Taha Toros Arşivi, Dosya No: 204-İlhan Usmanba

Say, Fazıl

Istanbul Sehir University Repository

+ AA~ ZoH
TT, CXi O
^ 3  Pazar 15 Nisan 2001 Ig ^ H a a M illlv e t müzik
FAZIL SAY
Gulyar.Fazil.Say@ worldnet.att.net Mızrağın ucu
-w- Ihan Usmanbaş’ı düşündüm 
I  bugün.JL Kendisini çok az tanırım, ama 
müziğini iyi bilirim. Mütevazı bir 
insandır. Anlatmaya çalışalım...
Büyük bir besteci İlhan Usmanbaş. 
(Bunu söyleme cüretini gösteriyorsam, 
inanın, hakikaten öyle olduğu içindir.) 
Sadece dünyadaki “Çağdaş Müzik 
Hareketi”nin Türkiye temsilciliğini 
yapmış olduğu için değil, zaman 
zaman, o hareketin de önünde 
gidebildiği için büyüktür.
Hep, “Ben Avrupa’daki çağdaş 
müzik hareketlerinin uzaktan bir 
takipçisiyim” demiştir. Doğru değil, 
öncülerindendir!
Ama kim kime dum duma!
Kaç kişinin haberi var ki 
Avrupa’daki çağdaş müzik 
hareketlerinden?
1940’lardan 80’lerin başına kadar 
süren “Avangardizm”den?
Ligeti? Penderecki? Henze?
Berio? Cage? Stockhausen?
Kurtag? Takemitsu?
★ ★ ★
Türkiye’deki -sadece çok çok küçük 
bir azınlığın sevdalısı olduğu- “Çağdaş 
Müzik” meselelerinde, bir “mızrağın 
ucu” gibi önde gitti Usmanbaş.
Mütevazılık anlaşılan pek değer 
görmüyor... Ne kadar acı değil mi?
Bir bestecinin eserleri çalınmazsa, 
tartışılmazsa, halka anlatılmazsa, 
basına ve televizyona çıkartılmazsa 
geriye ne kalır?
Üstelik Usmanbaş dahiyane bir 
besteci... Büyük bir besteci...
★ ★ ★
Düşündüm bugün... 
Kimbilir 1950’lerde 
-daha öğrenciyken- 
neler ümit ediyordu? 
60’larda? 70’lerde? 
80’lerde? Ya şimdi? 
Ne düşünüyor 
acaba?
Ne aradı, ne 
buldu?
1950’lerde hayal ettiği 2000 
Türkiye’sindeki müzik durumu nasıldı?
Bir ömür geçti aradan, peki şimdi 
2050’yi nasıl görüyor acaba?
Dünyada da “epey hasar gören” 
çağdaş müzik hareketinin geleceği 
hakkında ne düşünüyor?
★  ★  ★
Onlarca eseriyle ödüller aldı. 
Dünyanın her yerinde; Polonya’da, 
Almanya’da, ABD’de. Eserleri çalındı. 
Hem de en ciddi festivallerde, en ciddi 
orkestralar tarafından! Bizim 
orkestralar da kırk yılın başı çalarlardı, 
seyirci baydırdı bu müziğe.
Sonra?
Sonrası gelmiyor bu ülkede bir 
türlü. Sorun orada zaten...
★  ★  ★
Hocam Kamuran Gündemir çok 
severek çalardı Usmanbaş eserlerini.
TRT için kaydettiği bir piyano eseri 
de vardır; “ölümsüz Deniz 
Taşlarıydı...” Diyorum ya; dürüst 
insanlar bunlar.
Deniz kıyısında yürürken, hayattan, 
tarihten, evrensellikten ve de sanattan 
bahsederken böyle bir “Başlık” 
doğabiliyor... Ne güzel: “ölümsüz 
Deniz Taşlarıydı...”
Kendimi de bir yanda suçlu 
buluyorum. Ben de konserlerimde 
çalmadım Usmanbaş’ı. Ama 
görevimdir.
★  ★  ★
Müzik dediğimiz şey, bir balama 
“tını söylevi”dir. Besteci tınıları 
yoğuran adamdır. Usmanbaş tını 
olayını sihirbaz gibi işleyebilen bir 
duyuşa sahip. Beni düşüncelere iten, 
bu yazıyı yazdırtan sebep de bu zaten. 
Eserleri nefis tınlıyor. Enteresan 
buluşları var. özellikle oda müziği tarzı 
eserlerinde...
Bazı sesler kulakla duyulmaz, 
hissedilir. Hissedilen bir şeyin de 
bangır bangır bağırmasına gerek yoktur 
zaten. Sessizlikleri besteleyebilmek 
önemli bir ayrıntıdır. Ne diyelim?
Anlayan anlamıştır ne dediğimizi...
ILHAN USMANBAŞ
"Kimse kendi ülkesinde peygamber değildir"
■ “Kaç kişinin haberi var Avrupa’daki 
çağdaş müzik hareketinden?”
Tabii bu noktada öyle. Bugünlerde bir anda 
dünyayla ilişki kurabiliyorsunuz ama kendinizi 
geliştirmek için gereken şeyler yakınınızdaki 
insanların girişkenliğine bağlı. Eğer başka 
yerlerde olsaydık -mesela İlhan Mimaroğlu ve 
Bülent Arel’in dışarıda plakları çıktı, konserler 
verdiler, hocalık yaptılar- her çağdaş besteci 
gibi çağın umut ve umutsuzluklarını yaşardık. 
Sanatçılar her yerde dünya vatandaşı gibi 
davranırlar, kendi çevrelerinden destek 
alamadıklarında başka ülkelere gider, orada 
çalışırlar. Bakın İspanyol ressamlara hepsi 
Paris’te çalıştı. HollandalI ressamlar 
Amerika’ya gittiler. Kimse zaten kendi 
ülkesinden çok bir şey beklemedi. Fransız 
Pierre Boulez’in yaptığı gibi ya İngiltere’ye ya 
Amerika’ya gitti. Ama sonunda Fransa “Aa, 
bizim bir Boulez’miz var” deyince ülkesine 
döndü. Kimse kendi ülkesinde peygamber 
değildir.
■ “Bir bestecinin eserleri çalınmazsa, 
tartışılmazsa, halka anlatılmazsa, basma, 
televizyona çıkartılmazsa geriye ne kalır?”
Küçük çevrelerimizin, çaldıklarımızı ciddi 
şekilde anlaması, kavraması bir sanatçının 
gelişmesinde çok faydalı. Doğru eleştiri, 
bestecinin fikrini değiştirebiliyor.Yıllar önce 
birbirlerini anlamayan hatta reddeden 
bestecilerin hayatlarını öğreniyoruz. Bütün o 
savaş ne için ki? Biz yüzyıllar sonra, onları aynı 
kefeye, yüksek bir konuma getiriyoruz.
■ “Kim bilir 1950’lerde daha öğrenciyken 
ne ümit ediyordu?”
Aslında konuyu “ümit”le almamak lazım. 
Sanıyorum ben de, Bülent Arel, Nevit Kodallı 
gibi bizim kuşaktan arkadaşlarım da bir şeyler 
yapmayı, dünyaya bir şeyler getirmeyi 
düşünüyorduk, ilişkilerimiz pek fazla 
gelişmediği için umutlarımız da gelişmemişti. 
Ben 1958’de, Arel de 1959’da Amerika’ya 
gittik. Nevit Kodallı, Van Gogh Operası’nı 
yazdı, oynandı. Bütün bunlar bizim 
kuşağımızın belli bir yere gelebileceğini 
gösteriyordu zaten. Hatta öyle ki Bülent Arel 
Amerika’ya gittiği zaman orada Yale 
Üniversitesi’nin elektronik merkezini kurdu. 
Düşünebiliyor musunuz? O zaman hiç 
planlamadan, hemen yüzmeye başlamıştık.
■ “1960’larda? 70’lerde? 80’lerde?”
Fazıl Say'ın "Mızrağın 
Ucu" başlıklı bu 
haftaki köşe yazısında 
sorduğu ve cevabını 
merak ettiği soruları, 
İlhan Usmanbaş cevapladı
Bu arada hocalıklar var. Hocalıkta 
bildiklerinizi öğretiyor, gençlerle karşılıklı fikir 
alışverişinde bulunuyorsunuz. Giderek bizim 
de ilişkilerimiz dünyayla bire bir olmaya 
başladı. Tabii ülkemiz çağdaş müzikte 
beklediğimiz kadar gelişemedi. Ama fazla 
çalınmamış olmamız bazı atılımlarımızı 
desteklemiş olabilir. Çünkü neredeyse 
eleştirisiz bir özgürlüğe kavuşmuş olduk.
■ “Ya şimdi? Ne düşünüyor acaba? Ne 
aradı, ne buldu?”
istediğim, yapabildiğimin en iyisini yapmak. 
Küçük de olsa Türkiye’deki sanatçı çevresiyle, 
şairlerle ressamlarla kurduğum ilişki benim için 
yeterli. Zaten çok gelişmiş bir ülkede bile 
yalnızca en yakınlarınızla düşünce alışverişinde 
bulunuyorsunuz ve bu sizi yaşatmaya yetiyor.
■ “1950’lerde hayal ettiği 2000 
Türkiye’sindeki müzik durumu nasddı?”
Sanırım bu Fazıl Say’ın karamsar bir 
sorusu, iyimser olsa böyle bir şey sormazdı. 
Ama ben karamsarlık taraftan değilim. Herkes 
yarattığı bir şeylerin etrafında dolaşıyor. Her 
gün yazdıklarımızdan şüphe ediyoruz. Bunun 
sonu da gelmiyor. Fazıl Say bunu hem besteci 
hem de icracı olarak çok daha iyi bilir. Bir 
konserinden sonra “Çok çok iyi çaldın Fazıl” 
dediğimiz zaman “Ama şurasını da böyle 
çaldım, burası da kötü oldu, hiç memnun 
değilim” demişti.
■ “Bir ömür geçti arada, peki şimdi 
2050’yi nasıl görüyor acaba?”
2050’de dünya hâlâ yerinde duruyorsa gene 
bir şeyler olacaktır. Kendilerini avutmaya 
çalışan sanatçılar muhakkak olacak.
■ “Dünyada epeyce “hasar gören” çağdaş 
müzik hareketinin geleceği hakkında ne 
düşünüyor?
Çağdaş sanat her zaman olacak tabii ki. 
Ama gideceği yönleri kestirmek mümkün değil. 
O yönleri bilseydik zaten o sanat çağdaş 
olmazdı, geleceğin müziği olmazdı. 
Yanılmıyorsam Fazıl’ın “hasar görme” dediği 
modem sanatın büyük toplumla karşılıklı 
iletişim içinde olmaması... Ama dünyada hiçbir 
zaman bu şekilde olmadı. Yani sanatçının 
ilişkisi önce küçük çevresiyle olmuştur ve orada 
kalmıştır. Bugün en çok popüler olan eserlerin 
bile, sevilseler de büyük toplum tarafından 
tamamen anlaşılmış olabileceğine 
inanmıyorum.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1  5 2 9 0 4 0 0 0 6 *
-hh
m
---
---
---
---
---
---
---
---
-l
ii
H
tU
it
fi
m
ıt
tH
tt
»»
*


Mızrağın ucu

http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/11498/53475/1/001529040006.pdf

Mızrağın ucu

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository