Wojciech Jaruzelski, Starsi o 30 lat, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2011, ss. 205

KOSMAN, Marceli

Polish

  Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein  

cowania Profesora: Ksiê¿niczka i chudopa-
cho³ek. Zofia z Radziwi³³ów Dorohostajska
– Stanis³aw Tymiñski (Opole 1995; zosta³a
przet³umaczona na jêzyk litewski), która po-
œwiêcona zosta³a m.in. ukazaniu staropol-
skiego romansu, wskazaniu arkanów prawa,
moralnoœci, postaw, zachowañ ludzi mo¿nych.
W refleksji uogólniaj¹cej, wskazuj¹c na
wartoœci poznawcze prezentowanej ksi¹¿ki
mo¿na skonstatowaæ, ¿e:
1) jest ona swoistym wprowadzeniem do
monograficznego ukazania kresów w dzie-
jach pañstwa polskiego;
2) dostarcza siê w niej wiedzy dotycz¹cej
polskich badaczy spraw kresowych oraz
ich osi¹gniêæ poznawczych istotnych
z punktu widzenia prezentacji stanu badañ;
3) wskazuje siê na kwestie metodologicz-
ne, zw³aszcza dotycz¹ce relacji: rzeczy-
wistoœæ kulturowa a legenda o kresach
wschodnich;
4) okreœla siê wagê i noœnoœæ badania
kwestii kresowych, zw³aszcza w sytu-
acji uwarunkowañ ideologiczno-poli-
tycznych czy tzw. poprawnoœci poli-
tycznej;
5) dostarcza siê bogatej warstwy faktogra-
ficznej oraz eksplanacyjnej o kresach,
nierzadko podkreœlaj¹c ró¿nice w ich
postrzeganiu przez uczonych bia³oru-
skich, litewskich, ukraiñskich i polskich.
Ksi¹¿ka wzbogaca wiedzê kresoznawcz¹
i zas³uguje na uwagê szerokiego krêgu czy-
telników.
Andrzej CHODUBSKI
Gdañsk
Wojciech Jaruzelski, Starsi o 30 lat,
Wydawnictwo Adam Marsza³ek, To-
ruñ 2011, ss. 205.
Niewielu polityków mo¿emy zaliczyæ do
grona nauczycieli narodu, ich wypowiedzi
jednak s¹ szczególnej wagi i zajmuj¹ trwa³e
miejsce w edukacji politycznej spo³eczeñ-
stwa. Bez w¹tpienia do tego grona zaliczony
zostanie przez przysz³e pokolenia pierwszy
prezydent Rzeczypospolitej odrodzonej
w 1989 r. w wyniku symbolizowanych dat¹
4 czerwca przemian ustrojowych. Zostanie
– jako ¿e dzisiaj jego publicystyka ma ogra-
niczony zasiêg, œwiadomie bowiem jest on
ograniczany przed opini¹ publiczn¹ przez
przemo¿nych przeciwników. Sêdziwy m¹¿
stanu (ur. 1923) przez dwa dziesiêciolecia po
opuszczeniu czynnej sceny pañstwowej mu-
sia³ koncentrowaæ si³y na zbijaniu argumen-
tów swych przeciwników, natomiast w sygna-
lizowanej w nag³ówku najnowszej pozycji,
któr¹ og³osi³ w 30 rocznicê stanu wojennego
przedstawi³ syntetyczny obraz najnowszych
dziejów, w którym odegra³ trudn¹ do przece-
nienia rolê, z charakterystyczn¹ dla siebie
erudycj¹ siêgn¹³ do losów narodu w czasach
porozbiorowych, prezentuj¹c wyk³ad w spo-
sób logiczny, piêkn¹ polszczyzn¹, jak¿e rzad-
k¹ w dzisiejszym piœmiennictwie zachwasz-
czonym neologizmami i makaronizmami.
W S³owie wstêpnym nie zapomnia³ o drze
Adamie Marsza³ku, toruñskim wydawcy
wielu swych prac, który z odwag¹ je og³asza³
drukiem w latach, kiedy ludzie ma³ej wiary
usi³owali propagowaæ wypaczony negatyw-
nie wizerunek Genera³a.
W 2008 r. ukaza³a siê poprzednia ksi¹¿ka
Wojciecha Jaruzelskiego, pod znamiennym
tytu³em: Byæ mo¿e to Ostatnie s³owo (Wyjaœ-
nienia z³o¿one przed S¹dem). Na uwagê za-
s³uguje owo zastrze¿enie: byæ mo¿e... Najwy-
bitniejszy w moim przekonaniu m¹¿ stanu
w Polsce drugiej po³owy XX wieku, który
220 Book reviews/Discussions PP 3 '11
odegra³ rolê analogiczn¹ do Józefa Pi³sud-
skiego w pierwszej po³owie minionego stule-
cia, przywódca pañstwowy czasu wielkich
przemian, nie zaprzesta³ walki piórem w ob-
ronie swych racji nawet na ³o¿u szpitalnym,
kiedy nadchodzi³a trzydziesta rocznica 13
grudnia.
Najnowsza ksi¹¿ka Genera³a w moim
przekonaniu stanowi wyj¹tkowe przes³anie
do wspó³czesnych pokoleñ i podrêcznik wy-
chowania obywatelskiego. Zasadnicze w niej
miejsce zajmuje gruntownie uzasadniona od-
powiedŸ na pytanie: czy musia³o dojœæ do
wprowadzenia stanu wojennego. Kwestii tej
dotycz¹ obszerne aneksy, zw³aszcza tekst
wyst¹pienia podczas konferencji zorganizo-
wanej dnia 9 listopada 2010 r. przez Akade-
miê Humanistyczn¹ im. Aleksandra Gieysz-
tora w Pu³tusku oraz wywiad dla tygodnika
„Przegl¹d” w dziewiêtnast¹ rocznicê Spotka-
nia Trzech (Jaruzelski – Glemp – Wa³êsa)
z dnia 6 listopada 2000 r.
Zasadniczy tekst stanowi wzorowy wy-
k³ad edukacyjny dotycz¹cy najnowszych dzie-
jów Polski oparty o gruntown¹ znajomoœæ
wspó³czesnoœci z uwzglêdnieniem narodo-
wych tradycji siêgaj¹cych czasów porozbio-
rowych. Mówi¹ za siebie nag³ówki kolejnych,
przewa¿nie kilkustronicowych rozdzia³ów,
których jest niemal piêædziesi¹t (s. 9–160),
pod wymownymi nag³ówkami, jak: Jestem
Stron¹, Znamienne zaniechania, Próba ge-
neralna, Jak z histori¹?, Ku porozumieniu,
Wojny nie chcia³ nikt, Gospodarcze ultima-
tum, W ramionach RWPG, Porozumienie
i walka, Trzeba by³o rozmawiaæ, Decyzjê po-
djêliœmy w Polsce, Oczy otwarte, Jaka pa-
miêæ?, Okupacja, czy wyzwolenie? Pañstwo
– Koœció³, Polska impulsem i wzorem, Gorz-
ka satysfakcja.
Ten traktat historyczno-pedagogiczny za-
s³uguje na wnikliw¹ analizê i trwa³e miejsce
w naszym piœmiennictwie. Na pierwsz¹ wy-
padnie nieco poczekaæ, co do drugiej dziœ
trudno mieæ wiêksze z³udzenia. W œrodkach
masowego przekazu dominuj¹ ekscytuj¹ce
odbiorcê (natrêtnie mu narzucane!) jednowy-
miarowe scenki, choæ nie móg³ nie dostrzec
znamiennego spotkania w szpitalnej scenerii
trzech kolejnych prezydentów wywodz¹cych
siê z ró¿nych stron politycznej barykady i re-
prezentuj¹cych ró¿ne generacje: Lecha Wa-
³êsy u Wojciecha Jaruzelskiego oraz tego¿
u Aleksandra Kwaœniewskiego, gdy na ekranie
w³¹czonego telewizora pojawi³ siê Wa³êsa.
Autor w S³owie wstêpnym napisa³: Ka¿dy
ma prawo do w³asnej oceny. Jednak¿e niena-
ruszaln¹ zasad¹ byæ powinno – bez przyczyn
nie ma skutków! W tej materii jest wiele
„bia³ych plam” – znamiennych luk, sp³yceñ,
uników. Ta ksi¹¿ka konsekwentnie je obna¿a.
Jednoczeœnie nie uchylam siê od krytyki mi-
nionego systemu, jego schorzeñ i pope³nio-
nych wówczas b³êdów. Niestety, „huragan”
psychologiczno-propagandowy – w ka¿d¹ rocz-
nicê wprowadzenia stanu wojennego – ma
zast¹piæ rzeteln¹, obiektywn¹ analizê ówcze-
snej sytuacji. 30 rocznica niew¹tpliwie to po-
twierdzi.
I potwierdzi³a. Tyle ¿e niespodziewanie
w zgo³a groteskowej postaci. Oto bowiem ci,
którzy swego czasu znajdowali siê w owej
przys³owiowej solidarnoœciowej czwartej bry-
gadzie, a obecnie stanowi¹ „jedynie s³uszn¹”
patriotyczn¹ si³ê, tym razem 13 grudnia
Anno Domini 2011 manifestacyjnie zwrócili
siê nie tylko przeciw twórcom „zbrodniczego
stanu wojennego”, ale i zaatakowali obecne
kierownictwo pañstwowe.
W wyst¹pieniu na wspomnianej konfe-
rencji w Pu³tusku Wojciech Jaruzelski nie
pomin¹³ manipulacji propagandowych i wspo-
mnia³ o s³u¿¹cych ofiarnie tej sprawie swych
autorytetem i nie zawsze udokumentowany-
mi tytu³ami profesorskimi „dy¿urnych tele-
wizyjnych historykach”. Na innych miej-
scach nie bez goryczy przypomina³ swe listy
do m³odszych o kilkadziesi¹t lat osób pu-
blicznych, zw³aszcza funkcjonariuszy Insty-
tutu Pamiêci Narodowej (!), które nie by³y
³askawe odpowiedzieæ i wyst¹pienia by³ego
prezydenta zbywa³y milczeniem. Nie zapo-
mina³ o w¹skim oddzia³ywaniu swych publi-
kacji oraz materia³ów Ÿród³owych, co nie
PP 3 '11 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 221
by³o kwesti¹ przypadku, bowiem jak pisz¹
wydawcy Ostatniego s³owa, stanowi¹ one
materia³ bardzo niewygodny, a nawet wsty-
dliwy dla tych osób i krêgów politycznych,
którzy stan wojenny i w ogóle ca³¹ historiê
Polski Ludowej – bez uwzglêdnienia uwarun-
kowañ i zró¿nicowañ – totalnie potêpiaj¹
i oskar¿aj¹. Traktuj¹ bowiem nie tylko
przesz³oœæ, któr¹ ³atwo manipulowaæ, ale po-
zostaj¹c¹ w pamiêci ¿yj¹cych pokoleñ w wy-
miarach baœniowych i barwach czarno bia-
³ych. Na wnikliw¹ lekturê zas³uguje ca³y
tekst, w tym aneksy, a w nich wspomniany
wywiad z 6 listopada 2000 r. – zawarte w nim
oceny oddaj¹ sprawiedliwoœæ dawnym anta-
gonistom i stanowi¹ dobr¹ szko³ê kultury po-
litycznej. Podkreœlaj¹ donios³¹ rolê Koœcio³a
katolickiego, a zw³aszcza ówczesnego pry-
masa J. Glempa i nuncjusza J. Kowalczyka,
który nie kry³ swego zrozumienia dla poli-
tycznych uzasadnieñ stanu wojennego przy
uwzglêdnieniu realiów miêdzynarodowych
tamtego czasu, przypomnia³ te¿ dwie drogi
do samodzielnoœci z jesieni 1946 r., polskiej
i wêgierskiej oraz skutki przyjêtych wówczas
rozwi¹zañ.
Spogl¹daj¹c na tytu³ ksi¹¿ki chcia³oby siê
nieco go poszerzyæ i zapytaæ: O 30 lat starsi,
ale czy m¹drzejsi?
Marceli KOSMAN
Poznañ
222 Book reviews/Discussions PP 3 '11


Wojciech Jaruzelski, Starsi o 30 lat, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2011, ss. 205.

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

  Przegląd Politologiczny  

cowania Profesora: Ksiê¿niczka i chudopa-cho³ek. Zofia z Radziwi³³ów Dorohostajska– Stanis³aw Tymiñski (Opole 1995; zosta³aprzet³umaczona na jêzyk litewski), która po-œwiêcona zosta³a m.in. ukazaniu staropol-skiego romansu, wskazaniu arkanów prawa,moralnoœci, postaw, zachowañ ludzi mo¿nych.W refleksji uogólniaj¹cej, wskazuj¹c nawartoœci poznawcze prezentowanej ksi¹¿kimo¿na skonstatowaæ, ¿e:1) jest ona swoistym wprowadzeniem domonograficznego ukazania kresów w dzie-jach pañstwa polskiego;2) dostarcza siê w niej wiedzy dotycz¹cejpolskich badaczy spraw kresowych orazich osi¹gniêæ poznawczych istotnychz punktu widzenia prezentacji stanu badañ;3) wskazuje siê na kwestie metodologicz-ne, zw³aszcza dotycz¹ce relacji: rzeczy-wistoœæ kulturowa a legenda o kresachwschodnich;4) okreœla siê wagê i noœnoœæ badaniakwestii kresowych, zw³aszcza w sytu-acji uwarunkowañ ideologiczno-poli-tycznych czy tzw. poprawnoœci poli-tycznej;5) dostarcza siê bogatej warstwy faktogra-ficznej oraz eksplanacyjnej o kresach,nierzadko podkreœlaj¹c ró¿nice w ichpostrzeganiu przez uczonych bia³oru-skich, litewskich, ukraiñskich i polskich.Ksi¹¿ka wzbogaca wiedzê kresoznawcz¹i zas³uguje na uwagê szerokiego krêgu czy-telników.Andrzej CHODUBSKIGdañskWojciech Jaruzelski, Starsi o 30 lat,Wydawnictwo Adam Marsza³ek, To-ruñ 2011, ss. 205.Niewielu polityków mo¿emy zaliczyæ dogrona nauczycieli narodu, ich wypowiedzijednak s¹ szczególnej wagi i zajmuj¹ trwa³emiejsce w edukacji politycznej spo³eczeñ-stwa. Bez w¹tpienia do tego grona zaliczonyzostanie przez przysz³e pokolenia pierwszyprezydent Rzeczypospolitej odrodzonejw 1989 r. w wyniku symbolizowanych dat¹4 czerwca przemian ustrojowych. Zostanie– jako ¿e dzisiaj jego publicystyka ma ogra-niczony zasiêg, œwiadomie bowiem jest onograniczany przed opini¹ publiczn¹ przezprzemo¿nych przeciwników. Sêdziwy m¹¿stanu (ur. 1923) przez dwa dziesiêciolecia poopuszczeniu czynnej sceny pañstwowej mu-sia³ koncentrowaæ si³y na zbijaniu argumen-tów swych przeciwników, natomiast w sygna-lizowanej w nag³ówku najnowszej pozycji,któr¹ og³osi³ w 30 rocznicê stanu wojennegoprzedstawi³ syntetyczny obraz najnowszychdziejów, w którym odegra³ trudn¹ do przece-nienia rolê, z charakterystyczn¹ dla siebieerudycj¹ siêgn¹³ do losów narodu w czasachporozbiorowych, prezentuj¹c wyk³ad w spo-sób logiczny, piêkn¹ polszczyzn¹, jak¿e rzad-k¹ w dzisiejszym piœmiennictwie zachwasz-czonym neologizmami i makaronizmami.W S³owie wstêpnym nie zapomnia³ o drzeAdamie Marsza³ku, toruñskim wydawcywielu swych prac, który z odwag¹ je og³asza³drukiem w latach, kiedy ludzie ma³ej wiaryusi³owali propagowaæ wypaczony negatyw-nie wizerunek Genera³a.W 2008 r. ukaza³a siê poprzednia ksi¹¿kaWojciecha Jaruzelskiego, pod znamiennymtytu³em: Byæ mo¿e to Ostatnie s³owo (Wyjaœ-nienia z³o¿one przed S¹dem). Na uwagê za-s³uguje owo zastrze¿enie: byæ mo¿e... Najwy-bitniejszy w moim przekonaniu m¹¿ stanuw Polsce drugiej po³owy XX wieku, który220 Book reviews/Discussions PP 3 '11odegra³ rolê analogiczn¹ do Józefa Pi³sud-skiego w pierwszej po³owie minionego stule-cia, przywódca pañstwowy czasu wielkichprzemian, nie zaprzesta³ walki piórem w ob-ronie swych racji nawet na ³o¿u szpitalnym,kiedy nadchodzi³a trzydziesta rocznica 13grudnia.Najnowsza ksi¹¿ka Genera³a w moimprzekonaniu stanowi wyj¹tkowe przes³aniedo wspó³czesnych pokoleñ i podrêcznik wy-chowania obywatelskiego. Zasadnicze w niejmiejsce zajmuje gruntownie uzasadniona od-powiedŸ na pytanie: czy musia³o dojœæ dowprowadzenia stanu wojennego. Kwestii tejdotycz¹ obszerne aneksy, zw³aszcza tekstwyst¹pienia podczas konferencji zorganizo-wanej dnia 9 listopada 2010 r. przez Akade-miê Humanistyczn¹ im. Aleksandra Gieysz-tora w Pu³tusku oraz wywiad dla tygodnika„Przegl¹d” w dziewiêtnast¹ rocznicê Spotka-nia Trzech (Jaruzelski – Glemp – Wa³êsa)z dnia 6 listopada 2000 r.Zasadniczy tekst stanowi wzorowy wy-k³ad edukacyjny dotycz¹cy najnowszych dzie-jów Polski oparty o gruntown¹ znajomoœæwspó³czesnoœci z uwzglêdnieniem narodo-wych tradycji siêgaj¹cych czasów porozbio-rowych. Mówi¹ za siebie nag³ówki kolejnych,przewa¿nie kilkustronicowych rozdzia³ów,których jest niemal piêædziesi¹t (s. 9–160),pod wymownymi nag³ówkami, jak: JestemStron¹, Znamienne zaniechania, Próba ge-neralna, Jak z histori¹?, Ku porozumieniu,Wojny nie chcia³ nikt, Gospodarcze ultima-tum, W ramionach RWPG, Porozumieniei walka, Trzeba by³o rozmawiaæ, Decyzjê po-djêliœmy w Polsce, Oczy otwarte, Jaka pa-miêæ?, Okupacja, czy wyzwolenie? Pañstwo– Koœció³, Polska impulsem i wzorem, Gorz-ka satysfakcja.Ten traktat historyczno-pedagogiczny za-s³uguje na wnikliw¹ analizê i trwa³e miejscew naszym piœmiennictwie. Na pierwsz¹ wy-padnie nieco poczekaæ, co do drugiej dziœtrudno mieæ wiêksze z³udzenia. W œrodkachmasowego przekazu dominuj¹ ekscytuj¹ceodbiorcê (natrêtnie mu narzucane!) jednowy-miarowe scenki, choæ nie móg³ nie dostrzecznamiennego spotkania w szpitalnej sceneriitrzech kolejnych prezydentów wywodz¹cychsiê z ró¿nych stron politycznej barykady i re-prezentuj¹cych ró¿ne generacje: Lecha Wa-³êsy u Wojciecha Jaruzelskiego oraz tego¿u Aleksandra Kwaœniewskiego, gdy na ekraniew³¹czonego telewizora pojawi³ siê Wa³êsa.Autor w S³owie wstêpnym napisa³: Ka¿dyma prawo do w³asnej oceny. Jednak¿e niena-ruszaln¹ zasad¹ byæ powinno – bez przyczynnie ma skutków! W tej materii jest wiele„bia³ych plam” – znamiennych luk, sp³yceñ,uników. Ta ksi¹¿ka konsekwentnie je obna¿a.Jednoczeœnie nie uchylam siê od krytyki mi-nionego systemu, jego schorzeñ i pope³nio-nych wówczas b³êdów. Niestety, „huragan”psychologiczno-propagandowy – w ka¿d¹ rocz-nicê wprowadzenia stanu wojennego – mazast¹piæ rzeteln¹, obiektywn¹ analizê ówcze-snej sytuacji. 30 rocznica niew¹tpliwie to po-twierdzi.I potwierdzi³a. Tyle ¿e niespodziewaniew zgo³a groteskowej postaci. Oto bowiem ci,którzy swego czasu znajdowali siê w owejprzys³owiowej solidarnoœciowej czwartej bry-gadzie, a obecnie stanowi¹ „jedynie s³uszn¹”patriotyczn¹ si³ê, tym razem 13 grudniaAnno Domini 2011 manifestacyjnie zwrócilisiê nie tylko przeciw twórcom „zbrodniczegostanu wojennego”, ale i zaatakowali obecnekierownictwo pañstwowe.W wyst¹pieniu na wspomnianej konfe-rencji w Pu³tusku Wojciech Jaruzelski niepomin¹³ manipulacji propagandowych i wspo-mnia³ o s³u¿¹cych ofiarnie tej sprawie swychautorytetem i nie zawsze udokumentowany-mi tytu³ami profesorskimi „dy¿urnych tele-wizyjnych historykach”. Na innych miej-scach nie bez goryczy przypomina³ swe listydo m³odszych o kilkadziesi¹t lat osób pu-blicznych, zw³aszcza funkcjonariuszy Insty-tutu Pamiêci Narodowej (!), które nie by³y³askawe odpowiedzieæ i wyst¹pienia by³egoprezydenta zbywa³y milczeniem. Nie zapo-mina³ o w¹skim oddzia³ywaniu swych publi-kacji oraz materia³ów Ÿród³owych, co niePP 3 '11 Przegl¹d ksi¹¿ek/Dyskusje 221by³o kwesti¹ przypadku, bowiem jak pisz¹wydawcy Ostatniego s³owa, stanowi¹ onemateria³ bardzo niewygodny, a nawet wsty-dliwy dla tych osób i krêgów politycznych,którzy stan wojenny i w ogóle ca³¹ historiêPolski Ludowej – bez uwzglêdnienia uwarun-kowañ i zró¿nicowañ – totalnie potêpiaj¹i oskar¿aj¹. Traktuj¹ bowiem nie tylkoprzesz³oœæ, któr¹ ³atwo manipulowaæ, ale po-zostaj¹c¹ w pamiêci ¿yj¹cych pokoleñ w wy-miarach baœniowych i barwach czarno bia-³ych. Na wnikliw¹ lekturê zas³uguje ca³ytekst, w tym aneksy, a w nich wspomnianywywiad z 6 listopada 2000 r. – zawarte w nimoceny oddaj¹ sprawiedliwoœæ dawnym anta-gonistom i stanowi¹ dobr¹ szko³ê kultury po-litycznej. Podkreœlaj¹ donios³¹ rolê Koœcio³akatolickiego, a zw³aszcza ówczesnego pry-masa J. Glempa i nuncjusza J. Kowalczyka,który nie kry³ swego zrozumienia dla poli-tycznych uzasadnieñ stanu wojennego przyuwzglêdnieniu realiów miêdzynarodowychtamtego czasu, przypomnia³ te¿ dwie drogido samodzielnoœci z jesieni 1946 r., polskieji wêgierskiej oraz skutki przyjêtych wówczasrozwi¹zañ.Spogl¹daj¹c na tytu³ ksi¹¿ki chcia³oby siênieco go poszerzyæ i zapytaæ: O 30 lat starsi,ale czy m¹drzejsi?Marceli KOSMANPoznañ222 Book reviews/Discussions PP 3 '11

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pp/article/download/14948/14682

Wojciech Jaruzelski, Starsi o 30 lat, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2011, ss. 205.

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Zeszyty Naukowe Centrum Badań im. Edyty Stein

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Przegląd Politologiczny