Taha Toros Arşivi, Dosya No: 136-Ferdi Ştatze

Yener, Faruk

Istanbul Sehir University Repository

FERDİ STATZER
Yitirdiğimiz onurlu ve verimli öğretmen 
Statzer'inadı, kültür tarihimizde saygıyla 
anılacak, onurlu yerini koruyacaktır
Dünyaca ünlü piyanist 
ve müzik öğretmeni Ferdi 
Statzer,geçirdiği bir kalp 
krizi sonucu Macaristan'da 
öldü. I906'da Viyana 1 da 
doğan Statzer, 1932 yılında 
İstanbul Belediye Konser- 
vatuarı'na öğretmen olarak 
gelmiş ve Türkiye'de kaldı­
ğı uzun yıllar süresince pek 
çok öğrenci yetiştirmiştir.
Bir büyük öğretmen yitir­
dik. Bilgili, soylu, onurlu ve 
verim li bir öğretmen ; Ferdi 
Ştatzer. Bu ad Cumhuriyet - 
ten sonra evrensel müziğe yö­
nelişle başlayan devrimlere 
ışık tutmuş, yön vermiş g iri­
şimlerin simgelerinden b iri, 
yurdun kültür başkentinde ye - 
tişip ünleri sınırları aşan klav­
ye yorumcularımızdan çoğu­
nun ilk bilgi kaynağıdır . Ve 
müzikle uzaktan, yakından il - 
gili her aydınımızın kırk yı - 
lı aşan süredir olumlu çaba - 
larını izlediği bir ülkücünün 
adıdır bu.
A vusturya-Macaristan İm­
paratorluğu sınırları içinde 
doğmuş hemen tüm insanlar 
gibi Orta Avrupa soylarından 
birkaçının kanını taşıyordu 
Ferdi Statzer. Baba Macar ve 
Leh karışımı bir ailedendi , 
anne müziksever bir Avustur­
yalIydı. A ile 1914 yılında Mo - 
zart kenti Salzburg' a sekiz 
yaşındaki oğluyla göçüp yer - 
leşmiş, ilk piyano derslerini 
anneden alan çoduk bu kentin 
zengin müzik öğretim olanak­
larından yararlanmaya koyul­
muştu. Bilgisini Mozarteum 
adlı okulda geliştirirken Paum- 
gartner gibi bir ustadan da 
yararlanmış, on dokuz yaşın­
da Viyana'ya gelerek Yüksek 
Müzik Okulu'na girmişti. Bu 
okulda Joseph Marx'm beste­
cilik sınıfına kabul edilmiş , 
yaşamına yön verecek rast - 
lantı işte bu yıllarda başgös - 
termiş, genç Statzer gene ay­
nı değerli öğretmen yanında 
öğrenimlerini sürdüren iki 
Türk müzikçisi Hasan Ferit 
Alnar ve Necil Kâzım Ak - 
ses'le tanışmıştır. Yüksek Mü­
zik Okulu tamamlandıktan son­
ra Viyana Çocuk Korosu yö - 
netici yardımcılığına atanan 
Ferdi Statzer, 1932 yılında 
Hasan Ferit Alnar’ ın öneri­
si ve aracılığı ile İstanbul'a 
gelerek Belediye Konservatu- 
varı öğretim üyeleri arasına 
katılmıştır.
Yurdumuzu ve İstanbul'u 
çok sevip benimseyerek kal - 
maya karar veren sanatçı Kon- 
servatuvardaki görevinden ay­
rılmayı bir an bile düşünme - 
miş, kentin müzik ortamına 
hizmetlerini son nefesine dek
sürdürmüştür. Bu arada piya­
no resitalleri vermiş, radyo 
programlarına katılmış, kente 
gelen ünlü virtuozlara eşlik 
etmiş, İstanbul Şehir ve Rad - 
Vo Senfoni orkestralarını yö - 
netmiş, müzik yazıları ve ten­
kitleri yazmış, ama öğrenci - 
lerini tüm uğraşılarına yeğ 
tutmuş, onlarla avunmuş, on ­
larla övünmüştür. Yetiştirdik­
leri arasında vurtiçinde veba- 
zıları dış ülkelerde tanınmış 
olanları alfebetik sırayla sa - 
yalım : Ani Acemyan . Selman 
Ada, Tuvana Alton. E lif Aran, 
Seher Dosdoğru. Bedia Döle - 
ner, Verda Erman, Meral ve 
Tiraje Günevman. Arın Kara­
mürsel. B’uat Kent. Aziz Kor - 
tel, Lilian Marengo, Natali Mi- 
hailidis.Popi Panayotidis, En­
gin Sabar. Gülseren Sadak,Ay­
şegül Sarıca, Ergican Saydam, 
Hülya Taroan, Halûk Tarcan , 
Necla Tiner. Gülav Uğurata , 
Verda Ün. Ve iki de besteci ; 
Cenan Akın ve A li Darmar . 
Bu dizi sanırım diğer kültür 
iklimlerindeki ünlü öğretmen­
ler arasında da az rastlanan 
bir onur tablosu varatmaya 
ye terlidir.
Ferdi Statzer piyano öğ - 
reniminde belirli okullar bu -
lunduğu yolundaki varsayım - 
lan  daima yadsımış, yalnız - 
ca "iyi yöntem"lere inanmış, 
eğitimde esas amacın müzi - 
ğin ruhunu vermek, yorumla­
nan eserlerin anlam ve vapı - 
sim tanıtmak olduğunu savun­
muştur. Öğretmenliğindeki ba­
şarısını da çok piyanist dinle­
yip onlarda gördüğü verimli 
yönleri uygulayışına bağla - 
mıştır. B ir süre önce sanat - 
çıyla,Avusturya Cumhurbaş - 
kanı tarafından verilen "onur 
profesörlüğü" pavesi nedeniy­
le yaptığım bir konuşmada 
şöyle özetlemişti bazı görüş­
lerini: "İlk sınıftan sonra he - 
men gerçek değere sahip e - 
serlere alıştırmak isterim öğ­
renciyi. Bach, Mozart, Schu - 
mann'ın verimi g ib i.. . Büyük 
bestecilerin yazdıkları öğren­
cinin ana gıdası olmalıdır.Mü- 
zikte ucuza yer yoktur. Bazı 
ana-babalar. "Ne olur çalı - 
versin, çocuktur... " diyerek 
değersiz eserlere a lıştırır - 
lar öğrencileri.Bu çok tchli - 
keli bir düşündür. Piyano ça - 
lış tekniği Bach'ın çokseslili­
ğine dayanır. Piyano dediği - 
miz çalgı da çoksesliliğin sem­
bolüdür. Piyano, ikiden çok 
sesleri düşünebilenlerin, yani
deyiş yerindeyse çok beyinli 
insanların çalgısıdır. Bach, iş­
te bu gibi kabiliyetler için yazr 
m ıştır eserlerini. Öğrencile­
rim arasında Bach çalmak is­
temeyenleri hiç hatırlamıyo - 
rum. Rubinstein'a sormuş bir 
genç piyanist: "Sizin gibi Beet­
hoven, Chopin, Liszt çalabil - 
mem için ne yapmalıyım?"Ce­
vap vermiş Rubinstein: "Bach 
çalın, Bach çalın, gene Bach 
çalın ... " Çok doğrudur ve bu 
nedenle de bütün müzikçiler 
Bach’a hayrandır. Bu konuda 
yakın çağların büyük Bach uz­
manı Feruccio Busoni'nin bir 
sözünü ekleyeyim: "Bach’ dan 
her üslûba ancak varım adım 
vardır. "
Aynı konuşmada " Bundan 
sonra ne yapmayı düşünüyor­
sunuz?" diye sormuş, şu c e ­
vabı almıştım : "Öğrenci ye - 
tiştirm ek.. .Ama gittikçe yo - 
rulmakta olduğumu da görü - 
yorum. . . "  Evet, durup dinlen­
mek bilmeyen,öğrencileri için 
çırpınan,didinen,yetenekli gör­
düklerini desteklemek ama - 
cıyla her fedakârlığı yapan,ge­
rektiğinde değneği kapıp or - 
kestra başına geçerek eşlik 
eden bir öğretmendi Ştatzer 
ve gerçekten yoruimuştuAma 
durmadı, yılmadı , çabaları - 
nı kendini adadığı yolda son ne­
fesine dek sürdürdü.
İkinci İstanbul Festivali ’- 
nin açılış töreninde Festival 
Yönetim Kurulu Başkanı Dr. 
Nejat Eczacıbaşı konuşması - 
na başlamadan önce değer-bi- 
lirlikle Ferdi Ştatzer'in ölü - 
münü haberlevip konukları bir 
dakikalık suskuya çağırdığın­
da onunla aynı salondaki rast­
lantılarımızı anımsadım. Bir 
gün konsere katılan yabancı 
sanatçılardan birini beğendi­
ğimi söyleyip övmeye koyu - 
lunca "Sen hep coşkunsun, bir 
daha dinle de öyle ver kara - 
rını. " diye kesmişti sözümü . 
"İnşallah beraber dinleriz , 
haklı olduğumu anlarsınız. " 
cevabını vermiştim. "Eh gö­
rürüz. .. " dedikten sonra at - 
tığı kendine özgü kahkahası - 
nı duyar gibi oluyorum hep . 
Oysa onunla konse. zleyeme- 
yecek, gülümser yüzünü göre­
meyecektim artık.Sadece ben 
miyim bu yoksunluktan duygu­
lanacak olan?Başta yetiştir - 
diği yorumcular, eski ve yeni 
öğrencileri. Belediye Kon - 
servatuvarı öğretim üyeleriy­
le aydın ve sanat çevreleri 
bu kaybın bilincine varmış, a - 
cisim duymuş olacaklardır . 
Ferdi Ştatzer adı kültür tari­
himizde daima saygıyla anı - 
lacak, onurlu yerini koruya - 
çaktır.
■FARUK YENER
Dört öğrencisi Ferdi Statzer'i anlatıyor
TUVANA ALTON VERDA ERMAN AYŞEGÜL SARICA ERGÎCAN SAYDAM
Ferdi Statzer çok cep­
heli bir insandı. Onunla he­
men hemen her konuda ko - 
nuşmak zevk verirdi. Çün­
kü çok açık fikirliydi, kar­
şısındakinin düşüncelerine 
hürmet eder, daha doğruy­
sa kabul ederdi.
Statzer'i bir müzik 
otoritesi olarak çeşitli yön­
le r i ile anmak gerekir. U - 
luslararası piyanistler ye­
tiştiren pedagog, şef, piya­
nist, İstanbul Belediye Kon­
servatuarı'nın bugünkü se­
viyesine ulaşmasında bü - 
yük katkısı olan kurucu ve 
aynı kurumdaki eğ itic i.. .
Bugün dış ülkelerde 
Türkiye'nin adını duyuran 
piyanistlerimizin bir çoğu 
onun sağlam eğitiminden 
geçmiştir. Orkestra şefliği 
ve piyanistliği ilepolifonik 
müziği, yeni solistler ve 
yeni eserler tanıtarakTUrk 
toplumuna daha ç o k  sevdir­
mek amacını gütmüştür,
İstanbul Belediye Kon­
servatuarını, bugün Batı ül­
kelerindeki en seçkin se - 
viyesine ulaştırmak ve bu 
seviyede tutmak için çok 
büyük bir çaba göstermiş, 
ve başarmıştır. Bu kurum­
daki eğiticiliği öğrencileri 
aracılığı ile batı ülkelerin­
deki her çeşit seviyedeki, 
kurumlar ve otoriteler ta­
rafından kabul edilmiş ve 
takdir görmüştür.
Statzer'in, bu hülâ bü -  
yük kaynak olan ve dinamiz­
minden bir şey kaybetme - 
miş olan otoritenin zaman­
sız ölümü Türk müzisyen­
le r i ve Türk toplumu için 
büyük bir kayıptır.
Hocam Ferdi Statzer'i 
çok küçük yaşlarda tanı - 
dım ve kendisine daima hay. 
ranlık, saygı ve sevgi ile 
bağl ı kaldım. Onu kaybet -  
miş olmaktan dolayı acım 
sonsuzdur. Sanat hayatım­
daki başarılarımı Ferdi 
Statzer'in çocukluğumdan 
beri bana öğretmiş olduğu, 
müzik anlayışı, her e seri 
anlayarak ve analize ede -  
rek çalışma, disiplin ve 
"istidada güvenerek hare -  
ket etmeme"prensiplerine 
borçluyum. Bunun en güzel 
örneği, son Amerika seya­
hatim esnasında, C leve- 
land'daki konserimden son­
ra, ünlü orkestra şefi L o  -  
rin Maazel'in bana : "  Sizi 
kutlarım, ilk hocalarınız , 
kimdi, her halde Türkiye'­
de müthiş bir piyano ekolü 
vard ır?" demesi oldu.
Ferdi Statzer, TUrki -  
ye 'de piyano ekolünün çok 
değerli kurucusu ve yeri 
kolaylıkla doldurulamıya -  
cak büyük bir müzisyen ve 
pedagogdu.
Ferdi Statzer, sınıfta 
büyük ciddiyeti ile tanınır 
ve sayılırdı. Bir gün "çev­
rilm iş A kor’un" ne demek 
olduğunu bir türlü kavra -  
yamayan küçük bir öğren -  
çişini şaka olsun diye iki 
bacağından yakalamış ve 
ters çevirerek sallaya sal­
laya : "İşte şimdi anlarsın 
her halde çevrilm iş ako -  
ru"demişti. Bu olay hepi­
m izi çok güldürmüş hem 
de çok heyecanlandırmıştı.
Ölümü ile İstanbul mü­
zik dünyasını büyük acıya 
boğan Ferdi Statzer, İstan­
bul Belediye Konservatu - 
varı'nın ve memleketimi­
zin yeri asla doldurulama­
yacak kadar değerli müzis­
yeni ve hocasıydı.
Ferdi Statzer, konser- 
vatuvarda hocalık etmeye 
başladığı günden beri son 
derece disiplinli ve ölçü­
lü bir Alman ekolü kur -  
muştur.Hocalığı süresin­
ce her talebesinin en üs -  
tün müzik seviyesine ge -  
lebilmesi ve bu seviyeyi 
tutabilmesi için çok çaba 
sarfetm iştir. Nazari 
bilgi olmadan, virtuosite- 
nin de olamayacağını sa - 
vunmuştur . Öğrencileri­
ne çalıştırdığı her eserin 
en küçük hücresinde bile 
bestecinin özünü kavra t­
mayı amaç edinmiş ve ö ğ ­
rencilerinde piyano tekni­
ğinin bu açıdan gelişme -  
sine uğraşmıştır.
Ferdi Statzer'in son 
derece hassas bir k iş ili­
ği vardı. Çok yönlüydü. 
Boş zamanlarını fotoğraf 
çekmek ve seyahat etmek­
le değerlendirirdi.
AvusturyalI olmasına 
rağmen Türklüğü ve Tür­
kiye 'yi vatanı olarak be - 
nimsemiş, yerleşmiş ve 
yıllarca hocalık yaparak 
sayısız öğrenci yetiştir -  
miştir.
Ferdi Statzer'in sar -  
sılmayacak aziz hatırası 
önünde saygı ile eğilirken, 
hepimizin dileği açtığı yol­
dan devam etmektir.
Ferdi Statzer, Türki -  
ye'ye yerleşen ilk gerçek 
müzik akademisyeni, bir 
eğitim meşalesidir. Yılla -  
ruı tüketemediği enerjisi 
ile hayatının sonuna dek 
yüzlerce, binlerce insana 
doğru müzik öğretmek için 
çabalamıştır. Müzikal dik­
siyon onun eğitiminin te -  
meli idi. Çok küçük yaşlar 
da eline geçen yetenekliöğ 
rencilerde ; motiflerle so­
luk al mayı, notaların ritmik 
yapı içindeki değerlerini 
refleks haline getirir, ge - 
liş tir ir, Armonik gelişim 
ve gerginliğe dayandırdığı 
müzik cümlesi biçim ve 
ifadelendirilmesin! büyük 
çabalarla öğretmeye uğra­
şırdı. Sonra, eserin tüm bi­
çimine, yapısına kuş bakı­
şı bir görüş kazandırırdı.
Ferdi Statzer ile ha -  
tırladığım ilginç anılarım­
dan biri şöyle ; 13-14 yaş­
larında, konservatuarın bir 
öğrenci konserinde orkest 
ra ile ilk kez D ittersdorf 
un konçertosunu çalıyor -  
dum. Ferdi bey he m Orke Bi­
rayı yönetiyor, hem de ikin 
ci bir piyanoda çembalo 
partisini çalıyordu. Çocuk­
luk heyecanı ile bir ara 
son bölümde durakladım . 
Parmaklarım tuşlar üze -  
rinde bilinçsiz dolaşırken 
konçerto devam ediyordu . 
Hocam Ferdi bey durakla­
dığım yerden yakalamış be 
nim yerime çalıyordu. Ba­
na bir tür Hay-Back yap­
mak düşmüştü. Birkaç öl -  
çü sonra ondan devralarak 
eseri tamamladım.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Ferdi Statzer

http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/11498/53406/3/001528387006.pdf

Ferdi Statzer

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository