Surdacki, Marian

Polska Myśl Pedagogiczna

Polish

Jagiellonian Univeristy Repository

416Wiesław Partyka. Opieka instytucjonalna na Lubelszczyźnie w XIX wieku. Szpitale i przytułki. Towarzystwo Naukowe KUL. Lublin 2017, ss. 480.Monografi a Opieka instytucjonalna na Lubelszczyźnie w XIX wieku. Szpitale i przytułki ma charakter historyczno-pedagogiczny. Porusza zagadnienia, które nie były dotychczas przedmiotem analiz historyków wychowania czy history-ków społecznych. Głównym celem monografi i jest ukazanie stanu szpitalnictwa i opieki społecznej na Lubelszczyźnie w XIX wieku. Praca ta powinna stać się im-pulsem do podjęcia szerszych i bardziej szczegółowych badań dotyczących dzie-jów opieki w XIX wieku w okresie wielkich przemian cywilizacyjnych i gospodar-czych zarówno na ziemiach polskich, jak i w całej Europie. Publikacja ukazująca ogólny obraz opieki społecznej i zdrowotnej na obszarze Lubelszczyzny – z natury rzeczy nie mogła uwzględnić wszystkich problemów szczegółowych, związanych np. z funkcjonowaniem wewnętrznym domów schronienia, życiem codziennym podopiecznych czy zarządem placówek opiekuńczych i leczniczych. Ukazuje za to sieć instytucji opiekuńczych i leczniczych, prawne i materialne podstawy ich funkcjonowania oraz zakres udzielanej pomocy. Pod wieloma względami jest to praca pionierska. Szczególnie kwestia szpitali-przytułków, czyli domów schronienia, nie spotkała się dotychczas z żadnym zainteresowaniem ze strony badaczy, mimo iż dotyczy bardzo istotnych problemów społecznych i kształto-wania się nowoczesnego systemu opieki. Monografi a ta bazuje przede wszystkim na archiwalnym materiale źródłowym, bowiem z uwagi na zasadniczy brak opra-cowań tej problematyki w niewielkim stopniu może podeprzeć się wynikami do-tychczasowych badań.Praca składa się z dwóch części. Pierwszą część stanowią trzy rozdziały. W rozdziale pierwszym szczegółowo omówione zostały prawne podstawy funk-cjonowania szpitali i przytułków, zarówno w czasach przedrozbiorowych, jak i po utracie suwerenności przez Polskę. Zwrócono uwagę na postępującą seku-laryzację instytucji opiekuńczych i kształtowanie się nowoczesnej opieki me-dycznej. W końcowej fazie tego rozdziału poddano charakterystyce badane terytorium. Lubelszczyzna przeanalizowana została pod względem przynależ-ności do struktur administracji świeckiej i kościelnej. Przynależność ta określa-ła obowiązujący system prawny, a także determinowała organizację opieki nad chorymi, opuszczonymi i ubogimi. Rozdział drugi w całości poświęcony został problematyce szpitali. Ukazano w nim proces kształtowania się nowoczesnego szpitalnictwa, zmian, jakie zachodziły w tym zakresie oraz przede wszystkim sie-ci i możliwości opiekuńczych tych placówek. Miała miejsce wtedy medykalizacja wcześniejszych szpitali-przytułków i powstawanie nowych instytucji, przezna-czonych już wyłącznie do opieki nad chorymi. Trzeci rozdział monografi i po-święcony został przytułkom. Mówiąc o przytułkach funkcjonujących na terenie Recenzje i sprawozdania417Lubelszczyzny w XIX wieku, należy mieć na uwadze wszelkiego typu instytucje opiekuńcze, które udzielały pomocy i schronienia ludziom starym, sierotom oraz ubogim potrzebującym wsparcia, lecz nie zajmowały się leczeniem.Bardzo istotna z badawczego punktu widzenia jest druga część pracy skła-dająca się z aneksów. Szczególnie cenne są dwa pierwsze, w których przedsta-wiony został wykaz wszystkich placówek szpitalnych i domów schronienia, jakie funkcjonowały na Lubelszczyźnie w XIX wieku. Znajdują się tam przede wszyst-kim informacje dotyczące czasu powstania tych instytucji, wyglądu i stanu bu-dynków, podstaw materialnych, zarządu, liczby podopiecznych, a w przypadku  szpitali – ruchu chorych. Jest to doskonały materiał źródłowy dla badaczy repre-zentujących różne dyscypliny i zajmujących się dziejami szpitalnictwa, opieki społecznej, pracy socjalnej, kultury materialnej czy życiem codziennym dawnego społeczeństwa.Omawiana praca oprócz walorów naukowych i poznawczych – ważnych z punktu widzenia badaczy historii szpitalnictwa i opieki społecznej – ma rów-nież wartość dla takich dyscyplin, jak historia wychowania, pedagogika opie-kuńcza czy praca socjalna. Ukazując zmiany, jakie zachodziły w opiece nad czło-wiekiem potrzebującym na przestrzeni XIX wieku, warto podkreślać znaczenie działalności opiekuńczej, fi lantropijnej w tak trudnym okresie dziejowym narodu polskiego, jakim były rozbiory, nie tylko ze względu na istotny społeczny jej wy-miar, ale również z uwagi na jej walory wychowawcze, tak dla ówczesnego społe-czeństwa, jak i dla kolejnych pokoleń mogących czerpać z tego dorobku.Praca autorstwa Wiesława Partyki, jako całkowicie nowatorska i od dawna oczekiwana przez historyków dobroczynności, szpitalnictwa i opieki społecznej, przynajmniej częściowo wypełnia w tym zakresie ogromną lukę badawczą. Bez wątpienia powinna dać asumpt do podjęcia podobnych badań porównawczych na innych terenach polskich zaboru rosyjskiego, a nade wszystko dotyczące po-zostałych dwu zaborów. W dłuższej perspektywie czasowej winna stać się punk-tem wyjścia i bazą do opracowania syntezy opieki społecznej na ziemiach pol-skich w XIX wieku (pod zaborami).Marian Surdacki5Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II5  Prof. dr hab. Marian Surdacki  – kierownik Katedry Historii Wychowania i Opieki Spo-łecznej Wydziału Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, adres: ul. Droga Męczenników Majdanka 70, 20-325 Lublin, e-mail: msurd@kul.lublin.pl.Recenzje i sprawozdania

Opieka instytucjonalna na Lubelszczyźnie w XIX wieku : szpitale i przytułki

https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/57482/surdacki_opieka_instytucjonalna_na_lubelszczyznie_w_19_wieku_2018.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Opieka instytucjonalna na Lubelszczyźnie w XIX wieku : szpitale i przytułki

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Jagiellonian Univeristy Repository