Partyka, Wiesław

Polska Myśl Pedagogiczna

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

414Recenzja książki prof. Mariana Surdackiego pt. Opieka społeczna w Polsce do końca XVIII wieku. Towarzystwo Naukowe KUL. Lublin 2015, ss. 650.Omawiana monografi a ma charakter pionierski. Konieczność jej napisania, jak zaznacza sam Autor, wynikała z braku całościowego ujęcia problematyki opieki społecznej w Polsce w okresie od średniowiecza do końca XVIII wieku (s. 541). Praca składa się ze wstępu, trzynastu, podzielonych na podrozdziały, rozdziałów, zakończenia i bibliografi i. Zastosowany został układ problemowy, a w jego ra-mach niekiedy chronologiczny.Praca Opieka społeczna w Polsce do końca XVIII wieku, choć w bardzo du-żym stopniu zredagowana na bazie opracowań, posiada też charakter badawczy. W wielu przypadkach Autor uwzględnił rezultaty dodatkowych badań archiwal-nych i odwołał się bezpośrednio do źródeł, zwłaszcza normatywnych, które uka-zują teoretyczne, postulowane wzorce i podstawy funkcjonowania szpitali i opieki społecznej. Tytułowe zagadnienie opracowano w szerokich granicach terytorial-nych i chronologicznych, obejmujących czasy od początków państwa polskiego aż po jego upadek w wyniku rozbiorów.Wstęp przedstawia problematykę pracy, wyjaśnia jej zakres merytoryczny, chronologiczny i terytorialny. Głównym celem, jaki postawił sobie Autor, było stworzenie zwartego, syntetycznego ujęcia dziejów opieki społecznej w Polsce, na bazie bardzo rozproszonego stanu badań, wypracowanego w ciągu stu ostat-nich lat. Chciał tym samym przedstawić różne sposoby pomocy ludziom po-trzebującym – poprzez ukazanie instytucji i działań charytatywnych. Istotnym i bardzo cennym elementem wstępu jest również szczegółowe omówienie do-tychczasowego stanu badań w tym zakresie (co uzupełnia zamieszczona na koń-cu bibliografi a).W związku z tym, że system opieki społecznej na ziemiach Rzeczpospolitej Obojga Narodów w średniowieczu i w okresie staropolskim oparty był przede wszystkim na szpitalnictwie, obejmującym szpitale zakonne, prepozytury szpi-talne oraz przytułki parafi alne, temu właśnie zagadnieniu poświęcono cztery pierwsze rozdziały. Kolejne dwa rozdziały opisują męskie i żeńskie zakony cha-rytatywne i ich działalność na ziemiach polskich od XVI do XVIII wieku. W roz-dziale siódmym Autor nawiązuje do czterech pierwszych rozdziałów i przedsta-wia analizę szpitali w dwóch aspektach, pod względem ich przeznaczenia i pod względem zamieszkujących w nich osób. W rozdziale ósmym opisana została działalność bractw charytatywnych, które udzielały wsparcia bardziej doraźne-go w postaci jałmużny, zapomóg, odzieży czy wyżywienia. Z nielicznymi wy-jątkami nie posiadały i nie prowadziły własnych szpitali, jednak bardzo często były z nimi związane, wspierając je materialnie, pielęgnując pensjonariuszy i za-opatrując ich w wikt i niezbędne rzeczy. Na polu dobroczynności, szczególnie Recenzje i sprawozdania415w średniowieczu, fundamentalną rolę odgrywała jałmużna, forma wsparcia po-nadczasowa i najbardziej powszechna. Jej to poświęcony został rozdział dziewią-ty. Autor, uwzględniając wielonarodowość i wielowyznaniowość Rzeczypospo-litej, przedstawił również zagadnienie szpitalnictwa i dobroczynności w innych wyznaniach i religiach: w Kościele protestanckim (luteranie, kalwini, bracia cze-scy, bracia polscy), Kościele wschodnim (prawosławnym, unickim, ormiańskim), u Żydów oraz w nielicznych enklawach wyznawców islamu. Problemowi temu poświęcono trzy ostatnie rozdziały tej pracy. Jest to najbardziej nowatorski i naj-mniej dotychczas opracowany aspekt opieki społecznej na ziemiach polskich.Praca ukazuje system i rodzaj opieki społecznej dla ludzi potrzebujących po-mocy, organizowanej w dawnych czasach przez Kościół i inne środowiska: pań-stwowe, miejskie oraz osoby prywatne. Zajęto się w niej problemem wszystkich kategorii ludzi nieradzących sobie w życiu, z uwagi na starość, kalectwo, ubó-stwo, chorobę, porzucenie, sieroctwo, bezdomność itd., a także dotkniętych róż-nymi patologiami, jak przestępczość, prostytucja.Książka ukazuje dobre dawne tradycje charytatywne – może pomóc w wykre-owaniu wrażliwości społecznej, dowartościować pracowników socjalnych i oso-by pracujące z ludźmi słabszymi, powinna też zachęcić społeczeństwo do reak-tywacji starych lub tworzenia nowych charytatywnych stowarzyszeń świeckich, podobnych np. do dawnych bractw czy towarzystw dobroczynności. Opieka spo-łeczna w Polsce do końca XVIII wieku ma uniwersalny, interdyscyplinarny, wręcz humanitarny wymiar, służąc od strony naukowej poznaniu ważnego aspektu hi-storii ogólnej, zwłaszcza historii społecznej, zaś od strony praktycznej ludziom związanym z tzw. opieką społeczną czy socjalną mogą przekazywać wiele cen-nych wskazówek.Zgodnie z maksymą „historia jest nauczycielką życia” oraz zasadą „nie należy wyważać otwartych drzwi”, wiedza historyczna zawarta w tej książce może wska-zać wypracowane już wcześniej wzorce i modele postępowania z ludźmi potrze-bującymi pomocy. Przy dostosowaniu ich do realiów dzisiejszych i odpowied-niej modyfi kacji, wiele dawnych rozwiązań można z powodzeniem zastosować aktualnie. Wiesław Partyka4Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II4  Dr hab. Wiesław Partyka – pracownik Katedry Historii Wychowania i Opieki Społecznej Wydziału Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, adres: ul. Droga Męczenników Majdanka 70, 20-325 Lublin, e-mail: jezowe@kul.pl Recenzje i sprawozdania

Opieka społeczna w Polsce do końca XVIII wieku

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/57471/partyka_opieka_spoleczna_w_polsce_do_konca_18_wieku_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Opieka społeczna w Polsce do końca XVIII wieku

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository