Introduction to the issue of the journal dedicated to the imagination in the research on translation after Translation Turn.Wstęp redakcji do tomu zatytułowanego Wyobraźnia w przekładzie

Jarzyna, Anita

Jaworski, Marcin

Kovacheva, Adriana

Kuczyńska-Koschany, Katarzyna

Rajewska, Ewa

Śniedziewski, Piotr

  Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka  

od redakcji[…] gdzie moja wyobraźnia zaczyna żyć, czując jak zanurza się w głębinie tego, co nie jest mną samym […]Marcel Proust1.Stajemy się świadkami kolejnych zwrotów w naukach huma-nistycznych. Pod koniec minionego stulecia Susan Bassnett przewidziała nadejście zwrotu translatologicznego w studiach kulturowych, które swoją uwagę skierowały w stronę socjologii, polityki przekładu oraz interkulturowości. Artykuły zgromadzone w najnowszym numerze „Poznańskich Studiów Polonistycznych. Serii Literackiej” ukazują pojęcie wyobraźni przez pryzmat ko-lejnych zwrotów przekładoznawstwa, jako kategorię wzbogaca-jącą i otwierającą nowe możliwości interdyscyplinarnych badań nad przekładem. kategoria ta wyznacza szeroki krąg proble-mów zarówno wówczas, gdy skupiamy się na procesie tworzenia przekładów, jak i wtedy, kiedy interesuje nas ich oddziaływanie i recepcja w obrębie kultury docelowej. W tym kontekście nie sposób również przecenić metod badawczych wypracowanych w kręgu językoznawstwa kognitywnego, które znacznie zmieniły współczesną myśl translatologiczną. W ramach kognitywnego rozumienia przekładu aktualne stają się pytania o wielojęzyczną wyobraźnię nie tylko autora – pierwszego konceptualizatora tek-stu literackiego, lecz także każdego kolejnego jego interpretatora i redaktora/rewritera (tłumacza, historyka i krytyka literatury, wydawcy, ilustratora, czytelnika).   W artykule wprowadzającym do tomu edward Balcerzan kreśli perspektywy zaistnienia kategorii wyobraźni w dyskursie prze-kładoznawczym, badacz buduje inspirującą opozycję przynależ-nej autorowi fakultatywnie wyobraźni stwarzającej oraz właściwej tłumaczowi i nieodzownej w jego pracy – wyobraźni inspirowanej i kontrolowanej przez tekst źródłowy. Tym rozważaniom swoiście wtóruje Bożena Tokarz: opisując, w jaki sposób na kolejnych eta-pach procesu przekładania uruchamiana jest praca wyobraźni, ma na uwadze reakcje czytelnika tłumaczonego tekstu. Natomiast elżbieta Tabakowska objaśnia rolę wyobraźni (zwłaszcza em-PSP SL 23.indd   7 07-07-2014   13:01:518 od redakcjipatycznej) w kognitywistycznej teorii przekładu, szczególnie akcentując przy tym Inność słowa i kultury podlegających trans-lacji. z kolei o zwrocie kreatywnym w przekładoznawstwie, jego antymimetycznym charakterze i jednym z modeli, czyli przekła-dzie kubistycznym, pisze Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz, powołując się między innymi na eksperymentalne tłumaczenia jeana Arthura rimbauda pióra clive’a Scotta. Do podstawowych zagadnień translatologicznych należy ekwiwalencja, która jako poręczne pojęcie opisu twórczo-ści przekładowej została dawno zakwestionowana. czy jednak nasze wyobrażenia o przekładzie nie są wciąż zdominowane przez miraże i widma ekwiwalencji? W jaki sposób konwencje i normy kształtujące współczesne rozumienie przekładu tworzą alfabet wyobraźni przekładowej? Te pytania podejmują: jerzy jarniewicz, jako autor rozważań o ekwiwalencji emocjonalnej, oraz Aleksandra Burba, którą zajmuje język codzienności w serii przekładowej Skakanki ufoistki Mirona Białoszewskiego.Autorzy niniejszego numeru podejmują problemy recepcji literatury obcojęzycznej, koncentrując się właśnie na kwestiach związanych z zagadnieniami serii przekładowej. Małgorzata Wesołowska, śledząc kolejne polskie tłumaczenia Pana Kiehota güntera grassa, pisze o tłumaczeniu jako innowacyjnej grze wy-obraźni, a ze swych obserwacji wyprowadza osobliwą metaforę tłumacza. Badania autorki spokrewnione są z artykułem Marty Skwary, która proponuje poszerzenie zagadnień serii przekła-dowej mieszczących się na pograniczu translatologii i kom-paratystyki, a także wskazuje, iż „seria tekstualizacji”, jak ją nazywa, jest dziełem wyobraźni badacza. Na podobnej zasadzie Aleksandra kremer zauważa oddziaływanie przekładu na wy-obraźnię czytelnika, szczególnie badacza, niemieckojęzycznego wydania wierszy Witolda Wirpszy, która to publikacja uwyraź-niła konkretystyczny potencjał tej poezji. z uwagi na coraz szerzej akceptowany i popularyzowany kon-cept przekładu wyobcowującego, potrzebna staje się dyskusja o stereotypach. W tym kontekście interesuje nas, jakie prze-szkody na drodze udanej komunikacji przekładowej stawiają wyobraźnia, wyobrażenia i stereotypy kształtowane w okre-ślonym kręgu językowym i kulturowym. Trudno pominąć polityczne aspekty tego zagadnienia i wagę przekładów w pro-cesie kształtowania wyobrażeń tego, co obce. Te kwestie podjął Tomasz Bilczewski, zajmujący się rolą przekładu w powstawaniu wspólnot wyobrażonych oraz zmieniającym się wraz kształto-waniem formacji ponadnarodowych myśleniem o tłumaczeniu. również o powiązaniach wyobraźni, przekładu i pamięci kul-PSP SL 23.indd   8 07-07-2014   13:01:519od redakcjiturowej w Wybrańcu Tomasza Manna (oryginale i polskim tłu-maczeniu) pisze katarzyna Lukas. W podobnej perspektywie Aleksandra Szymił omawia angielski przekład Lubiewa Michała Witkowskiego, zaś Monika Adamczyk-garbowska oraz Marta kaźmierczak przedstawiają konsekwencje wynikające z przenie-sienia tekstu tłumaczonego w kontekst trzeciej kultury. Parafrazując Wittgensteinowskie twierdzenie, można by powiedzieć, iż granica wyobraźni jest granicą wolności tłuma-cza – co nie ma na celu wskrzeszenia sporów wokół zagadnie-nia autorstwa tłumacza, stawia natomiast pytanie o jego miejsce w tekście, aktualną, zaznaczoną przez twórczą wyobraźnię obec-ność. Pomieszczone w tomie eseje to przenikliwe, empatyczne i odkrywcze portrety tłumaczy, będących w równym stopniu twórcami dzieł oryginalnych: zofii chądzyńskiej i Paula celana. Autorki obu szkiców, Natalia gendaj i joanna roszak, sięgają po odkrywcze metafory oddające osobowość twórców. Podobnie wy-obraźnię elżbiety Tabakowskiej – autorki najnowszego polskiego przekładu Alicji w Krainie Czarów – opisuje Anna rogulska.Słowa Marcela Prousta otwierające to krótkie wprowadze-nie przywołujemy za clive’em Scottem. Pojawiają się one w jego szkicu będącym komentarzem do kubistycznych tłumaczeń utworów rimbauda i jednocześnie wykładem autorskiej, bar-dzo odważnej koncepcji translacyjnej Scotta tłumacza. jesteśmy jednak przekonane, że cytowana fraza wyraża doświadczenie wspólne dla autora, badacza i czytelnika przekładu.2.Autorzy i redaktorzy najbliższego  numeru chcą zapytać o status współczesnych anglosaskich studiów modernistycznych i o kon-sekwencje odnowionego zainteresowania kategorią modernizmu dla badań nad XX-wieczną literaturą polską. Tom powstaje, gdy czynione są już podsumowania kilkunastoletniej kariery katego-rii „nowych modernizmów”, wypromowanej przez Modernist Studies Association (MSA). kontekstem i inspiracją są tu takie opracowania, jak opublikowana dwadzieścia lat temu ważna, re-widująca zastane poglądy książka Modernisms Petera Nichollsa czy wydany przed dziesięciu laty manifest Marjorie Perloff Modernizm XXI wieku.zapraszamy do lektury!Anita Jarzyna, Adriana Kovacheva, Katarzyna Kuczyńska- -Koschany, Ewa Rajewska, Marcin Jaworski, Piotr ŚniedziewskiPSP SL 23.indd   9 07-07-2014   13:01:51

Od redakcji

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pspsl/article/download/1311/1224

Od redakcji

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka