pracy)oraz zamykaj¹cym ca³oœæ spojrzeniem na wy-brane „sprawy ludzkie” – a w nim z wybiega-j¹cym poza kr¹g nauk spo³ecznych szkicemJacka S. Dubiela (Krótki esej o dylematachkardiologii). Spojrzenie przez pryzmat hu-manistyczny na dylematy wspó³czesnejmedycyny. Zacytujmy z niego jedno zdanie:Ka¿da epoka ma swoje epidemie znaczonemilionami ofiar i stwarzaj¹ce nowe wyzwa-nia. Wiek XX, a zw³aszcza druga jego po-³owa, to zatrwa¿aj¹ca akceleracja schorzeñuk³adu sercowo-naczyniowego. Warto, by tentekst przeczytali – i zadumali siê nad nim– równie¿ politolodzy i ...politycy.Marceli KOSMANPoznañWojciech Jaruzelski, Listy…, AgencjaATM, Warszawa 2010, ss. 459.Pierwszy prezydent odrodzonej Rzeczy-pospolitej po przejœciu w stan spoczynku ju¿od ponad 20 lat pozostaje aktywny na niwiepisarskiej. W jego dorobku znajduj¹ siê m.in.ksi¹¿ki Stan wojenny dlaczego…, Ró¿niæ siêm¹drze, Pod pr¹d, Byæ mo¿e to OSTATNIES£OWO. Pozycje te s¹ niezwykle wa¿ne dlazrozumienia historii Polski w latach powo-jennych a¿ po czasy wspó³czesne. Wa¿nemiejsce zajmuje te¿ epistolografia. Genera³bowiem uwa¿nie œledzi publicystykê, dzia-³ania propagandowe, akcje rocznicowe, prze-¿ywa je, a w kwestiach kontrowersyjnych niepozostaje bierny i obojêtny. Ogromna czêœæjego polemik, sprostowañ, relacji o zdarze-niach polityczno-historycznych wyra¿onajest w postaci listów do autorów fa³szuj¹cychprawdê historyczn¹ pod k¹tem doraŸnego in-teresu partyjno-politycznego. Prezentowanaksi¹¿ka sk³ada siê z listów i dokumentuj¹cychich tezy za³¹czników – kopii wa¿nych dokumen-tów historycznych, oœwiadczeñ i wypowiedzi.W jej strukturze g³ównym tekstem jestlicz¹cy 195 stron list do prof. Andrzeja Pacz-kowskiego, utrzymany w konwencji na-wi¹zuj¹cej do dawnej tradycji epistologra-ficznej. Jest to w³aœciwie rozprawa krytycznana temat ksi¹¿ki Lecha Kowalskiego pt. Ge-nera³ ze skaz¹, prymitywnego paszkwilu po-litycznego, którego autor jest typowym neo-fit¹, by³ym oficerem politycznym w czasachPRL. Recenzje wydawnicze prof. Paw³aWieczorkiewicza i Wojciecha Wrzesiñskie-go by³y dla niej bezlitosne, przeciwne jejopublikowaniu.Po ukazaniu siê ksi¹¿ki wœród komba-tantów, œwiadków opisywanych wydarzeñ,w œrodowisku by³ych ¿o³nierzy WP, pod-PP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 181

Zrozumieć współczesność, pod red. Grzegorza Babińskiego, Marii Kupiszewskiej, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2009, ss. 648.

  Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein  

paradygmatem, ile raczej zwraca uwagê na
jej spo³eczny rodowód i wskazuje na znacze-
nie czynników ideacyjnych w stosunkach
miêdzynarodowych, w ten sposób uzupe³nia-
j¹c neorealistyczn¹, materialn¹ wizjê struktu-
ry polityki miêdzynarodowej. Uwra¿liwienie
konstruktywizmu na kwestie ontologiczne
ujawnia³o siê w praktyce, kiedy predyspono-
wa³o go do lepszego wyjaœniania ni¿ teorie
systemowe (neorealizm) Ÿróde³ zakoñczenia
zimnej wojny i okolicznoœci powstawania
nowego ³adu. Manifestem studiów konstruk-
tywistycznych w dziedzinie zastrze¿onej do-
t¹d dla studiów neorealistycznych, w studiach
nad bezpieczeñstwem, sta³a siê monografia
zbiorowa pod redakcj¹ P. Katzensteina19,
która podjê³a problem przedefiniowania tra-
dycyjnie (neorealistycznie) ujmowanych kon-
cepcji, jak modele sojuszy, interwencja mili-
tarna, wyœcig zbrojeñ i transformacja wielkich
mocarstw, ukazuj¹c przy tym wartoœæ zagad-
nieñ ontologicznych (to¿samoœci i norm) i ko-
niecznoœæ ich badania dla kompleksowego
wyjaœniania polityki bezpieczeñstwa. Podsu-
mowuj¹c, to raczej konstruktywizm – dla
uzupe³nienia niedostatków neorealizmu –
ustanowi³ niezbêdne przyczó³ki badawcze,
z których ten drugi ze wzglêdów ontologicz-
nych nie by³ w stanie skorzystaæ.
Krzysztof MALINOWSKI
Poznañ
Zrozumieæ wspó³czesnoœæ, pod red.
Grzegorza Babiñskiego, Marii Kupi-
szewskiej, Oficyna Wydawnicza AFM,
Kraków 2009, ss. 648.
Obok maj¹cego ogólny charakter – choæ
wymownego – nag³ówka na stronie tytu³o-
wej czytamy: Profesorowi Hieronimowi Ku-
biakowi w 75 rocznicê urodzin tom ten ofia-
ruj¹ przyjaciele i uczniowie. A wiêc ksiêga
pami¹tkowa, obszerna i gromadz¹ca warto-
œciowe teksty z zakresu najbli¿szej Jubilato-
wi socjologii oraz innych nauk spo³ecznych
(choæ nie tylko), co odpowiada jego szerokim
zainteresowaniom humanisty, który wpisa³
siê w trudnym, prze³omowym historycznie
okresie w tzw. wielk¹ politykê na szczeblu
centralnym. W pe³ni aktywny, zgodnie z prze-
pisami odszed³ jako profesor z Uniwersytetu
Jagielloñskiego i po ukoñczeniu 70 roku ¿y-
cia rozpocz¹³ pracê w renomowanej krakow-
skiej uczelni „niepublicznej” – Akademii
imienia Andrzeja Frycza Modrzewskiego.
Ona te¿ jest wydawc¹ dzie³a, a jej rektor
(Jerzy Malec) S³owo wstêpne rozpocz¹³ od
zdania: Profesor Hieronim Kubiak nale¿y do
grona najwybitniejszych znawców socjologii
religii i kultury, teorii procesów narodowo-
twórczych, zagadnieñ etnicznych i migracji
miêdzynarodowych, socjologii w³adzy i poli-
tyki oraz badañ nad pokojem. Obok zamiesz-
czony zosta³ List gratulacyjny z jego Alma
Mater, który prorektor UJ Andrzej Mania
koñczy zdaniem: Gratulujê mu tego, ¿e swoj¹
aktywnoœci¹ pokaza³, co to znaczy byæ
PROFESOREM, i dziêkujê mu za to, co w tym
zakresie uczyni³. Ale ca³oœæ otwiera pismo od
by³ego prezydenta Rzeczypospolitej Wojcie-
cha Jaruzelskiego z 27 sierpnia 2009 r., który
pozna³ jubilata – jak pisze – w dramatycznie
trudnym 1981 roku. By³ to rok i wielkich
nadziei, i wielkich zagro¿eñ, a tym samym
próby charakterów, ideowoœci, poczucia odpo-
wiedzialnoœci [...]. Cechuje Go wysoka kultu-
ra, skromnoœæ, ujmuj¹cy sposób bycia. Przez
PP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 179
19 The Culture of National Security, ed. P. Katzen-
stein, Columbia University Press, New York 1996.
jednych szanowany i lubiany, przez innych
atakowany i pomawiany. Szed³ prost¹ drog¹.
Wiedzia³, ¿e konieczna jest w Polsce, w jej
kierowniczych gremiach gruntowna prze-
miana myœlenia i dzia³ania, zgodna z duchem
i potrzebami czasu. Przywódca Polski czasu
prze³omu dokona³ wnikliwej charakterystyki
badacza i jego zas³ug, zw³aszcza na stanowi-
sku wieloletniego dzia³acza krakowskiej „KuŸ-
nicy”. W tym samym duchu wypowiadaj¹ siê
autorzy w dziale Szkice do portretu zbioro-
wego Hieronima Kubiaka, wœród nich M. F.
Rakowski. Czêœæ ta otwiera ksiêgê, znajduj¹
siê w niej teksty o uczonym i spo³eczniku,
a tak¿e bibliografia jego prac (176 pozycji,
nie licz¹c prac redakcyjnych – „Przegl¹d Po-
lonijny” 1975–1994, „Biblioteka Polonijna”
1977–1994, „Prace Polonijne” na UJ
1975–1993, nadto redakcja naukowa wydaw-
nictw encyklopedycznych) oraz wykaz 18 wy-
promowanych w ci¹gu 35 lat doktorów.
Kolejne piêæ dzia³ów (Migracje – Polacy
poza Polsk¹; W miêdzynarodowej spo³eczno-
œci; W krêgu spraw polskich; Kontekst ame-
rykañski; Sprawy ludzkie) zawiera 35 dedy-
kowanych Jubilatowi artyku³ów autorów
reprezentuj¹cych ró¿ne oœrodki naukowe
w kraju. Interesuj¹co przedstawia siê ju¿
pierwszy dzia³, który otwiera kilkuarkuszowy
tekst Marcina Kuli o charakterze dokumenta-
cyjnym, zawieraj¹cy notatki z lat 1981–1985
i pracach w³asnych o wychodŸstwie polskim
(emigracja zewnêtrzna i wewnêtrzna), warto-
œciowe Ÿród³o do badañ nad tym prze³omo-
wym okresem, który za ¿ycia jego œwiadków
ju¿ obrasta w legendê, która w œwiadomoœci
spo³ecznej przeobra¿a siê w pewniki, a nie-
wiele ma wspólnego z rzeczywistoœci¹ dzie-
jow¹. Dla historyka tego rodzaju materia³y s¹
niezwykle cenne, kiedy d¹¿y do oddzielenia
Ÿróde³ rzeczywistych od fantastycznych. Ko-
lejni autorzy pisz¹ o szlakach polskiego wy-
chodŸstwa, Litwie historycznej i etnicznej
w opinii z po³owy XIX w. (T. Bujnicki) czy
o po³o¿eniu Polaków na Ukrainie w latach
miêdzywojennych w œwietle raportów konsu-
lów RP w Kijowie.
Badacze stosunków miêdzynarodowych
znajd¹ inspiruj¹ce teksty m.in. Erhatda Czio-
mera (o partnerstwie strategicznym Niemcy
– Rosja w XXI wieku), rodowodzie narodu
szwajcarskiego (Andrzej Porêbski), terrorze
nauki i techniki (Jan Widacki), dzihadzie
w mitologii i realiach (Ktarzyna Brataniec).
Obszerny (12 tekstów) dzia³ spraw pol-
skich otwiera Jacek M. Majchrowski (Przed-
konstytucyjne unormowania miejsca i roli
g³owy pañstwa w dobie kszta³towania siê
ustroju II Rzeczypospolitej), a zaraz potem
znakomity polihistor Gerard Labuda, medie-
wista doskonale poruszaj¹cy siê w krêgu
spraw najnowszych zastanawia siê nad Pol-
skimi i rosyjskimi dylematami wobec stanu
wojennego w Polsce w roku 1981 w perspek-
tywie historycznej. Wydarzenia symbolizowa-
ne dat¹ „13 grudnia” rozpatruje w perspekty-
wie doœwiadczeñ z ostatniego pó³wiecza.
Wychodzi od sytuacji Polski i Wêgier w bu-
rzliwym roku 1956 (Dziêki swej koncyliacyj-
nej postawie Gomu³ka unikn¹³ losu, jaki na
Wêgrzech spotka³ Imre Nágya – konkluduje),
nastêpnie analizuje sprawdzian czechos³o-
wacki 1968 i polski 1970 r. (tu uzgodnione
z Moskw¹ zmiany personalne pozwoli³y
unikn¹æ zbrojnej interwencji Kremla) i na
tym tle przechodzi do gruntownej analizy te-
matu zasygnalizowanego w tytule. Przepro-
wadza j¹ w ramach dwóch œciœle ze sob¹
powi¹zanych, a w negatywnej propagandzie
zazwyczaj starannie pomijanych kwestii, s¹
to: 1) geneza i rozwój stanu wojennego z koñ-
ca 1981 r.; 2) przemiany polityczno-ustrojo-
we z lat 1981–1989. Instruktywne studium
historyczno-politologiczne zamykaj¹ nastê-
puj¹ce wnioski: 1) Przez ca³y rok 1981 ZSRR
przygotowywa³ swe wojska do interwencji
zarazem zastrzegaj¹c, ¿e wstrzyma siê od niej
pod warunkiem rozwi¹zania sytuacji przez
polskie kierownictwo; 2) W. Jaruzelski uwa-
¿a³ interwencjê za katastrofê i dlatego zdecy-
dowa³ siê na wprowadzenie stanu wojenne-
go; 3) W nastêpnych latach ³agodzi³ rygory,
a po dojœciu do w³adzy na Kremlu Michai³a
Gorbaczowa doprowadzi³ do przywrócenia
180 Book reviews/Discussions PP 4 '10
w Polsce niezale¿noœci politycznej i suwe-
rennoœci.
Nic dodaæ, nic uj¹æ. Ró¿ne aspekty dzie-
jów Polski po 1989 r. poruszaj¹ w tym samym
dziale kolejni autorzy. Warto te¿ zwróciæ
uwagê na uwagi Wojciecha Wrzesiñskiego
(Odzyskiwanie utraconego narodu) doty-
cz¹ce dramatycznych losów Polaków wyni-
kaj¹cych z przemian terytorialnych podczas
drugiej wojny œwiatowej, a tak¿e na rozwa-
¿ania Wojciecha Pawnika (Polacy – uwagi
o charakterze narodowym w perspektywie
historycznej), który z punktu widzenia socjo-
loga próbuje spojrzeæ na ewolucjê pojêcia
polskoœci od schy³ku Rzeczypospolitej szla-
checkiej poprzez czasy zaborów po odzy-
skan¹ w XX wieku niepodleg³oœæ. Historyk
przeczyta je z zainteresowaniem, kiedy bê-
dzie porusza³ ten sam temat w oparciu o grun-
town¹ podstawê Ÿród³ow¹ i literaturê przed-
miotu.
Po¿yteczne bêdzie zapoznanie siê z dzia-
³em IV, uwzglêdniaj¹cym kontekst amery-
kañski (pojêcie westernu, dylematy kultury,
trauma po doœwiadczeniach wojennych z Wiet-
namu oraz Iraku, zatrudnienie i prawo pracy)
oraz zamykaj¹cym ca³oœæ spojrzeniem na wy-
brane „sprawy ludzkie” – a w nim z wybiega-
j¹cym poza kr¹g nauk spo³ecznych szkicem
Jacka S. Dubiela (Krótki esej o dylematach
kardiologii). Spojrzenie przez pryzmat hu-
manistyczny na dylematy wspó³czesnej
medycyny. Zacytujmy z niego jedno zdanie:
Ka¿da epoka ma swoje epidemie znaczone
milionami ofiar i stwarzaj¹ce nowe wyzwa-
nia. Wiek XX, a zw³aszcza druga jego po-
³owa, to zatrwa¿aj¹ca akceleracja schorzeñ
uk³adu sercowo-naczyniowego. Warto, by ten
tekst przeczytali – i zadumali siê nad nim
– równie¿ politolodzy i ...politycy.
Marceli KOSMAN
Poznañ
Wojciech Jaruzelski, Listy…, Agencja
ATM, Warszawa 2010, ss. 459.
Pierwszy prezydent odrodzonej Rzeczy-
pospolitej po przejœciu w stan spoczynku ju¿
od ponad 20 lat pozostaje aktywny na niwie
pisarskiej. W jego dorobku znajduj¹ siê m.in.
ksi¹¿ki Stan wojenny dlaczego…, Ró¿niæ siê
m¹drze, Pod pr¹d, Byæ mo¿e to OSTATNIE
S£OWO. Pozycje te s¹ niezwykle wa¿ne dla
zrozumienia historii Polski w latach powo-
jennych a¿ po czasy wspó³czesne. Wa¿ne
miejsce zajmuje te¿ epistolografia. Genera³
bowiem uwa¿nie œledzi publicystykê, dzia-
³ania propagandowe, akcje rocznicowe, prze-
¿ywa je, a w kwestiach kontrowersyjnych nie
pozostaje bierny i obojêtny. Ogromna czêœæ
jego polemik, sprostowañ, relacji o zdarze-
niach polityczno-historycznych wyra¿ona
jest w postaci listów do autorów fa³szuj¹cych
prawdê historyczn¹ pod k¹tem doraŸnego in-
teresu partyjno-politycznego. Prezentowana
ksi¹¿ka sk³ada siê z listów i dokumentuj¹cych
ich tezy za³¹czników – kopii wa¿nych dokumen-
tów historycznych, oœwiadczeñ i wypowiedzi.
W jej strukturze g³ównym tekstem jest
licz¹cy 195 stron list do prof. Andrzeja Pacz-
kowskiego, utrzymany w konwencji na-
wi¹zuj¹cej do dawnej tradycji epistologra-
ficznej. Jest to w³aœciwie rozprawa krytyczna
na temat ksi¹¿ki Lecha Kowalskiego pt. Ge-
nera³ ze skaz¹, prymitywnego paszkwilu po-
litycznego, którego autor jest typowym neo-
fit¹, by³ym oficerem politycznym w czasach
PRL. Recenzje wydawnicze prof. Paw³a
Wieczorkiewicza i Wojciecha Wrzesiñskie-
go by³y dla niej bezlitosne, przeciwne jej
opublikowaniu.
Po ukazaniu siê ksi¹¿ki wœród komba-
tantów, œwiadków opisywanych wydarzeñ,
w œrodowisku by³ych ¿o³nierzy WP, pod-
PP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 181


Polish

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pp/article/download/15492/15303

Zrozumieć współczesność, pod red. Grzegorza Babińskiego, Marii Kupiszewskiej, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków 2009, ss. 648.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Przegląd Politologiczny

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein