Machajewska, Jolanta

Machajewski, iHenryk

Folia Praehistorica Posnaniensia

FOLIA PRAEHISTORICA POSNANIENSIA T. XIII/XIV -  2005 INSTYTUT PRAHISTORII, U AM POZNAŃ -  ISBN 83-7177-388-9 ISSN 0239-8524PAMIĘCI MGR. EUGENIUSZA „GWIDONA” WILGOCKIEGOW dniu 20 grudnia 2004 r. odszedł od nas, po długiej i ciężkiej chorobie, mgr Eugeniusz Wilgocki, archeolog, badacz średniowiecznego Szczecina i Pomorza Zachod­niego, znakomity organizator życia naukowego Szczecina, prezes Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Nauko­wego Archeologów Polskich, absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.Urodził się 6 września 1952 r. w Krotoszynie. Tam ukończył szkołę podstawową (1959-1967), a następnie Li­ceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja (1967-1971). Już wtedy licealni koledzy Jego prawdziwe imię Euge­niusz zastąpili „Gwidonem”. Stało się ono później jedy­nym Jego imieniem. W szkole średniej zaczął interesować się archeologią. Uczestniczył w wykopaliskach na osadzie wczesnośredniowiecznej w Piaskach, gm. Boszkowo, pro­wadzonych przez dr. Dionizego Kosińskiego z Krotoszyna. Konsekwencją młodzień­czych zainteresowań były studia z zakresu archeologii podjęte w Instytucie Prahistorii (dawn. Katedry Archeologii) Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu ( 1971— -1976). W czasie studiów uczestniczył w badaniach na Pomorzu prowadzonych przez Ekspedycję Koszalińską UAM działającą pod auspicjami prof. dr. hab. Jana Żaka (Dęb- czyno, Rogowo, Kowalki, pow. Białogard). Przez wiele lat należał do grona najbliższych Profesorowi studentów-współpracowników. Niemal przez całe studia był także zaanga­żowany przy weryfikacji pomorskich grodzisk wczesnośredniowiecznych prowadzonej przez doc. dr. Jerzego Olczaka i dr. Kazimierza Siuchnińskiego z UAM. Zapraszano Go do badań na Kujawach i w Wielkopolsce.Należał do osób bardzo widocznych w życiu studenckim. W akademiku Gwidona znali wszyscy, był duszą towarzystwa. Działał w Kole Naukowym Studentów Archeolo­gii. Reprezentował Koło na międzynarodowej sesji studenckiej w Teśeticach (Morawy) pt. „Osadnictwo w pradziejach”, zorganizowanej przez Uniwersytet w Brnie (1974). Współorganizował z kolegami z Koła Naukowego ratunkowe wykopaliska na cmenta­rzysku ludności kultury łużyckiej w Nadziejewie, pow. Środa Wlkp., i na osadzie neoli­tycznej w Krystynkach, pow. Rawicz. Przez całe studia pełnił funkcję starosty roku, będąc osobą wyjątkowo odpowiedzialną. To On pamiętał o terminach składania przez kolegów podań o stypendia, to On pilnował indeksów, załatwiał za kolegów różne ich sprawy. Na studiach poznał Alicję, z domu Paszkowską, z którą 26 kwietnia 1975 r.380 KRONIKAzawarł związek małżeński. Późną jesienią tego samego roku na świat przyszedł ich syn Kamil, a w 1983 r. córka Ola.Pracę magisterską pt. Wczesnośredniowieczne osadnictwo w dorzeczu Mogilicy napi­sał pod kierunkiem prof. dr. hab. Jana Żaka, recenzentem był doc. dr Jerzy Olczak.Po studiach przeniósł się do Szczecina, gdzie z dniem 1 czerwca 1976 r. podjął pracę w Państwowej Pracowni Konserwacji Zabytków, po reorganizacji funkcjonującej pod nazwą Pracownie Konserwacji Zabytków Spółka z o.o., a następnie Pracownie Konser­wacji Zabytków -  Zespoły Projektowo-Konserwatorskie Spółka z o.o. Od 1 lipca 1994 r. został jej kierownikiem. Od 1 marca 1997 r. działa ona już jako Pracownia Arche­ologiczna przy Zamku Książąt Pomorskich, którą kierował do 1 kwietna 2004 r. Od tego dnia, z uwagi na stan zdrowia, zatrudnił się na pół etatu, a od dnia 8 października 2004 r. przeszedł na rentę. Współpracował z Regionalnym Ośrodkiem Studiów i Ochrony Śro­dowiska Kulturowego w Szczecinie, później działającym pod nazwą Regionalny Ośro­dek Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (2 stycznia 1997 r. -  19 grudnia 2003 r.). W 1990 r. ukończył studium podyplomowe na Politechnice Warszawskiej z za­kresu „konserwacja zabytków”.Z archeologami ze szczecińskiej pracowni konserwacji zabytków uczestniczył w wielu badaniach wykopaliskowych prowadzonych w kraju i zagranicą. Wyjątkowo wysoki po­ziom naukowy, jaki reprezentowali szczecińscy archeolodzy, spowodował, że miał On okazję czerpać wiedzę z najlepszych źródeł. Później, kiedy nadszedł czas samodzielnego już kierowania tą placówką, w znakomity sposób ją  udoskonalał z kolegami, którzy obecnie w niej pozostali. Do ważniejszych badań, w których Gwidon uczestniczył, należą prace poprzedzające wielkie inwestycje budowlane w Jeziorsku, Tądowie i Wy- lazłowie, pow. Sieradz (1976-1980). Ich efektem był artykuł Gwidona o późnorzymskim piecu garncarskim z Tądowie (Wilgocki 1995b). Inny charakter miały badania pro­wadzone przy inwestycjach budowlanych powstających w obrębie średniowiecznych i wczesnonowożytnych aglomeracji miejskich w Kołobrzegu, Koszalinie, Kostrzyniu nad Odrą, Lipianach, Chojnie, Darłowie, Pyrzycach i Wieleniu. Wyniki wielu z nich, które przygotowywał do druku samodzielnie lub z zespołem, w zasadniczy sposób zmie­niły podstawę źródłową wiedzy o Pomorzu Zachodnim w średniowieczu i w czasach wczesnonowożytnych.Szczególne miejsce w życiu Gwidona zajmowała akcja badawcza prowadzona w la­tach 1986-2002 na szczecińskim Podzamczu. Poświęci) jej wiele swoich sił. Zmagał się tam, razem z dr. Eugeniuszem Cnotliwym -  pierwszym swoim kierownikiem, a także swoim mistrzem, którego cenił w sposób szczególny -  nie tylko z trudnościami arche­ologicznymi, ale przede wszystkim administracyjnymi, wynikającymi niekiedy z braku zrozumienia potrzeby zabezpieczenia dawnych nawarstwień osadniczych. Stąd też, chcąc zwrócić uwagę wszystkich na badania prowadzone na Podzamczu, organizował tam, jak ją  nazywał, uroczystość rozpoczęcia sezonu wykopaliskowego w Szczecinie. A na Podzamczu natrafiono na wyjątkowo bogate pozostałości po dawnym Szczecinie z okresu od X w. po XVI w. Wyniki tych prac są obecnie opracowywane. Gwidon, poza pozostawionymi maszynopisami opracowań niektórych kwartałów Podzamcza, byłKRONIKA 381autorem lub współautorem artykułów o unikatowych tamtejszych znaleziskach, jakim był drewniany posążek z XII w. oraz skarb monet księcia Bogusława I z 1180-1182 r. (Wilgocki 1995a; Cnotliwy, Pawłowski, Wilgocki 1993).Innym nurtem, w który zaangażował się Gwidon, były weryfikacje grodzisk wcze­snośredniowiecznych położonych na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Wyniki wielu z nich znalazły odzwierciedlenie w Jego artykułach. Uwagę zwracają badania prowadzo­ne na grodziskach w Miasteczku Krajeńskim i Wolsku, gm. Białośliwie, z drugiej połowy X-XII w., będące ważnym, słabo dotychczas poznanym elementem w procesie rozwoju kontaktów między Pomorzem a Wielkopolską (Wilgocki 1995c; Cnotliwy, Ro- gosz, Wilgocki 1993).Wiele uwagi poświęcał badaniom także stricte ratowniczym, które dostarczały nie­kiedy znalezisk wyjątkowych. Do takich należy niewątpliwie romańska misa brązowa z XII w. pochodząca z osady w Nowym Objezierzu, gm. Krzęcin, którą z wielką erudycją przygotował do publikacji (Wilgocki 2004).Okazjonalnie angażował się w wykopaliska prowadzone poza Polską, a mianowicie w Prilepie (Macedonia: 1981-1987) i w Rydze (Łotwa: 1988-1989).Gwidon napisał 26 artykułów o problematyce głównie pomorskiego średniowiecza, rzadziej kultury łużyckiej i przeworskiej; w druku znajdują się dwa dalsze. Pisał hasła do Encyklopedii Szczecina. Sporządzał notatki publikowane w „Informatorze Archeologicz­nym” (Kraków -  Warszawa 2002). Był współautorem monografii Krajobraz kulturowy Polski. Województwo zachodniopomorskie. Pozostawił opracowania w formie maszyno­pisu dotyczące wielu badań prowadzonych przez szczecińską pracownię konserwacji za­bytków. Przygotowywał artykuł do księgi pamiątkowej doc. Kazimierza Siuchnińskiego z UAM w Poznaniu, z którym łączyły Go szczególne więzi. Nie zdążył już.Trudno wyobrazić sobie Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich (dalej: SNAP) bez Gwidona. Poświęcił mu wiele czasu. Należał do grupy założycieli SNAP (1989), był wybierany do różnych komisji w Zarządzie Głównym tego towarzystwa. Zawsze z wielką uwagą słuchano Jego uwag. Nie pozostawał obojętny na problemy śro­dowiska archeologicznego. Dawał temu wyraz, niekiedy w sposób emocjonalny, na wie­lu spotkaniach. Wystarczy wspomnieć poznańską dyskusję o „Izbach Archeologicz­nych” (2002), podczas której początkowo opowiadał się za jej powołaniem, później stał się jej przeciwnikiem. Ta zmiana odzwierciedla jedną z ważniejszych cech Gwidona: zdecydowanie obstawał przy swoich racjach, ale umiał akceptować także argumenty in­nych. Był wieloletnim prezesem oddziału szczecińskiego ( 1989-2001 ; 2004 -  do chwi­li śmierci). Za Jego kadencji oddział ten, należący do najprężniej działających, wydał księgi pamiątkowe o archeologach szczecińskich (Instantia est Mater Doctrinae-, Res et Fontes), zainicjował serię wydawniczą „Acta Archaeologica Pomoranica” . Publikowano w nich materiały z sesji archeologicznych organizowanych przez środowisko szczeciń­skie. Osiągnięciem były sesje zatytułowane „50 lat archeologii polskiej na Pomorzu Za­chodnim” (1996) oraz „Konserwatorskie badania archeologiczne w Polsce i w Niem­czech -  stan prawny, problematyka, osiągnięcia” (1999), komplementowane w Polsce i za granicą.382 KRONIKASzczecin bez Gwidona, przynajmniej dla Jego najbliższych, jest już innym miastem. Serdeczność, z jaką  witał każdego przyjeżdżającego, była ujmująca. Pozostawiał wtedy swoje sprawy, poświęcał czas innym. Nigdy nie oczekiwał czegoś w zamian. Emanował od Niego optymizm, planował przyszłość nawet wtedy, gdy zdawał sobie sprawę ze sta­nu swojego zdrowia. Był już bardzo chory, ale odwiedził nas jeszcze w lipcu 2004 r. na wykopaliskach w Rosku. Wypytywał o wszystkie ważne i mniej ważne sprawy. Później uświadomiliśmy sobie, że był to Jego ostatni pobyt na wykopaliskach. Zmarł w Kroto­szynie, w swoim rodzinnym mieście, który nigdy nie pozostał Mu obojętny. Pochowany został na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie.BIBLIOGRAFIAC n o t l iw y  E., P a w ło w s k i  M., W ilg o c k i  E.1994 Skarb denarów księcia Bogusława I  z  lat 1180-1182 znaleziony na Podzamczu w Szczecinie [Zus.: Denarschatz des Herzogs Bogusław Iaus den Jahren 1180-1182 vorgefunden wahrend der archàologischen Forschungen in der Vorburg Szczecin], „Materiały Zachodniopomorskie” t. 39, s. 121-134.C n o t l i w y  E., R o g o s z  R,  W i l g o c k i  E.1993 Grodzisko stożkowate w Smogu leu, gm. Gołańcz, woj. Pila w świetle badań weryfikacyjnych [Zus.: DerTurmhiigel in Smogulec, Gemeinde Gołańcz, Woiwodschaft Piła im Lichte der Verifi- kationsgrabungen], „Slavia Antiqua” t. XXXIV, s. 141-205.D w o r a c z y k  M., K o w a l s k i  K., W i l g o c k i  E. (red.)1999 Acta Archaeologica Pomoranica, t. 2, Szczecin.D w o r a c z y k  M., K r a j e w s k i  P., P o r z e z i ń s k i  P., S ł o w i ń s k i  S., W i l g o c k i  E. (red.)1998 Acta Archeologica Pomoranica t. 1, Szczecin.W i l g o c k i  E.1995a Drewniany posążek ze szczecińskiego Podzamcza [Sum.: A Wooden Figure from Szczecin -  Podzamcze], „Przegląd Archeologiczny” t. 43, s. 187-190.1995b Piec garncarski z okresu wpływów rzymskich na osadzie kultury przeworskiej w Tądowie Dol­nym (st. 7), gm. Jeziorsko, woj. Sieradz [Sum.: A Pottery Kiln of the Roman Period at a Prze­worsk Culture Settlement at Tądów Dolny, Site 7. Province of Sieradz], „Prace i Materiały Mu­zeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi”, Seria Archeologiczna nr 37-38, s. 251 -263.1995c Wyniki badań weryfikacyjnych grodzisk wczesnośredniowiecznych w Miasteczku Krajeńskim i Wolsku w województwie pilskim [Zus.: Ergebnisse der Verifikationsforschungen an friihmit- telalterlichen Burgen in Miasteczko Krajeńskie und Wolsko, Woiwodschaft Piła], „Materiały Zachodniopomorskie” t. XLI, s. 173-224.2004 Sceny mitologiczne na romańskiej misie z Nowego Objezierza [Zus.: Mythologische Darstellungen auf einem romanischen Schüssel aus Nowe Objezierze], (w:) Terra Transoderana, Szczecin, s. 189-202. W i l g o c k i  E., D w o r a c z y k  M., G a l i ń s k i  T„ K o w a l s k i  K., S ł o w i ń s k i  S. (red.)2003 Res et Fontes. Księga jubileuszowa dr. Eugeniusza Cnotliwego, Szczecin.W i l g o c k i  E., D w o r a c z y k  M., K o w a l s k i  K., P o r z e z i ń s k i  A., S ł o w i ń s k i  S. (red.)2001 Instantia est Mater Doctrinae. Księgajubileuszowa prof. dr. hab. Władysława Filipowiaka, Szczecin. W i l g o c k i  E., K r a j e w s k i  P. (red.)1996 50 łat archeologii polskiej na Pomorzu Zachodnim, Szczecin.Jo lan ta  i H enryk M achajew scy  ul. Kącik 1/6, 60-732 Poznań, Poland

Pamięci mgr. Eugeniusza „Gwidona” Wilgockiego

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/fpp/article/download/15784/15568

In memoriam: Eugeniusz „Gwidon” Wilgocki

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Folia Praehistorica Posnaniensia