Bu çalışma “Tescilsiz Tasarımların Hukuken Korunması” konusuna hasredilmiştir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu sonrasında tescilsiz tasarımların iç hukukumuzda
nasıl bir koruma göreceği izah edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda çalışmamız yedi
ana bölüme ayrılmıştır.
Birinci bölüm giriş bölümü olup, bu bölümde çalışmamızın kapsamı belirtilmiştir.
İkinci bölümde tasarım kavramı açıklanarak, hukukçular açısından tasarımın ne ifade
ettiği üzerinde durulmuştur. Tasarımın unsurları olan ürün/ürün parçası ve insan
duyularıyla algılanabilen görünüm açıklandıktan sonra, kısaca tasarım çeşitleri izah
edilmiştir. Bunun akabinde uluslararası anlaşmalar göz önünde bulundurularak,
tasarım korumasının tarihçesi dünyadaki ve ülkemizdeki gelişmeler açısından ele
alınmıştır.
Üçüncü bölümde Avrupa Birliği’nde ve Ülkemizde tasarım koruması kapsamındaki
hukuki düzenlemeler incelenmiştir. Söz konusu inceleme yapılırken iç hukukumuz
açısından SMK’nın getirmiş olduğu yeniliklerin üzerinde ayrıca durulmuştur. Bu
bölümün son kısmında ise tasarımların farklı mevzuat hükümleri ile kümülasyon
halinde korunmasına (kümülatif koruma) yer verilmiştir.
Dördüncü bölüm koruma şartlarına ayrılmış olup, bu bölümde olumlu koruma
şartları olarak da adlandırılan yenilik ve ayırt edici nitelik kavramları kapsamlı bir
şekilde incelendikten sonra koruma dışında kalan haller ele alınmıştır. Çalışmamızın beşinci bölümünde tasarımların hükümsüzlüğü genişçe işlenmiştir. Her
bir hükümsüzlük hali ayrı ayrı ele alınmış, kısmi hükümsüzlük kavramı açıklanmış,
hükümsüzlük davası ve etkileri incelenmiştir. Bölümün sonunda ise hükümsüzlük
haricinde tasarım hakkının sona ermesine sebep olan haller değerlendirilmiştir.
Altıncı bölüm tasarım hakkına tecavüzün incelenmesine ayrılmıştır. Bu kısımda
tecavüz kavramı açıklanmış ve tecavüz fiilini oluşturan haller üzerinde durulmuştur.
Ayrıca tecavüz fiilinin belirlenmesinin hangi kriterlere göre yapılacağı ve söz konusu
belirlemede dikkate alınmayacak hususlar izah edilmiştir.
Son bölüm olan sonuç bölümünde çalışmamız kapsamında ulaşılan sonuçlar
belirtilmiştir.Öz ................................................................................................................................ iv
Abstract ....................................................................................................................... vi
İçindekiler ................................................................................................................... Vii
Kısaltmalar Cetveli ...................................................................................................... xii
Önsöz .......................................................................................................................... xiii
BÖLÜMLER
1. GİRİŞ ......................................................................................................................... 1
2. GENEL BİLGİLER ........................................................................................................ 6
2.1. Tasarım Kavramı Ve Hukuki Koruma ................................................................. 6
2.1.1. Tasarım Kavramı .......................................................................................... 6
2.1.2. Tasarımın Unsurları ...................................................................................... 7
2.1.2.1. Ürün/Ürün Parçası ................................................................................. 8
2.1.2.2. İnsan Duyuları ile Algılanabilen Görünüm ........................................... 11
2.2. Tasarım Çeşitleri .............................................................................................. 12
2.2.1. Tescilli ve Tescilsiz Tasarımlar .................................................................... 12
2.2.2. İki Boyutlu ve Üç Boyutlu Tasarımlar ......................................................... 13
2.2.3. Estetik ve Fonksiyonel Tasarımlar .............................................................. 14
2.2.4. Endüstriyel Olan ve Endüstriyel Olmayan Tasarımlar................................ 15
2.2.5. Parça Tasarımları ....................................................................................... 16
2.2.6. Yedek Parça Tasarımları ............................................................................. 16
2.2.6.1. Yedek Parçanın Fonksiyonel Açıdan Bağımsız Olması.......................... 17
2.2.6.2. Görünmeyen Parça Tasarımları............................................................ 17
2.2.6.3. Must Match Parça Tasarımları ............................................................. 17
2.2.6.4. Must Fit Parça Tasarımları ................................................................... 18
2.3. Tasarım Korumasının Tarihçesi ........................................................................ 19
2.3.1. Uluslararası Sözleşmeler ............................................................................ 21
2.3.1.1. Paris Anlaşması .................................................................................... 22
2.3.1.2. Bern Anlaşması ..................................................................................... 22
2.3.1.3. TRIPs Anlaşması .................................................................................... 23
2.3.1.4. Lahey Sözleşmesi .................................................................................. 24
2.3.1.5. Locarno Anlaşması ............................................................................... 25
2.3.2. Avrupa Birliği’ndeki Tarihsel Süreç ............................................................ 25
2.3.3. Ülkemizdeki Tarihsel Süreç ........................................................................ 26
3. TESCİLSİZ TASARIM KORUMASINA İLİŞKİN HUKUKİ DÜZENLEMELER .................... 29
3.1. Mehaz Avrupa Birliği Hukukundaki Hukuki Düzenlemeler .............................. 29
3.2. Türk Hukukundaki Düzenlemeler .................................................................... 32
3.3. Tescilsiz Tasarımların Diğer Mevzuat Hükümleri İle Korunması (Kümülatif
Koruma) ...................................................................................................................... 35
3.3.1. Marka Mevzuatıyla Sağlanan Koruma ....................................................... 36
3.3.2. Patent (ve Faydalı Model) Mevzuatıyla Sağlanan Koruma ........................ 41
3.3.3. Fikir ve Sanat Eserleri Mevzuatıyla Sağlanan Koruma ............................... 44
3.3.4. Haksız Rekabet Hükümlerince Sağlanan Koruma ...................................... 47
4. TESCİLSİZ TASARIM KORUMASININ ŞARTLARI ....................................................... 54
4.1. Genel Olarak .................................................................................................... 54
4.2. Olumlu Koruma Şartları ................................................................................... 55
4.2.1. Yenilik ......................................................................................................... 55
4.2.1.1. Kavram ................................................................................................. 55
4.2.1.2. Mutlak Yenilik- Nispi Yenilik ................................................................. 56
4.2.1.3. Nesnel Yenilik- Öznel Yenilik ................................................................ 57
4.2.1.4. Basit Yenilik- Nitelikli Yenilik ................................................................ 57
4.2.1.5. 6769 Sayılı SMK’da Yenilik.................................................................... 58
4.2.2. Ayırt Edici Nitelik ........................................................................................ 60
4.2.2.1. Kavram ................................................................................................. 60
4.2.2.2. Ayırt Edici Niteliğin Belirlenmesi .......................................................... 61
4.2.2.2.1. Genel İzlenimde Farklılık ................................................................ 62
4.2.2.2.2. Bilgilenmiş Kullanıcı Gözü ............................................................... 62
4.2.2.2.3. Seçenek Özgürlüğünün Derecesi .................................................... 63
4.2.2.2.4. Tasarımın Uygulandığı Ürün/Alan .................................................. 64
4.2.2.3. Yenilik ve Ayırt Edici Niteliğin Belirlenmesini Etkilemeyen Hususlar ... 65
4.2.2.4. Kamuya Sunmanın Yenilik Ve Ayırt Edici Nitelik Üzerindeki Etkisi ...... 65
4.2.2.5. Rengin Ayırt Edici Niteliğe Etkisi .......................................................... 68
4.2.2.6. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri Karalarında, “Yenilik” ve “Ayırt
Edici Nitelik” Kavramları ............................................................................................. 68
4.3. Olumsuz Koruma Şartları (Koruma Dışı Haller) ............................................... 69
4.3.1. Kamu Düzenine ve Genel Ahlaka Aykırı Tasarımlar ................................... 70
4.3.2. Teknik Fonksiyonun Tasarımı Şekillendirmesi ........................................... 71
4.3.3. Görünmeyen Parça Tasarımları ................................................................. 74
4.3.4. Paris Sözleşmesinin 2. Mükerrer 6. Maddesindeki Unsurları İçeren
Tasarımlar ................................................................................................................... 75
5.TESCİLSİZ TASARIMLARIN SONA ERME HALLERİ ..................................................... 77
5.1. Tescilsiz Tasarımların Hükümsüzlüğü .............................................................. 77
5.1.1.Genel Olarak ............................................................................................... 77
5.1.2. Hükümsüzlük Halleri .................................................................................. 78
5.1.2.1. SMK md. 55/1-2’de Belirtilen Tanımlara Uymamak ............................ 79
5.1.2.2. SMK md. 56 ve 57’de Belirtilen Şartları Taşımamak ............................ 80
5.1.2.3. SMK md. 58/4 ve 64/6-c Kapsamında Olmak ...................................... 80
5.1.2.4. Kötü Niyetli Başvuru ............................................................................. 81
5.1.2.5. Tasarımın Bir Fikri Mülkiyet Hakkının Yetkisiz Kullanımını İçermesi ... 83
5.1.2.6. Tasarımın Gerçek Sahibinin Başkası Olması ........................................ 83
5.1.2.7. Sonradan Kamuya Açıklanan Aynı Veya Benzer Nitelikteki Bir
Tasarımın Başvuru Tarihinin, Tescilli Bir Tasarımın Başvuru Tarihinden Önce Olması
.................................................................................................................................... 84
5.1.2.7.1. Tescilsiz Tasarımlar Açısından ........................................................ 84
5.1.3. Tescilsiz Tasarımların Kismi Hükümsüzlüğü ............................................... 85
5.1.4. Hükümsüzlük Davası .................................................................................. 87
5.1.5. Hükümsüzlük Kararının Etkileri .................................................................. 89
5.1.5.1. Hükümsüzlüğe Karar Verilmeden Önce Tasarımın Sağladığı Haklara
Tecavüz Nedeniyle Verilen Kesinleşmiş̧ Ve Uygulanmış̧ Kararlar .............................. 90
5.1.5.2. Hükümsüzlüğe Karar Verilmeden Önce Yapılmış̧ Ve Uygulanmış̧
Sözleşmeler ................................................................................................................ 91
5.1.5.3. İstisnanın İstisnası: Ağır İhmal veya Kötüniyet ..................................... 92
5.1.6.Diğer Sona Erme Halleri .............................................................................. 93
5.1.6.1. Yenilemenin Yapılmaması .................................................................... 93
5.1.6.2. Tasarım Hakkının Süresinin Dolması .................................................... 94
5.1.6.3. Vazgeçme ............................................................................................. 94
6. TESCİLSİZ TASARIM HAKKINA TECAVÜZ ................................................................. 95
6.1. Kavram ............................................................................................................. 95
6.2. Tescilsiz Tasarım Hakkına Tecavüz Halleri ....................................................... 97
6.2.1. Üretmek ..................................................................................................... 98
6.2.2. Piyasaya Sunmak ...................................................................................... 100
6.2.3. Satmak veya Sözleşme Yapmak İçin Öneride Bulunmak ......................... 103
6.2.4. İzinsiz Olarak Tasarımın Ticari Amaçla Kullanılması ve Bulundurulması . 104
6.2.5. İthal İşlemine Tabi Tutmak ...................................................................... 105
6.2.6. Başka Bir Şekilde Ticaret Alanına Çıkarmak ............................................. 106
6.2.7. İzinsiz Olarak Lisans Hakkının Genişletilmesi veya Devredilmesi ............ 106
6.2.8. Gasp ......................................................................................................... 109
6.2.9. Tescilsiz Tasarımlar Açısından Tecavüz Halleri ........................................ 110
6.3. Tescilsiz Tasarım Hakkına Tecavüzün Belirlenmesi ....................................... 111
6.4. Tescilsiz Tasarım Hakkına Tecavüzün Belirlenmesinde Kullanılacak Kriterler
.................................................................................................................................. 113
6.4.1. Tasarımın Uygulandığı Ürün veya Ürün Parçası ve Kullanım Alanı .......... 113
6.4.2. Genel İzlenim ........................................................................................... 113
6.4.3. Bir Tasarımın Kullanıldığı Ürün Grubu ..................................................... 114
6.4.4. Tasarımların Aynı veya Benzer Unsurlarının Miktarı ve Bu Kısımların
Tasarımdaki Önemi .................................................................................................. 114
6.4.5. Tasarım Tarifnamesindeki Açıklamalar .................................................... 115
6.4.6. Önceki Durum .......................................................................................... 115
6.5. Tescilsiz Tasarım Hakkına Tecavüzün Belirlenmesinde Dikkate Alınmayacak
Hususlar .................................................................................................................... 115
7. SONUÇ .................................................................................................................. 117
KAYNAKÇA ................................................................................................................ 12
