„Ludzkie instytucje powinny jako takie wynikać z rozumnej rozmowy” – oto jedna
z piękniejszych i mądrzejszych sentencji, jakie pojawiły się w pismach filozoficznych
ostatnich dekad dwudziestego wieku.
Chętnie przywołuję tę sentencję i równie chętnie – w każdym możliwym kontekście
– odwołuję się do jej autora, Karla Ottona Apla, jako teoretyka, który swym projektem
transcendentalnej pragmatyki zainicjował większość wątków składających się
sukcesywnie na filozoficzną teorię racjonalności komunikacyjnej.
Czy rzeczywiście kształt naszego świata powinien wynikać z rozumnej rozmowy?
Czy społeczne praktyki komunikacyjne wyznaczają granice dostępnej nam racjonalności?
Czy w sferze etyki obligują nas normy konstytuujące warunki możliwości racjonalności
komunikacyjnej? Czy kompetencja komunikacyjna stanowi o specyfice ludzkiego
świata?
To przykłady problemów, jakie mnoży przed sobą filozoficzna teoria racjonalności
komunikacyjnej – problemów, z których każdy „otoczony” jest wianuszkiem kolejnych,
równie fundamentalnych i trudnych pytań. Wszystkie one składają się na dzisiejszy
kształt filozoficznej teorii racjonalności – ale o sposobie ich konceptualizowania nie
decyduje już sama filozofia. To w dużej już mierze należy dziś do dyscyplin pozafilozoficznych
– a te coraz śmielej anektują tradycyjne terytoria filozoficzne.
Tak więc zarówno katalog problemów, jak i katalog obszarów tematycznych, w jakie
uwikłana jest teoria racjonalności komunikacyjnej, wydaje się z istoty niewyczerpany.
Ale mimo tego bogactwa (chciało by się powiedzieć: mimo wertykalnego i horyzontalnego
„natłoku”) istnieje – jak sądzę – szansa, by teoria ta zachowała spójność,
by jako teoria fundamentalna zachowała zarazem uniwersalny charakter. Taką szansę
daje jej perspektywa transcendentalno-pragmatyczna, dają jej narzędzia, w jakie wyposaża
transcendentalna pragmatyka.
W zebranych w tym tomie tekstach starałam się więc konsekwentnie o to, by namysł
nad poszczególnymi kwestiami z zakresu teorii racjonalności komunikacyjnej
utrzymać w ryzach podejścia transcendentalno-pragmatycznego, i by – z drugiej strony
– dzięki transcendentalnej pragmatyce adekwatnie uchwycić specyfikę (a przede
wszystkim: rangę) racjonalności komunikacyjnej i zapewnić rzetelny dostęp do zagadnień
szczególnie ważnych dla jej teoretycznej eksplikacji.
Wszystkie prezentowane tu teksty publikowane były wcześniej w formie papierowej
– dokładne dane bibliograficzne zamieszczam pod każdym z nich