Taha Toros Arşivi, Dosya No: 269-Muhittin Sada

Topuz, Hıfzı

Istanbul Sehir University Repository

MUHİTTİN SADAK
Hıfzı Topuz —  Sayın seyirciler, bu akşamki konu­
ğumuz Türkiye’de çok sesli müziğin tanıtılması için yıl­
lardan beri her alanda savaş veren Muhittin Sadak. Mu­
hittin Sadak 1919’da Galatasaray Lisesini bitirdi ve der­
hal çok sesli müziğin tanıtılması için savaşa girişti. Ne­
ler yaptı? En önemli işler şunlar galiba:
1923’te o zaman Darülelhan denen İstanbul Kon - 
servatuvannm kurulmasını hazırladı ve kurucularından 
biri oldu. Darülelhan 1926’da İstanbul Konservatuvarına 
dönüştüj
Muhittin Sadak 1923’te Konservatuvar korosunu 
kurdu; 1944’te bu koro İstanbul Belediye korosu oldu.
O zamandan beri Sadak çeşitli alanlarda çalıştı. Bir 
yandan violonsel çalarken bir yandan koro şefi oldu. Ga- 
latasaary’da yıllarca öğretmenlik yaptı. Ben kendisine 
«.Hocam» diyeceğim; Galatasaray’da bizim musiki öğret- 
menimizdi.
Muhittin Sadak şimdi karşımızda.
Sayın hocam, müziğe nasıl başladınız? Kısaca anla­
tabilir misiniz?
Muhittin Sadak — Hay hay, yalnız ondan evvel şu­
nu belirtmek istiyorum. Sana müsaade et, «Hıfzı» diye­
yim. Çünkü çok garip olacak «Hıfzı bey» filân demek. 
Çünkü kısa pantolonlu devrinden beri tanıdığım için.
227
Evet, efendim musikiye başlamam şöyle oldu: Evde ma­
alesef müzik çevremiz yoktu. Gerçi bir piyano vardı. O 
zamanki deyimle: Piana. Fakat çocuklar bozar diye dai­
ma kilitli dururdu. Kırık bir kanun vardı; dayım biraz 
müzikle meşgul olduğu için. Fakat bunlar bence birşey 
ifade etmezdi. Alırdım, ama müzik bilmiyordum. Böyle 
tmgırdatırdım, bazı sesler gelirdi. Biz o zamanlar Kızıl- 
toprak’tayiz, sinemalarda öyle uydurmasyon piyano var­
dı. İlk duyduğum polifonik müzik işte bu.
Fakat asıl bende polifonik müzik zihniyetini uyan­
dıran bir topaçtır, Hıfzıcığım, topaç. Siz belki yetiştiniz, 
o devirde böyle büyük metalden yapılmış, kurgulu to­
paçlar vardı. Bunlar yere atılır, birtakım sesler çıkarır­
dı. Beni hayran bıraktı o sesler. O sesler bugün bildiğim 
«Do, mi, sol, do» idi. Yani çok sesli müziğin ana-babası.
Ondan sonra bende bir müzik eğilimi başladı. Za­
man ilerledi. Ve elemli günlere geldik: Balkan Savaşı. 
Babam maalesef musikiye çalışırsam çalgıcı olurum di­
ye bana musikiyi yasak ederdi. Fakat onu başaramadı. 
Eski devir, malûm, herkesin atı, arabası vardı. Fakat 
Balkan Savaşında atlar, arabalar alınmıştı, ben de ahır­
da çalışırdım. Bir büyük keman bozuntusu violonsel ü- 
zerinde. Ellerim donardı da tentürdiot sürerdim, don­
masın diye. Çünkü o devirde arkama tentürdiot sürer­
lerdi ısıtsın diye. Çocukluk.. Böyle çalışmaya başladım.
Bu tabiî uzun sürdü. Frer’lere (papaz okuluna) git­
tim. Frer’ler mektebinde, unutmam adını «Frère Eus - 
tache» diye bir müzik öğretmenimiz vardı. Bando şefiy­
di. Beni «timponist» olarak orkestraya aldı. Biraz nota 
öğrendim. Böyle başladık. Kısacası, kendi kendime nota 
ve müzik öğrendim. Violonseli de kendi kendime öğren­
dim. 1920 senesinde Kadıköy’de, şimdiki Halk Sineması 
mı, ne? O zamanki Apollon sinemasında, eski deyimle 
Hilâli Ahmer, yani Kızılay menfaatine Kadınlar Birli -
228
ğinde bir konser vermiştim. O devirde viol önsel bocası 
kendimdim, yani, otodidakt’tım. Evet, bu birinci konse- 
rimdi. Cemal Reşit Rey gibi kıymetli arkadaşları daha 
tanımamıştım. Ondan dört yıl sonra tanıdım, Konserva­
tuarın açıldığı devirde Cemal’i.
Topuz —  Hocam, yanılmıyorsam, Türkiye’de ilk 
violonsel resitali veren Türk sîzsiniz.
Sadak — Efendim, bunu bir tavzih edeyim. Tabiî, 
tevazuyu kaldıralım. O devirde hakikaten İstanbul’da, 
demin arzettiğim gibi, Padişah Orkestrasında çok kıy - 
metli insanlar olduğunu duymuştum. Cemil bey gibi. 
Fakat maalesef tanımadım. Onların hiçbiri konsertist o- 
larak sahneye çıkmış vatandaşlar değildi. Orkestra vio- 
lonselisti idiler. Fakat bu demek değildir ki, yani böyle 
bir sıradan artisttiler. Hayır, büyük artistlerdi. Hem de 
o devirde, düşünün, Türk olarak. Evet, ilk olarak, vio­
lonsel edebiyatında mühim eserlerle konser veren, yani 
orkestra refakatinde; resital veren, sonat vs. çalan benim.
Topuz —  Bu ilk konser kaçta oldu hocam?
Sadak — Bu, yanılmıyorsam, Konservatuvar Şehir 
Orkestrasının kurulduğu devire rastgelir ki 1946-1947’- 
dir. Cemal Reşit’in yönettiği orkestra idi. Hemen şunu 
ilâve edeyim ki, bu müzik hayatında, büyük sanatkâr 
Cemal Reşit’in bana çok etkisi olmuştur. Her zaman be­
raber çalışmışım dır. Ve hemen şunu söyleyeyim, büyük 
Fransız müziğini, bilhassa romantik devir müziği ile mo­
dern müziği bana öğreten Cemal Reşit’tir. Çok istifade 
etmişimdir kendisinden.
Evet, yine 1946-1947 senelerine, yanılmıyorsam Boc­
cherini konçerto ile, yine kendi yazdığım bir kadans’la 
ilk konseri vermiştim. Demin de söylediğim gibi ilk kon­
seri veren benim. Fakat bu demek değildir ki ben şöy-
229
leydim, böyleydim. Hayır, bugün gençlerden öyle vio- 
lonselist’ler var ki, beni fersah fersah geçmişlerdir. Vio- 
lonsel çalmada, tekrar ediyorum, beni fersah fersah geç­
mişlerdir. Ve hemen ilâve edeyim, bundan da kıvanç 
duymaktayım. Tevazuyu kaldırarak söyleyeyim, onların 
çaldığı violonsel edebiyatını ilk olarak benden dinlemiş­
lerdir. İtiraf ederler. Örneğin, başta Reşit Erzin galiba, 
soyadını hatırlayamadım. Bunlar çok kıymetli gençler - 
dir.
Topuz —  Hocam, siz okulda anlatırdınız, 1925’te 
Atatürk sizi Ankara’ya dave tetmişti. Nasıl oldu bu çağ­
rı?
Sadak — Efendim, evet, 1925’te, İstanbul Konser- 
vatuvarına bir emir geldi. Gazi hazretleri şu grubu rica 
ediyor, diye. Çok nazik adam, «rica» diyor, ben onu 
her zaman «emir» sayarım. Bendeniz violonselist olarak, 
Ekrem Besim diye bir kemancı, Afif Tektaş’ın ağabeyi 
ve merhum Vedat Uşşakizade (o zamanki deyimle), mer­
hum Gazi’nin de akrabası olurdu. Birkaç ressam da var­
dı. Başta Çallı İbrahim, trende beraberdik. Tren buz gi­
bi soğuk. İki günde Ankara’ya vasıl olduk. Bir konser ter­
tip ettik, bir trio olarak ve Rachmaninov’u çaldık. Kon­
sere merhum, İnönü demiyeceğim tabiî, İsmet Paşa şe­
ref verdiler. Önde oturuyorlardı. Gariptir, boyuna konu­
şuyorlardı. O kendine has olan lehçesiyle. Adeta üzülü­
yordum, acaba memnun etmedik mi, diye. Fakat sonra 
hemen anladım, kulağıma geldi, «yahu, bu da çok güzel 
çalıyor» falan diye. Memnun oldum.
Sonra bana bir solo çalmamı emrettiler. Ben de, bi­
raz eğlendireyim diye, violonselde icrası zor olan bir, 
hattâ iki eser seçtim. Birisi Gabriel Faure’nin «Chi - 
leuse»ü, öteki de.yine Gabriel Faure’nin «Papillon»u idi, 
Konser bittikten sonra, o zaman soyadı yoktu biliyorsu­
230
nuz, birader de mebus değildi o devirde, «Akşam Gaze­
tesinde Necmettin Sadak’ın kardeşi galiba» dedi. 
Sonra ilâve etti «Yahu, bizim bildiğimiz cambazlar tek 
ipte oynarlar, sen dört telde oynuyorsun. Çok memnun 
oldum» filân dedi. Bu sözden çok müftehirim hâlâ. Çün­
kü, malûm ya, dört telde cambazlık biraz zordur.
Yalnız burada bir olayı anlatmak isterim, dinleyi­
cileri de rahatsız etmezsem. Solo çalıyorum, frakla tabiî. 
Bir önüme baktım, beyaz yeleğim kıpkırmızı kan için­
de. Düşünün, sanatın ve çaldığım sıradaki konsantras - 
yonun gücünü. Hiç ehemmiyet vermedim ve parçayı bi­
tirdim. Soyunma odasında bir baktım, düğmem kopmuş­
tu, onu hatırlıyorum, askıyı pantolonuma bir çengelli 
iğne ile tutturmuştum. Konser sırasında iğne çözülmüş 
ve etime girmiş. Farkında değilim. Anlayın bir konser- 
tistin o çalış esnasındaki konsantrasyonunu. Vücudun a-, 
cisim duymuyor.
Topuz —  Hocam ,  Belediye Operasının, daha sonra 
da Devlet Operasının kurulmasında sizin büyük katkı­
nız oldu. Bundan söz eder misiniz?
Sadak — Hay hay, arz edeyim. O devirde koromuz 
ilerlemişti. 1959’a gelmiştik. Koroda Leylâ Gencer’ler, 
şunlar, bunlar... Bugünkü Devlet Operasındaki o bü­
yük sanatçıların çoğu İstanbul Şehir korosundadır. Bir 
deneme yapalım dedik. Çok değerli meslektaşım De- 
mirhan Altuğ ile, orkestra, yani konservatuar Şan bölü­
mü talebelerinin iştirakiyle Opera denemeleri diye, ya­
nan Şehir Tiyatrosunda birtakım gösteriler yaptık. Ri - 
goletto operasının Dördüncü Perdesini, II Travatero o- 
perasınm tümünü çocuklarla hazırladık. Bunu çok kıy­
metli üstadımız Muhsin Ertuğrul istedi. Birgün bana ge­
lerek «Yahu, Muhittin, bir opera açsak» dedi. Ben «Na­
sıl olur?» dedim. «Yaparız» dedi. O devirde ben radyo­
231
da tonmayster’dim. Şu bizim şimdiki yönetmenimiz Ay­
dın Gün’le meseleyi konuştuk. İstanbul Operası kurulur 
mu, kurulmaz mı derken hakikaten Opera kuruldu. 1959- 
1960’da, yine o demin arz ettiğim Şehir Tiyatrosu bina­
sında Tosça operasiyle başladık. Solist olarak Leylâ Gen- 
cer geldi. Bariton, şimdi adını unuttum, en sevdiğim ço­
cuk, şimdi Avrupa’dadır, İtalya’da müstear ad kullanı - 
yor, o geldi. Onlarla başladık. İşte Operanın da başlan­
gıcı böyle oldu.
Topuz —  Hocam, siz bizim öğrenciliğimiz yılların­
da Türkiye’de bir operanın özlemini çekerdiniz. Sonra 
bunu gerçekleştirdiniz. Şimdi ne düşünüyorsunuz?
Sadak — Evet, daima onun üstünde dururdum. He­
men şunu ilâve edeyim ki, memleketimizde ve diğer 
memleketlerde, hemen söyleyivereyim, orada polifonik 
müzik zaten vardı, fakat müzik kültürüne yardım eden 
yer Opera binasıdır. Çünkü, çok iyi bilirsin ki, göz çok 
kolay görür. Burun çok kolay koku alır. Damak çok ko­
lay tad alır. Ama kulak çok kolay dinleyemez. Bugün 
herhangi birimiz mektepte şöyle bir resmi yapabiliriz. 
Ama kulağa gelince, kolay değil. Ne yapmışlar bunun 
için? Bir mabedden daha büyük ve süslü bir bina yap­
mışlar, opera diye. Ne olurdu, opera binasına lüzum var 
mıydı Paris’te, o koca binaya? Ama daha ilk önce gözle 
dinleyiciye seslenecekler. Göz kanacak o perdelere, o 
kolosal avizelere. Yavaş yavaş kulak da etkilenecek. Po­
lifonik müzik dediğimiz, yani müziğin en ilerlemişi, çok 
sesli müziği yaymak için insan sesi lâzımdır.
Topuz —  Hocam, bizde, okullarda Batı müziği, çok 
sesli müzik öğretimi Cumhuriyet’ten sonra başladı, yani 
elli yıldan beri okullarda zorunlu ders olarak müzik öğ­
retiliyor. Bu öğretim başarılı olmuş mudur?
232
Sadak — Evet, başarı sağlamıştır. Niye? Şimdi u - 
zaktayım. Fakat bazı okullarda korolar filân kurulmuş­
tur. Bunlar gerçekten sevindirici birtakım adımlar. Fa­
kat bundan önce senin soruna geleyim, mekteplerde mu­
siki nasıl olmalıdır? Yani, ne bileyim, kanımca bugün li­
selerde ve orta okullarda musiki öğretimi maalesef pek 
kâğıt kalem üzerinde kalıyor. Yani, nasıl ki bir kimya 
dersi kara tahtaya yazılacak H2S 0 4 asit sülfürik diye 
öğretilemezse, elle çalışmak gerekliyse müzik dersi de 
tahtada notayla olmaz. Çocuğa çok müzik dinletmek lâ­
zımdır. Ben pek şarkıya da taraftar değilim. Her çöcuk 
şarkı söyleyemez. Bu, kulak meselesidir. Kulağı alıştır­
mak gerekir. E, peki, diyeceksiniz, bu çocuklara şarkı 
söyletmeyelim mi? Söyletelim, fakat o zaman buna, ya­
ni, musiki eğitimine ana okulundan, ilk okuldan başla­
mak gerekir.
Topuz —  Evet hatırlıyorum, siz bize hiç şarkı söy­
letmezdiniz. Plâklar getirirdiniz sınıfa. Bize klâsik mü­
zik dinletirdiniz. Biz bu yolla klasik müziğin ne olduğu­
nu anladık.
Sadak — Sonra, şunu da ilâve edeyim, belki tuttu­
ğum yol yanlıştı, ama hiçbirinizi, çalışmadığınız halde 
müzikten sınıfta bıraktığım vaki midir? Bir çocuğa 2 ve­
rip sınıfta bırakmakla o çocuk müzisyen olmaz, «Rate» 
olur, müzikten nefret eder.
Topuz —  Hocam, Türkiye’de bugün şöyle bir sorun 
var: Biz TRT’de her gün bunun içindeyiz. Bir yanda 
Türk Halk Müziği, Türk Sanat Müziği, Klasik Türk Mü­
ziği var, öte yanda Türk Hafif Müziği, Hafif Batı Mü­
ziği, Klasik Batı Müziği. Radyoda bunlar ne ölçüde yer 
alacaklar? Yıllardan beri bu sorun tartışma konusu olu­
yor. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
233
Sadak — Acaba nâçiz düşüncelerim buna cevap ver­
meye hazır mıdır, değil midir, bilmiyorum ama, yine bil­
diğim kadar gayet kısaca istersen söyleyivereyim. Demin 
bir lâf ettin ki, herkes ediyor onu. Türk Sanat Musikisi 
dedin, ben bunu anlamıyorum. Musiki zaten sanattır. 
Türk Sanat Musikisi ne demek? Türk Musikisi denir bu­
na. Yani, acaba sanat olmayan bir musiki var mı Tür­
kiye’de? Ben olmadığı kanaatindeyim. Acaba şüphe mi 
ediyorlar. Yani, bu musiki şeydir de biz buna bir sanat 
ilâve edelim mi diyorlar. Hayır, son derece dinliyorum. 
Bütün kıymetli arkadaşlarımdan, tanımadıklarımdan, ta­
nıdıklarımdan. Nevzat Atlığ’m idaresindeki koro diyelim 
(sazla söz topluluğu) çok güzel oluyor. Yani, eski Os - 
manii musikisinin yetiştirdiği musikişinasları dinliyorum, 
çok güzel oluyor. Buna aklım ermiyor, niçin «sanat mu­
sikisi» deniliyor? «Türk Musikisi» demeli.
Topuz —  Peki, Türk Hafif Müziği için ne düşünü­
yorsunuz?
Sadak — Evet, ben taraftarım. Çünkü bugün Dede 
Efendi’nin musikisinden, bugün bir Hafız Post’un musi­
kisinden senfoni yapılmaz. Nasıl bugün bir Süleymaniye 
Camiinin «Penceresini beğenmedim, bunu dört köşe ya­
payım» denmezse, denemezse, Türk Sanat Musikisi de­
dikleri bu musiki de değiştirilemez.
Ancak, bir de şu deyime biraz el atmak istiyorum, 
eğer kimseyi gücendirmezsem. Deniliyor ki, «Efendim 
bizim Türk musikimiz çok geniştir. Efendim bizim Türk 
musikimizdeki olan makamat ses itibariyle, onların deyi­
miyle, Alafrangadan daha geniştir.» Şöyle de bir iddia 
var: «Efendim Türk Musikisi gibi bir musiki yoktur.» 
Valla benim kanımca nasıl ki bugün «Efendim, Türk 
musikisi diye bir musiki mevcut değildir. Musiki çok ses­
lidir, başka musiki yoktur» demek ne kadar züppelikse,
234
«Türk musikisinde bulunan makamat garp musikisinden 
daha geniştir» iddiası da, haddim olmayarak, bir ceha­
lettir. Fakat hemen tavzih edeyim, cehalet demekle bir 
tezyif maksadı gütmüyorum. Bu, edükasyonsuzluk, yanı 
eğitimsizlik, bilgisizliktir. Çünkü polifonik musikiyi an - 
lamak için bu musiki kanına girmiş olmalı insanın. Baş­
ka türlü polifoni anlaşılamaz.
'Şöyle de söyleyebilirim, «Efendim musikide halka 
inmeli» deniyor. Hiçbir zaman sanat halka inmez. Bu - 
gün Thames nehri kenarında balık tutan bir Ingiliz ba­
lıkçısı senin kadar Shakespeare’den anlamaz. Çunku bu 
bir kültür meselesidir. Shakespeare halka inmemiştir. 
Molière halka inmemiştir. Yalnız kültürle halk Shakes- 
peare’in ve Molière’in seviyesine yükseltilmeye çalışıl - 
m ıştır. Bize de bu lâzımdır.
Yalnız şunu da hemen söyleyeyim, yeni bestekâr­
larımız hakikaten çok kıymetli arkadaşlardır. Cemal Re- 
şit’ler, Adnan Saygun’lar, gençlerden îlhan Usmanbaş, o 
da GalatasaraylI, bunların eserleri şüphesiz çok yüksek­
tir. Ama bu Türk musikisidir, Alafranga değildir, Türk 
musikisidir, halis Türk musikisi. Ama görüş itibariyle po­
lifonik musikidir. Yani, şimdi Usmanbaş, Cemal Reşit, 
Adnan Saygun halka inemez, halkı ona çıkarmak lâzım­
dır. E, peki bugün bana çok arkadaşlarım geliyor, «Ya­
hu, üstad (haddim olmayarak üstad diyorum, özür dile­
rim), yahu, ben Türk değil miyim? Kanun çalarım veya 
ut çalarım.» Evet. «Efendim, niye anlamıyorum Cemal 
Reşit beyin musikisini?» Cemal Reşit beyin musikisini 
anlamak için Bach’tan başlamak lâzımdır. Bach Alınan­
dır. Buna mukabil Fransız müziğini anlamak için yine 
Bach’tan başlamak lâzımdır, yani polifonuinin doğuşun­
dan başlamak lâzımdır.
Yani, bilmem anlatabildim mi? O bakımdan bu
235
mevzu çok genişleyecektir. Bunun için müsaade et, baş­
ka bir zamanda bunu konuşalım. Evet, çünkü bu çok 
derindir.
Topuz —  Çok teşekkür ederim. Sayın seyirciler, bu 
akşamki konuğumuz büyük sanatçı Muhittin Sadak’tı. 
İyi akşamlar.'
\
236
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 2 9 3 5 2 0 0 6 *


Muhittin Sadak

http://earsiv.sehir.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/11498/53619/1/001529352006.pdf

Muhittin Sadak

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository