Na podstawie ukrainskiej i polskiej literatury naukowej Autorka analizuje treść pojęcia "agroturystyka" oraz specyfikę jej rozwoju na terenach Ukrainy i Polski w końcu XX – początku XXI wieków

Gerasymczuk, N.

Polish

Gerasymczuk N.

Zhytomyr State University Library

 ©  Герасимчук Н.А. 2007 27 УДК 334.012.64 N. Gerasymczuk (Uniwersytet Europejski w Kijowie) TURYSTYKA WIEJSKA W POLSCE I UKRAINIE: DZIŚ, JUTRO Na podstawie ukrainskiej i polskiej literatury naukowej Autorka analizuje treść pojęcia "agroturystyka" oraz specyfikę jej rozwoju na terenach Ukrainy i Polski w końcu XX – początku XXI wieków. Rozwój przedsiębiorczości w ukraińskim i polskim agrobiznesieб jak podkreślają ukraińscy i polscy ekonomiści, stał się obecnie koniecznością, gdyż ukraińskie i polskie rolnictwo zwłaszcza w Euroregionie Karpackim jest niewygodne [1;12; 8:127-147]. "Ponad 70% gospodarstw rolnych – pisze prof Władysław Kandefer – nie ma określonego profilu  produkcji i posługuje się tradycyjną technologią opartą na pracy ręczej, nisko wydajnej i nisko dochodowej"[8:149]. I przyczynu tego – pisze Krzysztof Firlej – należy szukać w niekorzystnej strukturze agrarnej i tradycyjnym sposobie gospodarowania na ziemi, wysokim wskaźniku zatrudnienia w gospodarstwach rolnych, brakach w wykształceniu ludności rolniczej, rozdrobieniu i niewłaściwym wyspecjalizowaniu gospodarstw i panującym dużym bezrobociu [9:119]. W literaturze naukowej ukraińskiej, również polskiej z ekonomiki, stwierdza się że rozwój przedsiębiorczości na wsi oznacza podejmowanie na własne ryzyko i na własny rachunek różnego rodzaju przedsięwzięć gospodarczych i pomysłów mających przynieść poprawę życia [1:10-14; 9:119]. I ta  przedsiębioczość, uważają ukrainscy i polscy  naukowcy, może być skutecznie   realizowana w turystyce wiejskiej oraz agrotyrystyce.  Rozważając nad tytułem artykułu kilka razy zastanawiałam się nad tym, jaki termin należy wykorzystać - agroturystyka czy turystyka wiejska i czy to są terminy czy są różne pojęcia?  W literaturze ukraińskiej dopiero podchodzą do jego określenia. Znacznie lepiej jest w literaturze polskiej, jednak i tu są pewne rozbieżności [5;10]. Tak, na przykład, Krzysztof Firtel pisze: "Pod pojęciem agroturystyki rozumie się organizowanie pobytu turystów przez rodzinę rolniczą we własnym gospodarstwie rolnym. Ofertą agroturystyczną jest pobyt w gospodarstwie (zakwarterowanie), który może być połączony z całodobowym wyżywieniem lub możliwością zakupu świeżych produktów w gospodarstwie. Agroturystyka to również na przykład: wypożyczanie koni, bryczki, sprzętu sportowego, organizowanie kuligow, sprzedarz wyrobów rzemieślniczych itd., oraz umożliwienie wędkowania, zajęcia się myślistwem, zbieraniem i suszeniem ziół, owoców czy grzybów" [9:120]. Polski uczony Janusz Klisiński w swej pracy pt. "Agroturystyka jak alternatywa pracy na terenach wiejskich" pisze wprost: "Turystyka wiejska Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.Українська полоністика. Випуск 3-4.  Історико-філософські  дослідження 28 (...) jest nazywana turystyką gospodarstwa wiejskiego (...) lub agrotyrystyką, gdyż koncentruje swoją uwagę na agroturystycznym gospodarstwie rolnym i długoplanowo traktuje ekorozwój terenów wiejskich" [10:109]. Według Janusza Klisińskiego turystyka wieska to przedsięwzięcia turystyczne w małej skale, uwzględniające walory terenów wiejskich, z zakwaterowaniem w gospodarstwach mogących świadczyć także usługi na odpowiednim poziomie i zapewniających aktywne formy spędzania czasu" [10:112]. Turystyka wiejska (rural tourizm) – pisze on – jest nazywana turystyką gospodarstwa wiejskiego (farm tourism) lub agroturystyką (agritourism), gdyż koncentruje swoją uwagę na agroturystycznym gospodarstwie rolnym i długoplanowo traktuje ekorozwoj terenów wiejskich. Natomiast,  gdy koncentruję się na etosie bycia przyjaznym środowisku naturalnemu, nazywana jest: ekoturystyka, turystyka zielona (green), lagodna (gentle, soft), zrównoważoną (sustainable), wspierajcą, przyjazną, alternatywną itd [10:110]. Natomiast Tomasz Pleśniak w pracy pt. " Kierunki rozwoju turystyki na przykładzie powiatu tatrzańskiego" stanowczo stwierdza: "Agroturystyka to nie to samo co turystyka wiejska. Ta  ostatnia oznacza po prostu spędzanie czasu w środowisku wiejskim, natomiast agroturystyka jest odmianą turystyki wiejskiej ściśle związana z rolnictwem. Produkcja roślinna i zwierzęca stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. Noclegi są oferowane najczęściej w pokojach gościnnych znajdujących się w tym samym budynku, w którym mieszkają właściciele gospodarstwa, lub też w innym obiekcie położonym przy gospodarstwie. Do atrakcji agroturystyki należą festyny, specjalne pokazy związane z rolnictwem, czasem wspólna praca [11:22].  Zatem mamy dwa różne określenia, dwa różne pojęcia, gdzie treść jest bardzo ciężko uchwytna. Różnorodność stosowanych nazw powoduje – pisze Janusz Klisiński, – ze turystyka wiejska nie posiada wyraźnego wizerunku. Potrzebuje ona wspolnego logo oraz ujednolicenia sposobu prezentowania produktu. Wymaga to zastosowania kampanii promocyjnej w celu poinformowania europejskich klientow o wizerunku turystyki wiejskiej. Turystyka wiejska zaczyna się dopiero rozwijać. Tak w Polsce, jak i w innych ościennych krajach, na przykład Ukrainie, Rosji, Słowacji, Rumunii i td. na razie  są nikłe doświadczenia i tradycję w tym zakresie. A wszak , jak wynika z lektury z prac uczonych z krajów rozwiniętych Europy Zachodniej turystyka wiejska jest istotnym źródłem dochodu tych krajów. Ze względu na międzynarodowy zasięg turystyki wiejskiej zaleca się[10: 114]:  Ujednolicenie oznakowania standardow zakwarterowania; Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.N. Gerasymczuk Turystyka wiejska w Polsce i Ukrainie: dziś, jutro  29 Stosowanie zasady informowania w kilku językach o urządzeniach turystycznych;  Lepsze planowanie wakacji szkolnych w celu umożliwienia gościom rozłożenia wyjazdów wakacyjnych na cały rok i uniknięcia w ten sposób zatłoczenia w sezonie;  Dostosowanie transportu i komunikacji do potrzeb wzrastającej turystyki międzynarodowej;  Właściwe ukierunkowanie pomocy finansowej dla turystyki wiejskiej, umożliwiające utrzymanie i rozwoj cech charakterystycznych regionu. Rozwój regionu na potrzeby turystyki wiejskiej, uważa Janusz Klisiński, musi uwzględniać [10: 110]: 1. Zapewnienie różnych typów zakwarterowania. 2. Zapewnienie bezpośredniej sprzedaży produktów rolniczych oraz wytworów sztuki ludowej i rzemiosła. 3. Zachownie zgodności turystyki ze środowiskiem i ekologią. 4. Zapewnienie zatrudnienia. 5. Wyposażenie infrastruktury w sektór usług prywatnych i publicznych, od których jest uzależnione świadczenie usług turystycznych (transport, handel, przemysł itp.)  Klientela wczesnej turystyki wiejskiej w znacznej mierze składała się z nowych mieszkańców miast powracających na tereny wiejskie w celu odwiedzenia miejsc pozostawionych za sobą. Goście często byli zakwarterowani u przyjacioł lub rodziny. Jak zaznaczają naukowcy doniedawna w Polsce, również to dotyczy i Ukrainy, mozna było zaobserwować podobne zjawisko, w ślad za tę formą wypoczynku rozwineła się idea "wczasów pod gruszą", konkurującej z tanimi wczasami zakładowymi. Obydwie te formy wyparła na poczatku lat 90-ch nowoczesna idea agroturystyki [5:13]. Na przykład, w okolicach Zaleszczyków obwodu Tarnopolskiego jeszcze 15 lat temu w letni okres roiło się od wczasowiczów którzy przyjeżdżali do swoich krewnych oraz znajomych zamieszkujących na wsi. Odpoczywali, coś tam pomagali w gospodarstwie i po kilku tygodniach odjeżdżali do miast. Senso stricto na lato "powiększała się rodzina" mieszkańców okolic Zaleszczykow. Sytuacja powoli lecz nieuchronnie zmieniła się w drugiej połowie lat 90-ch ubieglego stulecia. Na razie dla turystów gospodarze przygotowują do wynajecia pokoje, opracowują prymitywny lecz skuteczny program wycieczek do lasów, zbierania grzybów, suszenia ziół leczniczych etcetera [6: 142-143]. Coroczne zwiększa się liczba turystow w Zaleszczykach nie tylko z miast Ukrainy ale i Rosji i zwłaszcza z Polski [3; 14]. Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.Українська полоністика. Випуск 3-4.  Історико-філософські  дослідження 30 Rozwój przedsiębiorczości na wsi – podkreslają autorzy prac z agroturystyki, – oznacza podejmowanie na własne ryzyko i na własny rachunek różnych przedsięwzięć gospodarczych i pomysłów mających przynieść poprawę życia [4:2]. Należy go postrzegać jako czynnik dezagraryzacji obszarow wiejskich, poprzez:  możliwość przechodzenia ludności rolniczej do pracy poza rolnictwem, nawet na terenie tej samej wsi lub gminy;  proces uprzemysłowenia rolnictwa wynikający ze wzrostu poziomu stosowania przemysłowych środków produkcji i przemysłowych technologii wytwarzania żywności;  urbanizację wsi, wynikającą z tworzenia na obszarach wiejskich infrastruktury o charakterze miejskim;  zmiany struktury agrarnej wskutek powiększania gospodarstw przez część rolników i likwidacji gospodarstw bądź zmniejszania ich obszaru przez innych [10: 120]. Na przykład, na terenach wiejskich około miasta Morszyn obwodu lwowskiego małe przedsiębiorstwa produkujące wyroby z drewna – krzyżyki, łyżki, szkatułki, misky dekoracyjne itd. zwiększyli w 2006 r. w porównianiu z 1997 r. swój kapitał obrotowy o 54 %, a producenci koców wełnianych z obwodów zakarpackiego i iwano- frankowskiego w tym okresie zwiększyli kapitał obrotowy prawie o 60 %. Po upadku fabryki w Tismienice obwodu iwano- frankowskiego produkującej futra dla pań, kilkakrotnie wzrosła liczba osób zajmujących się chałupnictwem. Futra, produkowane przez byłych robotników fabryki, skutecznie są sprzedawano w Moskwie, Kijowie, Odesie, Przemyślu, Rzeszowie. W ostatnich latach rozszerza się hodowla zwierząt futrzanych oraz produkcja spożywczo-przetwórcza w mieście Tismienica i na wsiach w odległości 15-20 km od miasta. Należy zauważyć, ze każdy obwód w Ukrainie Zachodniej, wojewodstwo w Polsce Euroregionu Karpaty planuje (na ile to jest możliwe) swą dzialałność w zakresie agroturystyki odpowiednio do swoich celów oraz możliwości [4: 2]. Dzisiaj na terenach wiejskich, jak stwierdza Krzysztof Firlej, działalność pozarolniczą prowadzą wyłącznie firmy zaliczane do grupy małych. Świadczą o tym - pisze on - rozmiary zatrudnienia (przeciętnie 2,2 osoby w firmie) i obrotów finansowych (poniżej 50 tys. zł rocznie) Główną formą prawną  działalności gospodarczej jest przedsiębiorstwo indywidualne [9: 120]. Jak wnioskują badacze rozwoju turystyki wiejskiej, dziś jej rozwój determinowany jest bliskością wielkich aglomeracji miejsko- przemysłowych.     Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.N. Gerasymczuk Turystyka wiejska w Polsce i Ukrainie: dziś, jutro  31Wzrost zainteresowania turystyką wiejską jako nową formą wypoczynku, związany jest nie tylko z modą panującą w niektórych środowiskach, ale również z dążeniem członków społeczeństwa do wypoczynku z dala od przeludnionych tradycyjnych ośrodków wypoczynkowych, w prawdziwej ciszy, w kontakcie z naturą i innym sposobem życia [2: 8-9]. Stworzenie warunków do oferowania miejsc wypoczynku turystów wymaga jednakże dużych nakładów nie tylko ze strony pojedynczych gospodarstw, ale również całych gmin w celu stworzenia odpowiedniej infrastruktury, jest to jeden z czynników, jak zaznaczają polscy uczeni Krzysztof Firlej, Wacław Kotliński, Mieczysław Sirko, Krzysztof Kałamucki oraz inni, hamujących rozwój tej formy przedsiębiorczości. Kolejnym czynnikiem jest występująca nadal niechęć i niepewność w stosunku do nowej formy gospodarowania. A przecież właśnie tu ogromny jest rezerw miejsc pracy. Obszar Euroregionu Karpaty charakteryzuje się wysokimi walorami naturalnymi (urozmaicona rzeźba, czysta i gęsta sieć wodna, nie zanieczyszczone powietrze, liczne źródła wód mineralnych) i przyrodnicze (duże kompleksy leśne, parki narodowe, interesująca flora i fauna) oraz antropogeniczne (zabytki kultury materialnej, bogaty folklor itd.) Pomimo niezaprzeczalnych walorow turystycznych w krajach Euroregionu Karpaty i zwłaszcza w Ukrainie turystyka jest rozwinięta stosunkowo słabo. W dodatku jak słusznie podkreślają profesor Mieczysław Sirko i dr Krzysztof Kałamucki koncentruje się ona w okresie letnim. Szansą w Polsce oraz innych krajach Euroregioniu Karpackiego, uważają oni (i z tym całkiem zgadzamy się) jest znaczne zwiększenie turystyki poprzez rozwoj infrastruktury. Tym samym stworzenia nowych miejsc pracy [12: 31]. Turystyka wiejska ma duże znaczenie dla rekreacji zdrowia. Zdrowotne znaczenie turystyki wiejskiej polega na wyrwaniu człowieka z niezdrowego środowiska miast i wprowadzenia w taki teren, w którym działalność gospodarcza zaznacza prof. Tadeusz Łobożewicz, nie doprowadziła jeszcze do wystąpienia czynników szkodliwych, godzących w zdrowie ludzkie. Wysiłek fizyczny, podejmowany przez turystę w trakcie wędrówki po terenach wiejskich, w korzystnym środowisku, przyczynia się do poprawy stanu jego zdrowia. Klimat zbiornikow wodnych, lasow, pol i gor hartuje organizm, zbliża do natury, potęguje wpływ walorów zdrowotnych terenu przyrodniczego, a tym samym jest doskonałym lekarstwem na choroby cywilizacyjne nękające współczesnego człowieka [13; 16]. Turystyka wiejska jest najbardziej demokratycznym rodzajem odpoczynku, spędzenia urlopu. Wszak w Polsce - podkreśla redaktor naczelny czasopisma Tur Biznes pan Janusz Dembiński jak za feudalizmu, do "wód po zdrowie" czyli do uzdrowisk, wyjeżdża tylko garstka Polaków, a na wspólne wczasy nie może już sobie pozwolić blisko 70 procent Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.Українська полоністика. Випуск 3-4.  Історико-філософські  дослідження 32 polskich rodzin. Wydaje się to jasne w sytuacji 3 milionowego bezrobocia [14: 5]. Poza tym, tak w Polsce, jak również i w Ukrainie TV propaguje modę na wypoczynek wczasowiczów tylko za granicą, a nie w gospodarstwach domowych potomków chłopów. Zatem mamy dużo do zrobienia w rozwoju turystyki wiejskiej jeszcze dzisiaj. I o tym dobitnie pisze się w prasie, mówi się w telewizji i radiu. Jakie są perspektywy rozwoju turystyki wiejskiej jutro. Opierając się na danych prac naukowców ukraińskich, polskich możemy wyciągnąć następuje wnioski: - turystyka wiejska w niedługim czasie ilościowo i jakościowo rozszerzy się; - jej zakres przesunie się do gmin położonych w zakątkach Euroregionu Karpaty; - zwiększy się liczba turystów z USA, RFN, Kanady, Szwecji. Na przykład, już teraz wzrasta ruch turystyczny obywateli tych krajów. I to nie jest zjawisko przypadkowe, wszak 5 milionów dorosłych obywateli Ukrainy oraz Polski ma krewnych za granicą; - należy zwrócić pilną uwagę na wykształcenia ogólne subiektów turystyki wiejskiej, zwłaszcza w zakresie nauczania podstawowej wiedzy języków obcych, zwłaszcza języka angielskiego oraz języków krajów ościennych; - turystyka wiejska będzie rozwiajać się na tyle na ile będzie rozpatrywana przez pryzmat koniecznych warunków rozwoju życia ekonomicznego każdego kraju Euroregionu Karpaty w szczególności i jako regionu w całości. Список використаних джерел та літератури 1. Безносюк В.Д. Організаційно-економічне  та інформаційне забезпечення розвитку туристично-оздоровчого комплексу в регіонах України. – Львів: ДПА ДРУК, 2001. – 19 с. 2. Кафарський В. Відпочинок на селі – користь для всіх // Туризм сільський зелений. – 2002. – № ІV. – С. 8-9 3. Кульчицька Н. Сьогодні говорити про сільський туризм легко і модно //Туризм  сільський зелений. – 2002. – № ІІ. – С. 13-14 4. Філіппова І. Євразія: чому сільський зелений туризм // Туризм сільський зелений. – 2002. – № ІІІ. – С. 2-3. 5. Ще раз про сільський туризм, агротуризм, екотуризм і зелений туризм // Туризм сільський зелений. – 2002. – № ІІ.  – С. 13-15 6. Gierasymchuk N. Agroturystyka jako jeden z czynnikow rozwoju przedsiębiorczości w Polsce i na Ukrainie // Zeszyty naukowe. – Lesko, 2003. – S. 141-147 7. Rudnicki H. Regionalne zróżnicowanie gospodarki ziemią rolniczą w Polsce na tle doświadczeń Unii Europejskiej. //Polityka regionalna a wejście Polski do Unii Europejskiej. Konferencja Naukowa, Nisko 2000. – S. 115-120 Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.N. Gerasymczuk Turystyka wiejska w Polsce i Ukrainie: dziś, jutro  338. Kandefer W. Agroturystyka jako szansa rozwoju regionow // Zeszytu Naukowe. Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Stalowej Woli, 2000, Nr 1 (8). – S. 148-156. 9. Firtel K. Przedsiębiorczośc w polskim agrobiznesie // Przedsiębiorczość a lokalny i regionalny rozwoj gospodarczy./ Pod red. Jana Targalskiego: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Krakow, 1999. – S. 119-127 10. Klisiński J. Agroturystyka alternatywa pracy na terenach wiejskich // Zarządzanie w agrobiznesie. - Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej, Częstochowa, 1998. – S. 109-119 11. Pleśniak T. Kierunki rozwoju turystyki na przykładzie powiatu tatrzańskiego. –Rzeszow: Politechnika Rzeszowska, 1999. – 112 s.  12. Sirko M, Kałamucki K. Potencjał ludnościowy, jego zasoby i struktura w wojewodztwie podkarpackim // Aglomeracje lokalne w procesie transformacji i integracji z Unią Europejską Stalowa Wola, 2001. – S. 27-33 13. Łobożewicz T. Turystyka i turysta //Tur Biznes. - № 31/51.- listopad 2001. – S. 16-17 14. Tur Biznes. - № 31/51.- Listopad 2001. – S. 5 Н. Герасимчук. Сільський туризм у Польщі та Україні: сьогодні, завтра. На основі української і польської наукової  літератури автор аналізує зміст поняття агротуристики, специфіку її розвитку на теренах України і Польщі в кінці ХХ – початку ХХІ століть. Herasimchuk N. "Village Tourism in Poland and Ukrainian: Today and Tomorrow The author has analyzed the meaning of the definition of agrotourism, as well as specifics of its development in Ukraine and Poland during the late XX – beginning of XXI century on the basis of Ukrainian and Polish scientific literature.   Created with novaPDF Printer (www.novaPDF.com). Please register to remove this message.

Turystyka wiejska w Polsce i Ukrainie: dziś, jutro

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Zhytomyr State University Library