Siwińska, Marta

Polish

Slavia Occidentalis

SLAVIA OCCIDENTALIS2016 73/1MARTA SIWIŃSKA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w PoznaniuJuwenalia historycznojęzykowe, pod redakcją Karoliny Borowiec, Doroty  Masłej i Olgi Ziółkowskiej, Wydawnictwo Rys, Poznań 2015, ss. 148Tom Juwenalia historycznojęzykowe stanowi zwieńczenie VI Ogólnopolskiej Konferen-cji Historycznojęzykowej, zorganizowanej w 50. rocznicę śmierci wybitnego językoznaw-cy i slawisty, profesora Tadeusza Lehra-Spławińskiego.Była to kolejna z cyklu konferencja studencko-doktorancka, organizowana co dwa lata przez Koło Miłośników Historii Języka Polskiego, działające przy Zakładzie Historii Języ-ka Polskiego IJP UAM. Odbywające się w dniach 14–15 maja 2015 roku spotkanie umoż-liwiło młodym badaczom podzielenie się swoimi wynikami badań, pozwoliło zarysować nowe kierunki, zadać wiele ważnych pytań i odpowiedzieć na niektóre z nich, resztę pozo-stawiając w sferze luźnych refleksji, dając studentom i doktorantom przestrzeń do samo-dzielnych przemyśleń, będących w przyszłości przyczynkiem dla kolejnego spotkania. Re-feraty wygłosiło osiemnaścioro uczestników z różnych ośrodków badawczych. W skład tomu wchodzą zarówno referaty wygłoszone podczas tej konferencji, jak i prace studentów Wydziału Filologii Polskiej UAM. Łącznie zawiera on dziewięć artykułów o różnorodnej tematyce. Warto krótko przedstawić każdy z nich z osobna.Artykuł Karoliny Borowiec (UAM) średniowieczne teksty interferowane poświęcony jest problemom metodologicznym i terminologicznym w odniesieniu do badania średnio-wiecznych tekstów, w których współwystępują dwa języki – polski i czeski. Kwestia sze-roko rozumianych kontaktów językowych, bilingwizmu znajduje się w polu zainteresowań językoznawców. Okazuje się jednak, że dotychczasowe propozycje terminologiczne i me-todologiczne nie wystarczają, by rzetelnie opisać średniowieczne zabytki polsko-czeskie. Dostępne, ukute już wcześniej terminy nie są adekwatne do badania tekstów dawnych, pomijają ich specyfikę i są wartościujące. Karolina Borowiec proponuje zatem i uzasadnia wprowadzenie terminu „teksty interferowane” dla zabytków powstałych na średniowiecz-nym śląsku.Paulina Cygańska (UW) w artykule pt. Nazwy krain geograficznych i ich mieszkańców w XVI-wiecznych tłumaczeniach Ewangelii na język polski przedstawia wyniki analizy spo-sobów adaptowania biblijnych nazw własnych. Materiał badawczy obejmuje osiem prze-kładów Ewangelii z drugiej połowy XVI w. Autorka wskazuje, że adaptacja nazw wła-snych w polskich tłumaczeniach odbywała się w sposób całkowity lub częściowy. Dodatkowo materiał jest bardzo zróżnicowany nie tylko pod względem stopnia adaptacji, DOI 10.14746/SO.2016.73.15 ISSN 0081-0002Recenzje i omówienia202 SO 73/1ale też grafii, fleksji i stosowania konstrukcji analitycznych. Zależało to zarówno od pomy-słowości, zdolności translatorskich tłumacza i pierwotnych założeń co do kształtu przekła-du, jak i od wyznania, w którym ów przekład powstawał oraz od podstawy tłumaczenia (łacińskiej lub greckiej). Weronika Jędrzejczak-Ozorkiewicz (UAM) poświęciła artykuł polskim glosom w Ka-zaniach gnieźnieńskich. Autorka przedstawiła opis formalny glos polskojęzycznych oraz zaproponowała podział na grupy ze względu na liczbę glos w poszczególnych kazaniach, częstotliwość występowania, stopień rozbudowania i część mowy. Dokonała też próby opi-su funkcjonalnego glos polskojęzycznych w zabytku i wyróżnia siedem kategorii: glosy służące podkreśleniu emocjonalnej strony wypowiedzi, precyzujące, konkretyzujące, wpro-wadzające inną formę gramatyczną, dopiski zaznaczające spójność lub rozdzielność skład-niową, dopowiedzenia oraz uzupełnienia znaków graficznych. W artykule zamieszczono też osobny aneks z transkrypcją glos. W tekście Glosy w polskojęzycznych „Kazaniach gnieźnieńskich. Perspektywa formalna i funkcjonalna Weronika Jędrzejczak-Ozorkiewicz wyznaczyła nowy nurt badań nad zabytkiem.W artykule zatytułowanym „Wybaw mię od głownictwa, Boże”, czyli o przeznaczeniu osobliwego staropolskiego tłumaczenia Psalmu 50. Dorota Masłej (UAM) przeprowadza ana-lizę pięciu dostępnych dziś średniowiecznych przekładów tego psalmu. Porównując nietypo-wy przekład odnaleziony w zbiorze modlitw z rękopisu Archiwum Archidiecezjalnego w Po-znaniu (sygn. Ms 116) z tłumaczeniami z Psałterza floriańskiego, Psałterza puławskiego, Psałterza krakowskiego i tzw. Kartą medycką, autorka udowadnia osobliwość translatorskich rozwiązań tłumacza. Analiza leksykalna redakcji z omawianego rękopisu wskazuje na inne przeznaczenie przekładu niż jego zachowanej kopii – w tekście użyto wiele słów z innych niż religijna odmiana języka, co pozwala sądzić, że pierwotnie miał on służyć wykładowi oraz objaśnieniom psalmu, wtórnie zaś został zapisany w zbiorze podstawowych modlitw. Autorka posłużyła się metodologią uwzględniającą w badaniach nad tekstami staropolskimi intencję autora i funkcję tekstu, co pozwoliło jej postawić jednoznaczne wnioski. Artykuł Słowiańskie piśmiennictwo klasztoru sazawskiego Moniki Nowak (UAM) sta-nowi omówienie problemów związanych z historią tytułowego klasztoru, założonego w czeskiej Sazawie, oraz zabytków piśmiennych, które powstały w tym kręgu. Autorka podkreśla, że w badaniach nad słowiańskimi rękopisami należy poświęcić uwagę także samej tradycji liturgii – niemal wszystkie z odnalezionych to księgi liturgiczne, dlatego tak ważne jest uwzględnienie kontekstów m.in. historycznych. W artykule znajdziemy spis i charakterystykę zabytków sazawskich oraz szczegółowy opis burzliwych losów mnichów. Sporo miejsca poświęcono też tzw. Fragmentom praskim – najcenniejszemu manuskrypto-wi, zapisanemu głagolicą i zawierającemu liczne bohemizmy. Monika Nowak konkluduje, że trudno jest jednoznacznie wnioskować o pochodzeniu piśmiennictwa XI-wiecznych Czech, jednak bez wątpienia można powiedzieć, że obrządek słowiański i łaciński funkcjo-nowały w tym czasie obok siebie. Martyna Sabała (UW) celem pracy pt. Leksykalne dziedzictwo prasłowiańskie z zakresu pożywienia w XVI-wiecznych przekładach Ewangelii na język polski uczyniła analizę słow-nictwa dotyczącego pożywienia. Autorka podkreśliła, że do tej pory naukowcy, poszukując osobliwości w tłumaczeniach Ewangelii, brali pod uwagę przede wszystkim leksykę zapoży-czoną, pomijając tę rodzimą, stanowiącą dziedzictwo prasłowiańskie. W swych analizach skoncentrowała się na nazwach potraw, produktów spożywczych, naczyń, pomieszczeń, miar Recenzje i omówienia 203SO 73/1i podzieliła je na słownictwo prasłowiańskie i słownictwo zapożyczone z innych języków na gruncie prasłowiańskim. Badaczka zauważa, że XVI-wieczni tłumacze na oddanie nazw po-żywienia (i wszystkiego, co z nim związane) czerpali przede wszystkim z leksyki o genezie słowiańskiej. Może to wynikać z tego, że jedzenie jest jednym z najważniejszych elementów życia nie tylko pojedynczego człowieka, ale całej społeczności i kultury.Artykuł Marcina Schulza (UAM) Czas światoobrazu a rozwój języka polskiego jest nie tyle próbą odnalezienia nowej metody, co propozycją na przyjrzenie się dziejom rodzimego języka z perspektywy hermeneutycznej, zatem poprzez pryzmat ludzkiego doświadczenia. Autor, podążając śladami Martina Heideggera, uzmysławia mankamenty metod wniosko-wania współczesnego człowieka: oddzielanie świata nowożytnego od starożytnego i uza-leżnienie konstruowania obrazu świata od sposobu osadzenia siebie w tym świecie. Men-talność ta upraszcza otoczenie, które dostrzegamy i opisujemy, zatem warto byłoby nie poddawać języka analizom tylko i wyłącznie składniowym i gramatycznym, ale uwzględ-niać w nich ludzkie doświadczenie, które warunkuje postrzeganie świata przez człowieka.W artykule „rozmyślanie przemyskie” a „Vita rhythmica”. Korzystanie z łacińskich konstrukcji gramatycznych Marta Siwińska (UAM) przedstawiła wyniki analizy porów-nawczej fragmentów łacińskiego traktatu Vita beatae virginis Mariae et Salvatoris rhythmi-ca i tych czcień polskiego apokryfu, z których przypuszczalnie korzystał pisarz rozmyśla-nia. W źródle często pojawiają się konstrukcje gramatyczne, takie jak: ablativus absolutus, accusativus cum infinitivo, nominativus cum infinitivo, ablativus characteristicus, genetivus characteristicus oraz gerundium i gerundivum. Pisarz polskiego zabytku wypracował kilka schematów tłumaczeniowych dla każdej z nich, co jest dowodem na jego doskonałą znajo-mość łaciny i warsztat translatorski. Dalsze badania mogą według autorki pomóc w scha-rakteryzowaniu i określeniu autorskich strategii oraz w odpowiedzi na pytanie, na ile apo-kryf jest zależny (bądź nie) od źródeł łacińskich.Olga Ziółkowska (UAM) w artykule O dwóch interpretacjach „rozmyślań dominikań-skich” pokazuje, jak transkrypcja tekstu dawnego wpływa na jego odbiór. W zależności od tego, po które wydanie sięgnie badacz, takie będzie miał wyobrażenie o składni zabytku. Autorka przytacza trzy fragmenty rozmyślań dominikańskich w transkrypcjach dostępnych w dwóch edycjach: Chrestomatii staropolskiej i antologii Cały świat nie pomieściłby ksiąg� Podkreśla, że oba wydania zostały opracowane w innym celu: pierwszy jest z założenia zbiorem przeznaczonym dla studentów, drugi – ma służyć popularyzowaniu literatury sta-ropolskiej. Na podstawie przykładów autorka omawia kilka problemów: różnice w inter-pretacji składni, interpunkcji i wielowarstwowości tekstu. W artykule badaczka zamieszcza swoją propozycję transkrypcji, uwzględniającą najnowszy stan badań nad problematyką związaną z tekstami dawnymi i ich wydawaniem. Praca jest zapowiedzią dużego projektu – stworzenia całościowej transkrypcji zabytku. Tom pokonferencyjny jest dowodem wciąż żywego zainteresowania historią języka nie tylko młodych językoznawców, ale i historyków, teologów, badaczy literatury. Zamieszczo-ne w Juwenaliach historycznojęzykowych prace zapowiadają nowe poszukiwania i odkry-cia z zakresu metodologii, językoznawstwa, historii języka i edytorstwa. Choćby z tego względu warto pochylić się nad zaproponowanymi problemami i wnioskami. 

Juwenalia historycznojęzykowe, pod redakcją Karoliny Borowiec, Doroty Masłej i Olgi Ziółkowskiej, Wydawnictwo Rys, Poznań 2015, ss. 148

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/so/article/download/10001/15282

Juwenalia historycznojęzykowe, pod redakcją Karoliny Borowiec, Doroty Masłej i Olgi Ziółkowskiej, Wydawnictwo Rys, Poznań 2015, ss. 148

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Slavia Occidentalis

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Juwenalia historycznojęzykowe, pod redakcją Karoliny Borowiec, Doroty Masłej i Olgi Ziółkowskiej, Wydawnictwo Rys, Poznań 2015, ss. 148

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Slavia Occidentalis

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w