Wojciech Jaruzelski, Listy…, Agencja ATM, Warszawa 2010, ss. 459

STRABEL, Andrzej

Polish

  Przegląd Politologiczny  

w Polsce niezale¿noœci politycznej i suwe-rennoœci.Nic dodaæ, nic uj¹æ. Ró¿ne aspekty dzie-jów Polski po 1989 r. poruszaj¹ w tym samymdziale kolejni autorzy. Warto te¿ zwróciæuwagê na uwagi Wojciecha Wrzesiñskiego(Odzyskiwanie utraconego narodu) doty-cz¹ce dramatycznych losów Polaków wyni-kaj¹cych z przemian terytorialnych podczasdrugiej wojny œwiatowej, a tak¿e na rozwa-¿ania Wojciecha Pawnika (Polacy – uwagio charakterze narodowym w perspektywiehistorycznej), który z punktu widzenia socjo-loga próbuje spojrzeæ na ewolucjê pojêciapolskoœci od schy³ku Rzeczypospolitej szla-checkiej poprzez czasy zaborów po odzy-skan¹ w XX wieku niepodleg³oœæ. Historykprzeczyta je z zainteresowaniem, kiedy bê-dzie porusza³ ten sam temat w oparciu o grun-town¹ podstawê Ÿród³ow¹ i literaturê przed-miotu.Po¿yteczne bêdzie zapoznanie siê z dzia-³em IV, uwzglêdniaj¹cym kontekst amery-kañski (pojêcie westernu, dylematy kultury,trauma po doœwiadczeniach wojennych z Wiet-namu oraz Iraku, zatrudnienie i prawo pracy)oraz zamykaj¹cym ca³oœæ spojrzeniem na wy-brane „sprawy ludzkie” – a w nim z wybiega-j¹cym poza kr¹g nauk spo³ecznych szkicemJacka S. Dubiela (Krótki esej o dylematachkardiologii). Spojrzenie przez pryzmat hu-manistyczny na dylematy wspó³czesnejmedycyny. Zacytujmy z niego jedno zdanie:Ka¿da epoka ma swoje epidemie znaczonemilionami ofiar i stwarzaj¹ce nowe wyzwa-nia. Wiek XX, a zw³aszcza druga jego po-³owa, to zatrwa¿aj¹ca akceleracja schorzeñuk³adu sercowo-naczyniowego. Warto, by tentekst przeczytali – i zadumali siê nad nim– równie¿ politolodzy i ...politycy.Marceli KOSMANPoznañWojciech Jaruzelski, Listy…, AgencjaATM, Warszawa 2010, ss. 459.Pierwszy prezydent odrodzonej Rzeczy-pospolitej po przejœciu w stan spoczynku ju¿od ponad 20 lat pozostaje aktywny na niwiepisarskiej. W jego dorobku znajduj¹ siê m.in.ksi¹¿ki Stan wojenny dlaczego…, Ró¿niæ siêm¹drze, Pod pr¹d, Byæ mo¿e to OSTATNIES£OWO. Pozycje te s¹ niezwykle wa¿ne dlazrozumienia historii Polski w latach powo-jennych a¿ po czasy wspó³czesne. Wa¿nemiejsce zajmuje te¿ epistolografia. Genera³bowiem uwa¿nie œledzi publicystykê, dzia-³ania propagandowe, akcje rocznicowe, prze-¿ywa je, a w kwestiach kontrowersyjnych niepozostaje bierny i obojêtny. Ogromna czêœæjego polemik, sprostowañ, relacji o zdarze-niach polityczno-historycznych wyra¿onajest w postaci listów do autorów fa³szuj¹cychprawdê historyczn¹ pod k¹tem doraŸnego in-teresu partyjno-politycznego. Prezentowanaksi¹¿ka sk³ada siê z listów i dokumentuj¹cychich tezy za³¹czników – kopii wa¿nych dokumen-tów historycznych, oœwiadczeñ i wypowiedzi.W jej strukturze g³ównym tekstem jestlicz¹cy 195 stron list do prof. Andrzeja Pacz-kowskiego, utrzymany w konwencji na-wi¹zuj¹cej do dawnej tradycji epistologra-ficznej. Jest to w³aœciwie rozprawa krytycznana temat ksi¹¿ki Lecha Kowalskiego pt. Ge-nera³ ze skaz¹, prymitywnego paszkwilu po-litycznego, którego autor jest typowym neo-fit¹, by³ym oficerem politycznym w czasachPRL. Recenzje wydawnicze prof. Paw³aWieczorkiewicza i Wojciecha Wrzesiñskie-go by³y dla niej bezlitosne, przeciwne jejopublikowaniu.Po ukazaniu siê ksi¹¿ki wœród komba-tantów, œwiadków opisywanych wydarzeñ,w œrodowisku by³ych ¿o³nierzy WP, pod-PP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 181w³adnych gen. Wojciecha Jaruzelskiego za-wrza³o z oburzenia. Oficera Kowalskiegouznano za paszkwilanta i jako takiego wyklu-czono ze spo³ecznoœci ludzi honorowych.Liczne stowarzyszenia i konkretne osoby fi-zyczne pisaninie tego autora przeciwstawi³yswoje odrêbne zdanie i argumenty polemicz-ne, podwa¿aj¹c prawie wszystko, o czym pisa³póŸniejszy laureat nagrody Jerzego £ojka.Pod wp³ywem paszkwilu L. Kowalskiegopojawi³y siê liczne g³osy namawiaj¹ce gen.Wojciecha Jaruzelskiego do przedstawieniaswoich racji zarówno na p³aszczyŸnie historiiPolski Ludowej, jak i w¹tków odnosz¹cychsiê do jego biografii wojskowej. List doPaczkowskiego – imponuj¹cy erudycj¹, bo-gactwem faktograficznym – sta³ siê w piœ-miennictwie historyczno-politycznym istot-nym wydarzeniem.W obszernym wywodzie szczegó³owoudokumentowanym za³¹cznikami gen. Woj-ciech Jaruzelski punkt po punkcie obali³ pisa-ninê paszkwilanta i ewidentne k³amstwa in-nych autorów, potêpiaj¹cych w czambu³dzieje Polski Ludowej, rolê zas³ugi WojskaPolskiego. Genera³ nie pozostawi³ bez odpo-wiedzi insynuacji odnosz¹cych siê do jegobiografii wojskowo-politycznej. Przy tympodjêta polemika diametralnie ró¿ni siê tre-œci¹ i form¹ od stylu jego adwersarzy. Jestwywa¿ona, dobrze uargumentowana, mery-toryczna i kulturalna. Pod jej wp³ywem histo-ryczne brakoróbstwo L. Kowalskiego i jegomentorów zosta³o obna¿one, k³amstwa za-kreœlone czarnym flamastrem jak fa³szywiebrzmi¹ce nuty w partyturze.Zapiek³oœci przeciwników Wojciecha Ja-ruzelskiego trzeba przeciwstawiæ opinie osóbo niekwestionowanym autorytecie, w tym Je-rzego Giedroycia, który w „Zeszytach Histo-rycznych” wydrukowa³ za zgod¹ Genera³ajego rozprawê na temat sporów wokó³ stanuwojennego. Tekst ten niestety, jak wiele in-nych zosta³ jednak zbagatelizowany przezurzêdowych historyków. Innym autorytetemjest Jan Karski, legenda II wojny œwiatowej,który w liœcie do W. Jaruzelskiego napisa³:Tylko ludziom z³ej woli nie trafiaj¹ do prze-konania argumenty jakich Pan dostarcza. Alena takich ludzi nie ma rady.Opublikowane listy stanowi¹ klamrê spi-naj¹c¹ w odniesieniu do najnowszej ods³onyw biografii mê¿a stanu trwaj¹cej ju¿ od 20 lati œcigaj¹cej Genera³a mœciwoœci (s³owaM.F.R. Rakowskiego). Genera³ sprawowanienajwy¿szych urzêdów pojmuje wy³¹cznie jakos³u¿bê ojczyŸnie, zaœ do wygód i luksusówmia³ i nadal ma stosunek ascetyczny. Na do-wód wspomnianych przymiotów warto przy-toczyæ fakt niezwyk³ej miary i symbolicznejskromnoœci, wówczas gdy odmówi³ przyjê-cia stopnia marsza³ka Polski. Mia³o to miej-sce, najpierw w latach siedemdziesi¹tychubieg³ego stulecia, a nastêpnie na VII Kon-gresie ZBOWiD w 1985 roku, gdy podziêko-wa³ za wysok¹ ocenê, a swój sprzeciw wobecwniosków awansowych og³osi³ jako zdanieostateczne. Czy historia wojskowoœci zna po-dobne przyk³ady? Bez z³oœliwoœci przypo-mnê dekret Naczelnika Pañstwa PolskiegoMarsza³ka Józefa Pi³sudskiego: stopieñ mar-sza³ka Polski ustanawiam i przyjmujê.Agencji ATM nale¿y siê uznanie za do-konany trafny wybór tekstów listów, któregdyby nie uzyska³y trwa³ego miejsca w wy-dawnictwie, mog³yby pójœæ w zapomnienie.Dziêki ksi¹¿ce pozostan¹ dokumentem i œwia-dectwem, które oprze siê próbom przemil-czania i przeinaczania prawdy o WojciechuJaruzelskim i jego czasach. Z uwagi na pod-niesione walory poznawcze, faktograficzne,analityczne i spinaj¹c¹ to polszczyznê naj-wy¿szego poziomu, ksi¹¿ka jest wydarzeniemedytorskim, polecanym wszystkim myœl¹cymi zainteresowanym histori¹ czytelnikom.Mamy bowiem do czynienia z paradok-saln¹ sytuacj¹: urzêdowa zmowa milczenia,marginalizacja dostêpu do bibliotek i ksiêgarñsprawia, ¿e ksi¹¿ki Wojciecha Jaruzelskiegonie uzyskuj¹ w³aœciwego nag³oœnienia i rezo-nansu czytelniczego.Andrzej STRABELPoznañ182 Book reviews/Discussions PP 4 '10

Wojciech Jaruzelski, Listy…, Agencja ATM, Warszawa 2010, ss. 459.

Studia Germanica Posnaniensia

w Polsce niezale¿noœci politycznej i suwe-
rennoœci.
Nic dodaæ, nic uj¹æ. Ró¿ne aspekty dzie-
jów Polski po 1989 r. poruszaj¹ w tym samym
dziale kolejni autorzy. Warto te¿ zwróciæ
uwagê na uwagi Wojciecha Wrzesiñskiego
(Odzyskiwanie utraconego narodu) doty-
cz¹ce dramatycznych losów Polaków wyni-
kaj¹cych z przemian terytorialnych podczas
drugiej wojny œwiatowej, a tak¿e na rozwa-
¿ania Wojciecha Pawnika (Polacy – uwagi
o charakterze narodowym w perspektywie
historycznej), który z punktu widzenia socjo-
loga próbuje spojrzeæ na ewolucjê pojêcia
polskoœci od schy³ku Rzeczypospolitej szla-
checkiej poprzez czasy zaborów po odzy-
skan¹ w XX wieku niepodleg³oœæ. Historyk
przeczyta je z zainteresowaniem, kiedy bê-
dzie porusza³ ten sam temat w oparciu o grun-
town¹ podstawê Ÿród³ow¹ i literaturê przed-
miotu.
Po¿yteczne bêdzie zapoznanie siê z dzia-
³em IV, uwzglêdniaj¹cym kontekst amery-
kañski (pojêcie westernu, dylematy kultury,
trauma po doœwiadczeniach wojennych z Wiet-
namu oraz Iraku, zatrudnienie i prawo pracy)
oraz zamykaj¹cym ca³oœæ spojrzeniem na wy-
brane „sprawy ludzkie” – a w nim z wybiega-
j¹cym poza kr¹g nauk spo³ecznych szkicem
Jacka S. Dubiela (Krótki esej o dylematach
kardiologii). Spojrzenie przez pryzmat hu-
manistyczny na dylematy wspó³czesnej
medycyny. Zacytujmy z niego jedno zdanie:
Ka¿da epoka ma swoje epidemie znaczone
milionami ofiar i stwarzaj¹ce nowe wyzwa-
nia. Wiek XX, a zw³aszcza druga jego po-
³owa, to zatrwa¿aj¹ca akceleracja schorzeñ
uk³adu sercowo-naczyniowego. Warto, by ten
tekst przeczytali – i zadumali siê nad nim
– równie¿ politolodzy i ...politycy.
Marceli KOSMAN
Poznañ
Wojciech Jaruzelski, Listy…, Agencja
ATM, Warszawa 2010, ss. 459.
Pierwszy prezydent odrodzonej Rzeczy-
pospolitej po przejœciu w stan spoczynku ju¿
od ponad 20 lat pozostaje aktywny na niwie
pisarskiej. W jego dorobku znajduj¹ siê m.in.
ksi¹¿ki Stan wojenny dlaczego…, Ró¿niæ siê
m¹drze, Pod pr¹d, Byæ mo¿e to OSTATNIE
S£OWO. Pozycje te s¹ niezwykle wa¿ne dla
zrozumienia historii Polski w latach powo-
jennych a¿ po czasy wspó³czesne. Wa¿ne
miejsce zajmuje te¿ epistolografia. Genera³
bowiem uwa¿nie œledzi publicystykê, dzia-
³ania propagandowe, akcje rocznicowe, prze-
¿ywa je, a w kwestiach kontrowersyjnych nie
pozostaje bierny i obojêtny. Ogromna czêœæ
jego polemik, sprostowañ, relacji o zdarze-
niach polityczno-historycznych wyra¿ona
jest w postaci listów do autorów fa³szuj¹cych
prawdê historyczn¹ pod k¹tem doraŸnego in-
teresu partyjno-politycznego. Prezentowana
ksi¹¿ka sk³ada siê z listów i dokumentuj¹cych
ich tezy za³¹czników – kopii wa¿nych dokumen-
tów historycznych, oœwiadczeñ i wypowiedzi.
W jej strukturze g³ównym tekstem jest
licz¹cy 195 stron list do prof. Andrzeja Pacz-
kowskiego, utrzymany w konwencji na-
wi¹zuj¹cej do dawnej tradycji epistologra-
ficznej. Jest to w³aœciwie rozprawa krytyczna
na temat ksi¹¿ki Lecha Kowalskiego pt. Ge-
nera³ ze skaz¹, prymitywnego paszkwilu po-
litycznego, którego autor jest typowym neo-
fit¹, by³ym oficerem politycznym w czasach
PRL. Recenzje wydawnicze prof. Paw³a
Wieczorkiewicza i Wojciecha Wrzesiñskie-
go by³y dla niej bezlitosne, przeciwne jej
opublikowaniu.
Po ukazaniu siê ksi¹¿ki wœród komba-
tantów, œwiadków opisywanych wydarzeñ,
w œrodowisku by³ych ¿o³nierzy WP, pod-
PP 4 '10 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 181
w³adnych gen. Wojciecha Jaruzelskiego za-
wrza³o z oburzenia. Oficera Kowalskiego
uznano za paszkwilanta i jako takiego wyklu-
czono ze spo³ecznoœci ludzi honorowych.
Liczne stowarzyszenia i konkretne osoby fi-
zyczne pisaninie tego autora przeciwstawi³y
swoje odrêbne zdanie i argumenty polemicz-
ne, podwa¿aj¹c prawie wszystko, o czym pisa³
póŸniejszy laureat nagrody Jerzego £ojka.
Pod wp³ywem paszkwilu L. Kowalskiego
pojawi³y siê liczne g³osy namawiaj¹ce gen.
Wojciecha Jaruzelskiego do przedstawienia
swoich racji zarówno na p³aszczyŸnie historii
Polski Ludowej, jak i w¹tków odnosz¹cych
siê do jego biografii wojskowej. List do
Paczkowskiego – imponuj¹cy erudycj¹, bo-
gactwem faktograficznym – sta³ siê w piœ-
miennictwie historyczno-politycznym istot-
nym wydarzeniem.
W obszernym wywodzie szczegó³owo
udokumentowanym za³¹cznikami gen. Woj-
ciech Jaruzelski punkt po punkcie obali³ pisa-
ninê paszkwilanta i ewidentne k³amstwa in-
nych autorów, potêpiaj¹cych w czambu³
dzieje Polski Ludowej, rolê zas³ugi Wojska
Polskiego. Genera³ nie pozostawi³ bez odpo-
wiedzi insynuacji odnosz¹cych siê do jego
biografii wojskowo-politycznej. Przy tym
podjêta polemika diametralnie ró¿ni siê tre-
œci¹ i form¹ od stylu jego adwersarzy. Jest
wywa¿ona, dobrze uargumentowana, mery-
toryczna i kulturalna. Pod jej wp³ywem histo-
ryczne brakoróbstwo L. Kowalskiego i jego
mentorów zosta³o obna¿one, k³amstwa za-
kreœlone czarnym flamastrem jak fa³szywie
brzmi¹ce nuty w partyturze.
Zapiek³oœci przeciwników Wojciecha Ja-
ruzelskiego trzeba przeciwstawiæ opinie osób
o niekwestionowanym autorytecie, w tym Je-
