Introduction to the theme of the journal: "Renewal of modernism"

Cieślak-Sokołowski, Tomasz

  Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka  

Od RedakcjiOd połowy lat 90. XX w. sam termin „modernizm” oraz zagad-nienia związane z problematyką modernizmu literackiego – po długich latach dominacji perspektywy postmodernistycznej (która zazwyczaj redukowała modernizm do roli „naiwnego” poprzednika) – spotykały się z ponownym ożywionym zaintere-sowaniem. Ta sytuacja, charakterystyczna przede wszystkim dla studiów anglosaskich, znalazła szybko swoje odbicie w badaniach inicjowanych na rodzimym, polskim gruncie. To nasze „odkrywanie modernizmu” miało jednak swoisty charakter. Po pierwsze, odbywało się ono od strony „mod-niejszych tematów” – jak pisał Ryszard Nycz w tekście wpro-wadzającym do pierwszego z ważnych numerów tematycznych „Tekstów Drugich” z roku 1994 (który dedykowano Michałowi Głowińskiemu z okazji sześćdziesiątych urodzin, w uznaniu jego „dzieła modernizowania naszego myślenia o literaturze w ogóle”; kolejny zeszyt tematyczny został wydany w roku 2004) – czyli z perspektywy postmodernistycznej1, przyswajanej w tym czasie (z wyraźnym opóźnieniem) na polskim gruncie. Po drugie, do roli „rzeczywistych przełomów interpretacyjnych” – jak w tekście Edwarda Możejki z roku 1994 – już wtedy urastały takie klasycz-ne opracowania, jak książka Malcolma Brandbury’ego i Jamesa McFerlane’a Modernism: A Guide to European Literature 1890–1930 (1976)2. Tymczasem ożywione zainteresowanie moderni-zmem w badaniach światowych w połowie lat 90. było związane z takim – odczuwanym jako redukcjonistyczne – podejściem, które charakteryzowało zarówno wyczerpującą się w tym czasie 1 Por. R. Nycz, Michał Głowiński i duch nowoczesności, „Teksty Drugie” 1994, nr 5/6, s. 1.2 Por. E. Możejko, Modernizm literacki: niejasność terminu i dychotomia kie-runku, „Teksty Drugie” 1994, nr 5/6, s. 27.PSP SL 24.indd   7 18-02-2015   13:318 Od Redakcjiperspektywę postmodernistyczną, jak i perspektywę historycz-noliterackiego domknięcia modernizmu (w sztywnych ramach czasowych i w ramach dobrze utrwalonego kanonu dzieł moder-nistycznych).Między innymi z tych powodów Włodzimierz Bolecki otwiera swoją najnowszą książkę Modalności modernizmu tego typu zda-niami: „Polski modernizm, jako zjawisko całościowe [czyli opi-sujące literaturę polską XX w. jako całość – T.C.S.], nadal jest zjawiskiem nieopisanym”3. I choć ta sytuacja się zmienia (także dzięki syntezie Boleckiego), warto zapytać o to, jak rozumieć ramy nowych badań nad polskim modernizmem – już nie tyle w perspektywie „odkrywania”, ile w obliczu odnawiania mo-dernizmu.Zadanie to wydaje się coraz pilniejsze, bowiem samo odno-wione zainteresowanie modernizmem zdaje się wchodzić w fazę wyraźnych podsumowań. Świadczą o tym dyskusje dotyczące rangi zmian w nowych studiach modernistycznych, które od kil-ku latach toczą się w ramach corocznych konferencji Modernist Studies Association (MSA), organizacji utworzonej w 1998 r., oraz oficjalnego czasopisma MSA „Modernism/Modernity”, wydawanego od 1994 r. Równolegle na gruncie europejskim po-wstają stowarzyszenia (zrzeszające wciąż rosnącą grupę badaczy), takie jak European Network for Avant-Garde and Modernism Studies (EAM), organizacja inaugurująca swoją działalność w 2008 r., oraz British Modernist Studies Association (BMSA), które w roku 2014 zorganizowało rewizyjną w zamierzeniu kon-ferencję zatytułowaną Modernism Now!.Susan Stanford Friedman przekonywała, że specyfika pro-jektu odnowionego zainteresowania modernizmem polega na różnorodności, wielości, płynności i zmienności perspektyw, formułowanych przez poszczególnych badaczy4, które trudno sprowadzić do wspólnego mianownika. Takim wstępnym opi-sem możliwej różnorodności perspektyw badawczych jest ten numer „Poznańskich Studiów Polonistycznych”. Jego pierwsza część zawiera teksty naprowadzające na możliwe perspektywy rewizyjne (badacze poproszeni o wypowiedź nie są zgodni co do kierunku, w jakim zmierzać powinny współczesne badania modernizmów i modernizmu polskiego; formułują też szereg ważnych zastrzeżeń, które takie badania powinny ich zdaniem uwzględnić). W części drugiej tłumaczenia klasycznych już tek-3 W. Bolecki, Modalności modernizmu. Studia, analizy, interpretacje, War-szawa 2012, s. 6.4 Por. S.S. Friedman, Planetarity: Musing Modernist Studies, „Modernism/Modernity” 2010, nr 3, s. 493.PSP SL 24.indd   8 18-02-2015   13:319Od Redakcjistów z ram najnowszych anglosaskich studiów modernistycznych (Douglasa Mao i Rebeki L. Walkowitz oraz Friedman) naprowa-dzają na szereg napięć i sprzeczności, z którymi zmagają się ba-dacze modernizmu od co najmniej połowy lat 90. XX w.; jest wśród tych artykułów także tekst Davida E. Chinitza, prezydenta MSA w latach 2013–2014, w którym scharakteryzowane zostały najistotniejsze współczesne problemy badań nad modernizmem literackim. W części Konfrontacje czytelnik odnajdzie natomiast możliwie różnorodną, zaznaczoną w rozmaitych stylach lektury, „lekcję wiersza modernistycznego” – są tutaj przede wszystkim odczytania, które śmiało można by nazwać bliskimi, skrupulat-nymi lekturami; pojawiają się jednak i takie, które widzą czytany tekst z pewnej odległości. „Studia modernistyczne jako żywy, oddychający organizm”5.Tomasz Cieślak-Sokołowski5 Ibidem.PSP SL 24.indd   9 18-02-2015   13:31PSP SL 24.indd   10 18-02-2015   13:31

Od Redakcji

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pspsl/article/download/1246/1160

Od Redakcji

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka