Taha Toros Arşivi, Dosya No: 139-Fersan (Refik-Fahire

Ebcioğlu, Hikmet Münir

Istanbul Sehir University Repository

Kıymetli Sanatkâr Refik Fersan'ın Ardından
Uç İnsandan Biri
YAZAN : H İKM ET MÜNİR EBCİOĞLU
yılında Ankara Radyosuna girdiğim 
raman, sanatlarının ünü kadar davra­
nışlarının inceliği, güzel ve zarif görü­
nüşleriyle üç insan, beni derhal etkisi 
altına almıştı. Bunlardan biri o tarihte radyonun Mü­
zik yayınları şefi Mesut Cemil, öteki Fâhire Fersan, 
üçüncüsü Refik Fersan'dı.
Stüdyolara giden loş koridorlardan sessizce geçer­
ken, hemen herkesin ayaklarının ucuna basarak yürü­
düğü radyo içinde pek çok kişi arasında bu üç insan 
bir fısıltı gibi dolaşırdı.
Fısıltı demek doğrudur, çünkü bütün sanat güçleri­
ne, yeteneklerine rağmen yüksek sesle konuştuklarını 
hiç duymamıştım. Tüm  bir Türk  eğitim ve inceliği 
içinde yetişmiş olan üçünün de karşısına gelindiği za­
man, size, kendi dünyalarının, açtıkları kapısından 
girerdiniz; gösterdikleri yoldan yürürdünüz ve güzel 
söyleyişlerinin tadına ancak böyle varabilirdiniz.
d u ... Gitti ve sanıyorum ki, kontratlarının süresi olan 
iki yıl dolmadan geldi. Özlemişti yuvasını... Arkadaş­
larını... Radyoyu... Radyonun da ona ihtiyacı yardı. 
Hele, yalnız Refik Fersan gibi sayılı birkaç kişinin bil­
diği Hamparsom notası denen şifrelerle yazılı birçok 
eserlerin dolu bulunduğu koleksiyon hâzinelerini konuş­
turmak için özellikle onu bekliyorlardı... Geldi, bu 
görevleri de yerine getirdi.
Türk müzik sanatına otuz makam dolaşan ünlü Rast 
«K â r»  ı başta olmak üzere nice Mahur, Hicaz, Hüsey­
ni, Segâh, Acemkürdi, Saba, Hüzzam, Uşşak, Hisarbu­
selik şarkılar, bir o kadar saz eserleri armağan eden 
Refik Fersan'ın alabildiğine söylenecek olan bu eserle­
rinden birkaçını mı istiyorsunuz? İşte hepinizin hatır­
layacağı Mahur şarkısı:
Dün yine günümüz geçti beraber,
Yine de yanında kalasım geldi.
Bir Acemkürdi şarkı:
Rahmetli Refik Fersan, halim, selim, kimseyi incit­
mekten koflanmayan sahiden melek gibi bir insandı.
Rüzgâr uyumuş, ay dalıyor, her taraf ıssız... 
Ölgün parlıyor, varsa henüz bir - iki yıldız.
Gel çıt bile yok, korkma benim bağçede yalnız. 
Ey gözlerinin rengi kadar, kalbi güzel kız...
Bir tane Segâh:
Düştü enginlere bir ince hüzün 
Soldu güller gibi sevdalı yüzün.
Ve en son, bu satırların yazarından, beste yapmak 
için pek dolgun bulunauğu bir sırada istediği birkaç 
mısradan doğan Acemkürdi şarkı:
Son ışıktır dökülen bahtıma, son gül açıyor 
Susmuş artık bu gönül bülbülü, gülden kaçıyor 
Her diken bağrıma batmış gibi yer yer acıyor 
Susmuş artık ..........................................................
Refik Fersan'ı Tanburî Cemil'in öğrencisi, diye anı­
yorlardı. Cemil, Mesut'un babası; Fâhire, Refik'in tey­
zesi kızı, aynı zamanda eşi idi. O  kadar ucu ucuna 
bağlı bir üçgen...
Tanburî Cemil'in, sonradan Mesut'a bir kitap dol­
durtacak kadar bol, zengin anılarından en güzelleri 
Refik Fersan’da vardı:
—  Bir gün, diyordu; tanbura yeni başlamıştım, 
Cemil Bey bizdeydi. Yalı komşumuz. Sultan Hamit'in 
kuyumcubaşısı Harunaçi, Paris'te evlendiği genç ve pek 
dilber Fransız kızı ile bize gelmişti. Son derece güzel 
piyano çalıyordu bu k ız ... Çaldı, alkışlandı. Alkışlar 
arasında Cemil Beyin, kadehinden gizlice bir yudum 
içtiğini gördüm. Sıra ona gelmiş, bütün gözler kendi­
sine çevrilmişti. Tanburu eline aldı. Öyle bir çalış 
çaldı ki, bitirdiği zaman Madamın yerinden kalkıp:
—  Mais, c'est un grand artiste I
diye haykırdığını ve kocasının kendisine düğün hedi­
yesi olarak verdiği bir yakut yüzüğü parmağından çı­
karıp :
—  Mösyö, bu ancak size yaraşır. Sizin olsun, diye 
Tanburi Cemil Beye uzattığım gördüm.
Refik Fersan çok iyi Fransızca bilirdi. Galatasaray' 
da okuduktan sonra Mısır ve İsviçre'de uzun zaman 
kalışı, ona yabancı dilde cerbeze kazandırmıştı. Radyo­
ya konser vermek üzere gelen yabancı şöhretler, onun­
la karşılaştıkları zaman görünüşündeki özel inceliğe 
ayrıca ilgi çeken güzel anlatımına bakakalırdı. C  
ise alçak gönüllülüğünü hiç yitirmemişti. Yaşayışı ki, 
birçok başarılarla dolup taşmıştı; kendisine söylenen­
den başkasını duymamış, gereğinden çoğunu söyleme­
mişti. Henüz 24 yaşındayken «Darülelhan» denilen o 
zamanki İstanbul Konservatuvarına tanbur öğretmeni 
olmuştu. 26 yaşında Saray Mızıkasına girmiş, sonra 
bu birliğin Cumhurbaşkanlığına geçmesi üzerine Anka­
ra'ya gitmiş, bir süre sonra da ayrılıp radyoların mik­
rofonu arkasına saklanmıştı. Radyo gerçekten onun ve 
sayın eşi Fâhire Fersan için alçak gönüllü kişiliklerini 
her türlü gösterişten uzak tutan, saklayan bir sanat 
barınağı olmuştur. Ve her zaman bir stüdyo sessizliği 
içinde yaşamışlardır.
Refik Fersan, bu sessizlik düzenini bozmamaya çok 
önem verirdi. 1948 yılında kendisini Suriye'ye çağır­
mışlardı. Eşi ile birlikte Şam Konservatuvarına uzman 
müşavir olarak gideceklerdi. Nasıl heyecanlanmıştı bil­
seniz... Hem müzik sanatımızı eski görkemi ile o böl­
gelerde egemen kılmak istiyor, hem de «Acaba uyuşa­
cak mıyım çevresiyle... Sıcağı ile... İnsanları ile... 
Radyoda hayatım çok iyi geçiyordu» diye kaygılanıyor­
T ~ )  EFİK Fersan, musikisi ile Şarklı, yaşayışı ile 
m  I \ .  Batılı idi. Saray çocuğu ve İstanbul Efendisi 
tarafı daima ağır basardı. Onun için musi­
kisinden evvel kişiliği üzerinde çok durulacaktır 
sanırım.
Otuz seneye yaklaşan dostluk ve kapı yoldaş­
lığı boyunca bende kalan çeşitli anıları içinden 
birini seçip, daha toprağı soğumadan yazmak, hem 
acı, hem de zor.
1952 yılının galiba eylül ayı idi. Değerli ve 
sevgili eşi Fâhire Fersan'la birlikte Radyoevi'ndeki 
odama, mûtatları dışı sabahın erken saatinde gel­
diler. Mühim bir işleri olduğunu hemen anladım. 
L>> Derhal:
—  E m rin izi... dedim.
O, her zamanki bozulmaz ve eksilmez nezake­
tine biraz da mahcubiyet katarak:
—  Kuzum, dedi. Senden bayağı bir güfte isti­
yorum. Bayağı bir meyhane güftesi... Şiir de-
#> ğerine filân bakmayacaksın, anlıyorsun ya ba­
yağı bir şey olacak. Bir film şarkısı yapacağım, 
çok acele lâzım, hemen istiyorlar.
Güldüm. Birer kahve söyledim, bloknotu önü- 
me çektim. Onlar kahvelerini yudumlarken ben 
de şu dörtlüğü karaladım :
Herkes gitti yalnız kaldım meyhanede
Göz yaşlarımı içtim son peymânede
Bu kalp durdu dün gece bir viranhanede
Herkes gitti yalnız kaldım meyhanede...
m
Aradan bir yıl geçti. Refik Fersan'ın bestele­
diği bu şarkı filmlerde okundu. Plâklara ayrı ayrı 
üç sanatkâr tarafından dolduruldu, gazinolarda, 
bahçelerde, sokaklarda söylenmeye başladı.
Fakat şarkının yaygınlığı arttıkça Refik Fer- 
san'ın da üzüntüsü arttı.
Bir gün bana:
—  Sana böyle bayağı bir güfte yazdırdığım için 
çok üzülüyor ve şarkıyı her duydukça mahcup 
oluyorum, dedi.
Gülerek, fütursuzca cevap verdim :
—  Hiç üzülmeyin, bana belki en bayağı dört­
lüklerimden birini yazdırdınız, fakat şimdiye ka­
dar çıkan dört şiir kitabımın bana temin ettiği 
paranın tam iki mislini kazandırdınız.
Durdu ve üzgün dudaklarından iki kelime dö­
küldü :
—  A h ... Sanat ve Para...
REFİK 
FERSAN’DAN 
BİR HÂTIRA
YAZAN BAKİ SÜHA EDİBOĞLU
K arı-koca sanatçılar Refik Fersan ve Fâhire Fersan sazları ile. - - - - - - - -  - - ............... -
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Kıymetli sanatkar Refik Fersan'ın ardından:üç insandan biri

http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/11498/53506/1/001528379006.pdf

Kıymetli sanatkar Refik Fersan'ın ardından:üç insandan biri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository