Welke kennis van methoden, technieken en concrete interventies hebben we nodig om bijvoorbeeld overbelasting van de mantelzorg het hoofd te kunnen bieden? Wat moeten we weten over contextuele aspecten, de positief en negatief beïnvloedende factoren? En hoe weten we of onze interventies effectief en efficiënt zijn

Luttik, Marie Louise

Paans, Wolter

NARCIS 

Het verschijnsel mantelzorg in een toekomstig perspectief

Welke kennis van methoden, technieken en concrete interventies hebben we nodig om bijvoorbeeld overbelasting van de mantelzorg het hoofd te kunnen bieden? Watmoeten we weten over contextuele aspecten, de positief en negatief beïnvloedendefactoren? En hoe weten we of onze interventies effectief en efficiënt zijn

Hanze UAS repository

14   huisartsenserviceProfessionele zorgverlening lijkt haar grenzen bereikt te hebben. Dat geldt zowel voor de mogelijkhe-den als voor de kosten. De verzorgingsstaat met zijn talloze voor-zieningen ontmoet dan ook de nood-zaak tot hervorming. Omwille van de kwaliteit van ons bestaan wordt gezocht naar een ander maatschap-pijmodel: een zorgende samenleving. Zelfzorg en mantelzorg zijn daarbij sleutelbegrippen geworden’. Dit stelde prof. dr. J.C.M. Hattinga Verschure reeds in 1981 in zijn ‘inleiding in de zorgkunde’ onder de titel: ‘Het verschijnsel zorg’. Hattinga Verschu-re, die ondermeer werkzaam was als klinisch chemicus, ziekenhuisdirec-teur en hoogleraar Ziekenhuisweten-schap, introduceerde in 1976 de term mantelzorg. Een mooi neologisme dat velen tot de verbeelding spreekt: een warme mantel van liefde en zorg die je in een periode van ziekte en afhan-kelijkheid door je directe naasten om de schouders wordt gelegd. We zijn nu zo’n 35 jaar verder en we vragen ons af: ‘Is deze mantel voldoende opgewassen tegen het huidige en het toekomstige zorgklimaat?’Sociale beginSelen en poSitief denkenDe huidige politiek- maatschappelij-ke tendens staat in het teken van de paradigmashift van denken vanuit ‘ziekte en zorg’ naar denken vanuit ‘gezondheid en gedrag’: de zelfred-zame burger in de maatschappij staat centraal. Salutogenese wordt geïntroduceerd als tegenhanger van pathogenese. (Latijn: ‘salus’; ‘welzijn en gezondheid’, en Grieks: ‘genesis’; ‘oorsprong’). Het verschil tussen ziekte en gezondheid wordt niet meer gezien als absoluut en be-grensd, maar als een gradueel proces dat je kunt (leren) beïnvloeden, be-heersen en accepteren. Hierop sluit de stroming van de ‘positieve psycho-logie’ aan. Dit betreft een stroming uit het begin van deze eeuw, waarbij gesteld wordt dat (het ondersteunen van) positieve eigenschappen en ervaringen mensen in hun kracht kunnen zetten (zoals hoop, liefde, vitaliteit, coping en doorzettings-vermogen). Er is een aantal ontwik-kelingen die deze maatschappelijke tendens concreet vorm geven: • Aanpassingen in de wetgeving:   vervallen van de AWBZ• De komst van de participatiewet:   van verzorgingsmaatschappij naar   participatiemaatschappij met een   hoge mate van zelfredzaamheid• Decentralisatie: van landelijke    naar gemeentelijke overheid  (WMO) en van professionele naar   informele zorg: verantwoordelijk-  heden dichter bij de burger• Trans-sectoraal denken en werken van professionals: ontschotting,   de-muralisering, denken in keten- zorgconcepten en netwerken om de burger ook ‘voor de zorg’ in de ‘voorzorg’ reeds te kunnen  ondersteunen, of op zijn minst,   waar nodig, in het (gezondheid)  gedrag te kunnen beïnvloeden en   uit het zorgsysteem te houden• Zorgondersteuning door technolo-  gische toepassingen (zorg op  afstand, domotica, sensortoepas  singen anderszins)Deze transitie kent positieve kan-ten. Echter, verschillende negatieve gevolgen worden inmiddels in de media besproken en lijken urgent de aandacht te vragen:• Overbelasting van familie en  mantelzorgers• Overmatige druk op arbeidsparti-  cipatie door de noodzaak van  sociale (burger)participatie• Toenemende veiligheidsrisico’s en   gezondheidsrisico’s behorend bij  15   huisartsenservice de inzet van niet-professionele  lekenzorg• Vanuit de professionele beroeps- ethiek ontstaan nieuwe vragen.   Bijvoorbeeld in hoeverre staat de   participatie van de burger in zijn   sociale systeem garant voor  privacy en veiligheid van diegene die mantelzorg ontvangt en welke   verantwoordelijkheid heeft de  professional daarbij?Ziekte en geZondheidS-probleem: een Schade-laSt?Ziekte en gezondheidsproblemen die het gevolg zijn van een ziekte zullen de mensheid voorlopig blijven tref-fen, hoe gezond burgers ook leven en hoe actief ze ook zijn gedurende heel hun leven. De ziekenhuiszorg zal voorlopig niet in omvang afne-men, maar zich verder specialiseren om deze gezondheidsproblemen het hoofd te kunnen bieden. Ge-lukkig maar. Het is een belangrijke maatschappelijke kernwaarde: een sociaal netwerk en positief denken is geen elixer dat alle wonden heelt. En in geen enkele maatschappij zijn wonden vermijdbaar, letterlijk noch figuurlijk. Een tweedeling in denken (salutogenese versus pathogenese) is ongewenst en werkt contraproductief. Ziekte en gezondheidsproblemen te zien als - min of meer - vermijdbare schadelast is irreëel en ongewenst. De vraag blijft bestaan: ‘Wat kun-nen we nu concreet doen om te profiteren van de positieve effecten van de zorgtransitie en hoe kunnen we de genoemde negatieve effecten opvangen?’kenniS, ervaring en wetenSchapWelke kennis van methoden, tech-nieken en concrete interventies hebben we nodig om bijvoorbeeld overbelasting van de mantelzorg het hoofd te kunnen bieden? Wat moeten we weten over contextuele aspecten, de positief en negatief be-invloedende factoren? En hoe weten we of onze interventies effectief en efficiënt zijn? Hiervoor is een ver-zameling van ‘best-practices’ nodig, aangevuld met gedegen toegepast wetenschappelijk onderzoek. Zo is ook het delen van (project)ervarin-gen waardevol. Initiatieven en ideeën hiertoe zijn van harte welkom. hoe SleetS iS de term mantelZorg?Tot slot een laatste reflectie op het begrip mantelzorg. Huisartsen willen, samen met andere zorg-verleners, altijd de beste oplossing voor de patiënt. Dat wil ook zeggen dat naar het beste voor zijn of haar sociale systeem gezocht moet wor-den. Er ontstaan hierdoor nieuwe vragen zoals: ‘In hoeverre zal het romantische ‘Heilige Martinusbeeld’ van de vrijwillig gedeelde mantel in stand kunnen blijven?’ ‘Hoe oprecht gegeven en warm is deze mantel straks nog?’ ‘Met welke intentie krijg je straks een ‘purperen mantel’ om?’ ‘En van wie?’ ‘En wil je die dan eigenlijk wel ontvangen?’ ‘En als het sociale gevoel, de barmhartigheid en het mededogen wat minder zicht-baar is; wie neemt de verantwoorde-lijkheid?’ ‘En wie wast zijn handen in onschuld?’ ‘Met welke waarden willen wij onze zieken en kwetsbaren aan de rest van de wereld tonen?’ ‘Wie heeft hier een passende term voor?’ Wilt u meedenken? Laat het de redactie van HuisartsenService weten.Auteurs: Dr. Wolter Paans, Lector Verpleegkundige Diagnostiek, Han-zehogeschool Groningen. Dr. Marie Louise Luttik, Senior Onderzoeker, Lectoraat Verpleegkundige Diagnos-tiek, Hanzehogeschool Groningen.x DOOr Dr. Wolter Paans en Dr. Marie louise luttikopinieHet verschijnsel mantelzorg in een toekomstig perspectief

https://research.hanze.nl/ws/files/24367332/HuisartsenService_Mantelzorg.pdf

Het verschijnsel mantelzorg in een toekomstig perspectief

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

NARCIS

Hanze UAS repository

Hanze UAS repository