de Klerk, Eltje

Veuger, Jan

Uit de studie Professionaliseren van gemeentelijk cultureel vastgoed blijkt dat private partijen weinig interesse hebben in incourant en bedrijfsspecifiek maatschappelijk vastgoed, zoals schouwburgen. Toch kan cultureel en monumentaal vastgoed interessant zijn voor beleggers, mits het langdurig en gegarandeerd voldoende opbrengsten geeft. Bovendien is de toevoeging van cultureel vastgoed waardeverhogend voor gebiedsontwikkelingen en binnenstedelijke centra: cultureel vastgoed heeft immers een positieve invloed op de grondwaarde in de omgeving

Hanze UAS repository

publiek vastgoed / cultuur / gemeentenCultureel vastgoed interessant voor beleggersOnderzoek naar professionaliseren gemeentelijk cultureel vastgoedGemeentelijk vastgoed kreeg tot voor kort weinig aandacht. Door de crisis kijken gemeenten nu kritisch naar hun uitgaven en is er veel belangstelling om vastgoedtaken te professionaliseren. De studie ‘Professionaliseren van gemeente-lijk cultureel vastgoed’, uitgevoerd door Eltje de Klerk, toont aan dat het daarbij zinvol is om te kijken naar de specifieke kenmerken van typen gemeentelijk vastgoed, waar-onder cultureel vastgoed.Naar schatting bestaat 12,7 procent van de gemeentelijke vastgoedpor-tefeuille uit vastgoed voor kunst- en cultuurdoeleinden, gemeten in vier-kante meters bruto vloeroppervlak (Benchmark gemeentelijk vastgoed, IPD Nederland, 2011). Een serieuze deelportefeuille dus. En met een heel eigen karakter, zo blijkt uit het onderzoek van De Klerk. Opvallende kernmerkenCulturele gebouwen zijn vaak incourante gebouwen, zoals thea-ters, pop- en concertzalen, die je niet zomaar voor andere functies kunt gebruiken. In tijden dat het thema ‘afstoten van gemeentelijk vastgoed’ ‘hot’ is, is dit iets om ernstig rekening mee te houden. Verder is het opmerkelijk dat de politieke bemoeienis met cultu-reel vastgoed groot is. Veel lokale politici bouwen voor het verbeteren van hun imago een spraakmakend cultuurgebouw. Daardoor zijn bij nieuwbouw de kapitaallasten vaak zo hoog dat de kostendekkende huur hoger kan uitvallen dan de markthuur. Maar de kosten zijn niet altijd transparant en worden vaak niet volledig doorbelast. Tegelijkertijd is er sprake van economische en maatschappelijke spin off: cultureel vastgoed heeft immers een positieve invloed op de grondwaarde in de omgeving. Een andere bijzonderheid is het type gebruiker: er bestaat vrijwel geen ketenvorming in de culturele sector, zoals in het onderwijs en de zorg wel het geval is. Daardoor is er vaak een één-op-één relatie tussen gebruiker en gebouw. In financiële zin is de oprichting en instandhou-ding van cultureel vastgoed vrijwel altijd subsidieafhankelijk en is de subsidietermijn kort (vaak vier jaar), terwijl de vastgoedhorizon twintig tot veertig jaar is. Betrokkenheid werkveldHet werkveld was intensief bij de uitvoering van het onderzoek betrokken. De primaire dataver-zameling betrof interviews met deskundigen, zowel vanuit de advieswereld, de culturele sec-tor, gemeentelijke organisaties, als vanuit de vastgoedsector. Via bureau onderzoek zijn bestaande data, zoals de Barometers Maatschappelijk Vastgoed van de afgelopen jaren van het lectoraat Maatschappelijk Vastgoed van de Hanzehogeschool opnieuw geanaly-seerd. De Barometer is een jaarlijks terugkerend onderzoek van het lec-toraat over trends en ontwikkelin-gen van maatschappelijk vastgoed. Daarnaast is informatie verworven via een aanvulling op de vragenlijst van de Barometer Maatschappelijk Vastgoed. Dit deel van het onderzoek vond plaats in samenwerking met stu-denten en de verantwoordelijke onderzoekers. Eveneens werden projecten in voorbeeldgemeen-ten, zoals Dordrecht, Enschede en Nijmegen, onderzocht voor een meervoudige casestudy.Aanbevelingen gemeentenDe uitkomsten van het Barometer-onderzoek, de literatuurstudie en de casestudies hebben geleid tot vier aanbevelingen voor gemeenten: verbeter interne samenwerking, zoek regionale samenwerking, onderzoek over-dracht van cultureel vastgoed en verbeter performancemeting.> Verbeter interne samenwerking: In de praktijk komt het regel-matig voor dat ‘aanbod’ van en ‘vraag’ naar cultureel vastgoed binnen het gemeentelijk apparaat niet optimaal worden afgestemd. Vastgoedtaken professionaliseren is niet iets van de vastgoedafde-ling alleen, maar ook van de ‘vraagkant’ (accommodatiebeleid cultuur). Intensieve samenwer-king is een ‘must’ om te kunnen professionaliseren.> Zoek regionale samenwerking: Veel culturele voorzieningen trek-ken een regionaal publiek, maar worden volledig door de lokale overheid gefinancierd. Gemeenten kunnen over hun grenzen kijken en de voordelen van schaalgrootte en regionale samenwerking onderzoe-ken. Zo is Schouwburg Amphion in Doetinchem gefinancierd door de gemeente Doetinchem, drie omlig-gende gemeenten, de provincie en sponsoren. > Onderzoek overdracht cultureel vastgoed: Gemeenten trekken zich terug op hun regierol en onderzoeken moge-lijkheden om meer ondernemend om te gaan met cultureel vastgoed. Zij werken hierbij nog niet samen met private (vastgoed)partijen, zo blijkt uit een analyse van onder-liggende data van de Barometer Maatschappelijk Vastgoed. Volgens de gemeenten hebben private par-tijen weinig interesse in incourant en bedrijfsspecifiek maatschappe-lijk vastgoed, zoals schouwburgen, zie tabel 1.Het al dan niet afstoten van gemeentelijk vastgoed staat hoog op de gemeentelijke agenda. De noodzaak van bezuinigingen maakt dit thema actueel. Cultureel vastgoed kan mogelijk interessant zijn voor beleggers. Traditionele vastgoedbeleggingscategorieën, zoals kantoren en winkels, bieden onvoldoende toekomstperspectief. De toekomst voor beleggers ligt in binnenstedelijke investeringen in de Randstad met maatschappe-lijk vastgoed en multifunctionele ontwikkelingen als leisure, cultuur, winkels, wonen. Dat maatschappelijk vastgoed vanuit bedrijfseconomisch perspec-tief interessanter is dan voorheen, blijkt uit cijfers van IPD Nederland. De maatschappelijke investeringen behaalden over de jaren 2010 tot en met 2012 een beter gemiddeld totaal resultaat dan (directe) beleg-gingen in commercieel vastgoed, zie tabel 2. Cultureel en monumentaal vast-goed kan, mits het eveneens lang-durig en gegarandeerd voldoende opbrengsten genereert, interessant zijn. Maar ook beheertaken overdra-gen aan een culturele instelling is een optie, net als overdracht van eigendom aan culturele instellin-gen. Een culturele instelling heeft meer ruimte dan een gemeente om giften en sponsor- en fondsgelden te werven en vrijwilligers in te zetten voor de exploitatie.Of verkoop van vastgoed interes-sant is voor gemeenten, hangt af van diverse zaken. Een gemeente moet allereerst bedenken welke concessies zij wil doen aan politieke invloed op het cultureel vastgoed. Ten tweede moet zij bepalen welke garanties zij wil geven voor de huur of het langjarig subsidiëren van de huurder. Cultuursubsidies worden vaak voor vier jaar vastgesteld, maar geïnteresseerde kopers zullen voor een langere termijn zekerhe-den vragen, of in plaats daarvan bepaalde vrijheden verlangen. Ten slotte is de meerwaarde van overdracht in financieel en bedrijfs-matig opzicht van belang. Om te zien of verkoop voor de gemeente interessant is, is het aan te bevelen ieder object afzonderlijk in kaart te brengen. Daarbij moet aandacht zijn voor de jaarlijkse exploitatie-lasten, de boekwaarde en de wijze waarop deze zich verhoudt tot de (potentiële) marktwaarde. > Verbeter performancemeting: De efficiëntie meten van cultureel vastgoed gebeurt steeds meer, maar het is minder bekend of dit type vastgoed bijdraagt aan de doelen van het cultuurbeleid. Dit blijkt uit de uitkomsten van de Barometer Maatschappelijk Vastgoed, waarin expliciet naar dit onderwerp is gevraagd. Van de geënquêteerde gemeenten heeft 56 procent de vraag ingevuld of er specifieke prestaties worden gemeten voor cultureel vastgoed. Van de 32 gemeenten gaf 49 procent aan dit niet te doen, slechts 7 procent doet dit wel. De vervolgvraag welke prestaties gemeenten voor cultureel vastgoed meten, werd ingevuld door 21 procent van de gemeenten. Slechts een beperkte groep blijkt dus de beleidsmatige prestaties van cultureel vastgoed te meten. Gemeenten zouden als grootste subsidieverstrekkers aan cultureel vastgoed meer inzicht moeten ont-wikkelen in de doelmatigheid en doeltreffendheid van dit type vast-goed, door de financiële gegevens te koppelen aan de prestaties van het vastgoed voor de gemeentelijke beleidsdoelstellingen.  Over de auteursEltje de Klerk MSc MRE is senior adviseur maatschappelijk vastgoed en culturele bedrijfsvoering bij Alpha Adviseurs. Jan Veuger MRE FRICS is lector Maatschappelijk Vastgoed van het Kenniscentrum Noorder-Ruimte Hanzehogeschool Groningen. Uit de studie Professionaliseren van gemeentelijk cultureel vastgoed blijkt dat private partijen weinig interesse hebben in incourant en bedrijfsspeci-fiek maatschappelijk vastgoed, zoals schouwburgen. Toch kan cultureel en monumentaal vastgoed interessant zijn voor beleggers, mits het langdurig en gegarandeerd voldoende opbrengsten geeft. Bovendien is de toevoeging van cultureel vastgoed waardeverhogend voor gebiedsontwikkelingen en binnenstedelijke centra: cultureel vastgoed heeft immers een positieve invloed op de grondwaarde in de omgeving. eltje de Klerk en Jan veuger Tabel 2Overzicht indices maatschappelijk vastgoed en directe beleggingen commercieel vastgoed 2012 in %Bron: Barometer Maatschappelijk Vastgoed (Veuger 2012)Bron: IPD Nederland 2013Culturele voorzieningen werken regionaal, maar financieren lokaalGemeenten Helemaal mee eens Mee eens Neutraal Mee oneens Helemaal mee oneensKlein (<20.000) 18 18 64 0 0Middel (20.000-49.000) 6 41 24 29 0Groot (>50.000) 36 29 25 10 0vastgoedindices IPd totaalrendement direct rendement Indirect rendement Gemiddeld totaalrendementMaatschappelijk Vastgoedindex 1,2 6,9 min 5,5 3,7ROZ/IPD Vastgoedindex 1,2 5,4 min 4,0 3,2Tabel 1Stelling: private partijen geen interesse in incourant vastgoed (resultaten in %)www.vastgoedmarkt.nl februari 2014 Vastgoedmarkt 63publiek vastgoed THEMA

Cultureel vastgoed interessant voor beleggers:onderzoek naar professionaliseren gemeentelijk cultureel vastgoed

https://research.hanze.nl/ws/files/3074089/229.Publicatie_Cultureel_vastgoed_interessant_voor_beleggers_1_.pdf

Cultureel vastgoed interessant voor beleggers:onderzoek naar professionaliseren gemeentelijk cultureel vastgoed

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Hanze UAS repository