rzego Giedroycia, który w „Zeszytach Histo-
rycznych” wydrukowa³ za zgod¹ Genera³a
jego rozprawê na temat sporów wokó³ stanu
wojennego. Tekst ten niestety, jak wiele in-
nych zosta³ jednak zbagatelizowany przez
urzêdowych historyków. Innym autorytetem
jest Jan Karski, legenda II wojny œwiatowej,
który w liœcie do W. Jaruzelskiego napisa³:
Tylko ludziom z³ej woli nie trafiaj¹ do prze-
konania argumenty jakich Pan dostarcza. Ale
na takich ludzi nie ma rady.
Opublikowane listy stanowi¹ klamrê spi-
naj¹c¹ w odniesieniu do najnowszej ods³ony
w biografii mê¿a stanu trwaj¹cej ju¿ od 20 lat
i œcigaj¹cej Genera³a mœciwoœci (s³owa
M.F.R. Rakowskiego). Genera³ sprawowanie
najwy¿szych urzêdów pojmuje wy³¹cznie jako
s³u¿bê ojczyŸnie, zaœ do wygód i luksusów
mia³ i nadal ma stosunek ascetyczny. Na do-
wód wspomnianych przymiotów warto przy-
toczyæ fakt niezwyk³ej miary i symbolicznej
skromnoœci, wówczas gdy odmówi³ przyjê-
cia stopnia marsza³ka Polski. Mia³o to miej-
sce, najpierw w latach siedemdziesi¹tych
ubieg³ego stulecia, a nastêpnie na VII Kon-
gresie ZBOWiD w 1985 roku, gdy podziêko-
wa³ za wysok¹ ocenê, a swój sprzeciw wobec
wniosków awansowych og³osi³ jako zdanie
ostateczne. Czy historia wojskowoœci zna po-
dobne przyk³ady? Bez z³oœliwoœci przypo-
mnê dekret Naczelnika Pañstwa Polskiego
Marsza³ka Józefa Pi³sudskiego: stopieñ mar-
sza³ka Polski ustanawiam i przyjmujê.
Agencji ATM nale¿y siê uznanie za do-
konany trafny wybór tekstów listów, które
gdyby nie uzyska³y trwa³ego miejsca w wy-
dawnictwie, mog³yby pójœæ w zapomnienie.
Dziêki ksi¹¿ce pozostan¹ dokumentem i œwia-
dectwem, które oprze siê próbom przemil-
czania i przeinaczania prawdy o Wojciechu
Jaruzelskim i jego czasach. Z uwagi na pod-
niesione walory poznawcze, faktograficzne,
analityczne i spinaj¹c¹ to polszczyznê naj-
wy¿szego poziomu, ksi¹¿ka jest wydarzeniem
edytorskim, polecanym wszystkim myœl¹cym
i zainteresowanym histori¹ czytelnikom.
Mamy bowiem do czynienia z paradok-
saln¹ sytuacj¹: urzêdowa zmowa milczenia,
marginalizacja dostêpu do bibliotek i ksiêgarñ
sprawia, ¿e ksi¹¿ki Wojciecha Jaruzelskiego
nie uzyskuj¹ w³aœciwego nag³oœnienia i rezo-
nansu czytelniczego.
Andrzej STRABEL
Poznañ
182 Book reviews/Discussions PP 4 '10


 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pp/article/download/15493/15304

Wojciech Jaruzelski, Listy…, Agencja ATM, Warszawa 2010, ss. 459.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Przegląd Politologiczny

Studia Germanica Posnaniensia

Nauka i Szkolnictwo Wyższe