Łapa, Romana

Romana Łapa

Crossref

Poznańskie Studia Polonistyczne Seria Językoznawcza

Jan Grzenia, Komunikacja językowa w Internecie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ss. 214

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

 Kultura-Społeczeństwo-Edukacja 

Rozważania nad Internetem i innymi sieciami komputerowymi, np.: LAN 
(Local Area Network) czy WAN (Wide Area Network), mają charakter inter-
dyscyplinarny. O rozwoju tych sieci, różnych aspektach ich funkcjonowania 
traktują prace licznych badaczy: kulturoznawców, socjologów, psychologów, 
specjalistów z zakresu komunikacji i mediów. O kwestiach dotyczących sie-
ci komputerowych piszą też filolodzy, zarówno literaturoznawcy, jak i ję-
zykoznawcy. Publikacja Jana Grzeni wpisuje się również w nurt badań nad 
Internetem. We Wstępie autor zauważa, że dorobek lingwistów zajmujących 
się Internetem nie jest bogaty, przeciwnie – przedstawia się dość skromnie. 
Recenzowana praca w pewien sposób wypełnia lukę: stanowi wprowadzenie 
do problematyki komunikacji językowej w Internecie. Jest książką znaczącą 
i potrzebną. 
Monografia stanowi zwieńczenie pierwszego etapu badań prowadzonych 
przez autora nad Internetem. Jej zasadniczy cel to opis zależności łączących 
lingwistykę i Internet. Grzenia charakteryzuje komunikację internetową nie 
tyle od strony technicznej czy informatycznej, ile w ujęciu językowym. Ana-
lizuje formę i rozwój języka używanego w sieci komputerowej. Rozpatruje 
kształtowanie się różnych praktyk komunikacyjnych w obrębie tej sieci. Oma-
wia też rozmaite relacje międzyludzkie i wypowiedzi, które funkcjonują za 
pośrednictwem sieci komputerowych. 
W zamyśle badacza jego publikacja winna zainicjować dalsze komplek-
sowe badania nad językiem w Internecie. W dużym stopniu ma ona charakter 
porządkujący, tzn. przybliża dotychczasowy stan badań nad wskazaną siecią 
komputerową, zawiera liczne pojęciowe i terminologiczne rozstrzygnięcia, ty-
pologie, zestawienia cech. Wskazuje też na kolejne perspektywy badawcze.
Poznańskie Studia Polonistyczne 
Seria Językoznawcza 
XV (XXXV)
Jan Grzenia, Komunikacja językowa w Internecie,  
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ss. 214
270 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskich
Recenzowana praca składa się z trzech rozdziałów: rozdział pierwszy trak-
tuje o komunikacji językowej w ujęciu technologicznym, rozdział drugi po-
święcony jest komunikacji elektronicznej, rozdział trzeci dotyczy zagadnień 
ściśle lingwistycznych – mówi o języku w Internecie. 
 W rozdziale pierwszym J. Grzenia przedstawia założenia rozwijającej 
się w krajach anglosaskich dyscypliny, znanej jako computer-mediated-com-
munication. Przywołując licznych specjalistów i ich publikacje, wskazuje na 
dotychczasowe osiągnięcia w zakresie komunikacji komputerowej. Autor for-
mułuje także postulaty badawcze: „Podstawowym celem tej dyscypliny po-
winno być badanie komputerów jako narzędzi komunikacji, a przede wszyst-
kim objaśnianie funkcji nowych narzędzi w realizacji jednego z najbardziej 
elementarnych procesów zachodzących w życiu ludzi. Równie ważne wydaje 
się badanie wpływu komputerów na możliwości komunikatywne człowieka, 
a w konsekwencji także ich wpływu na język” (s. 14). Rozpatrując użytecz-
ność computer-mediated-communication, J. Grzenia określa związek tego ter-
minu z pojęciem „komunikacja elektroniczna”. Odwołując się do ujęcia Bry-
ana Pfaffenbergera, definiuje Internet i określa jego status w odniesieniu do 
innych mediów masowych, tj. prasy, radia czy telewizji. W dalszej części autor 
wyodrębnia i charakteryzuje internetowe kanały przekazu: gry dyskusyjne, gry 
internetowe, pocztę elektroniczną, pogawędki internetowe, pracę na kompute-
rach zdalnych, transfer plików, udostępnianie informacji w sieci WWW. Na-
stępny podrozdział dostarcza informacji o różnych typach komunikacji w In-
ternecie. Są to: a) typ konwersacyjny, inaczej czatowy, reprezentowany przez 
rozmaite pogawędki internetowe; b) typ korespondencyjny, inaczej  e-mailowy, 
obejmujący kanały komunikacyjne oparte na liście elektronicznym, a więc: 
pocztę elektroniczną, grupy, listy i fora dyskusyjne; c) typ hipertekstowy, re-
prezentowany przez teksty dostępne w sieci World Wide Web (również te, któ-
re nie zawierają hiperłączy). Zapowiadając bliższą charakterystykę teks tów 
w Internecie, J. Grzenia wprowadza kryterium prymarności i sekundarności 
(wtórności) tekstu, stosowane głównie w opisie przekazów mówionych i pi-
sanych. Na podstawie wskazanego kryterium autor wydziela teksty prymarnie 
internetowe, tworzone z myślą o Internecie jako medium, w którym będą funk-
cjonować, oraz teksty sekundarnie internetowe, najpierw rozpowszechniane za 
pośrednictwem innych mediów, a dopiero potem adaptowane do potrzeb inter-
netowych. Następny z podrozdziałów przynosi opis społeczny użytkowników 
Internetu w Polsce, przygotowany na podstawie analizy prywatnych witryn 
internetowych. Według autora opis ten, obejmujący twórców witryn interne-
towych, winien zapoczątkować dalsze badania, m.in. nad genologią i leksyką 
internetową. Inne zagadnienie rozpatrywane przez J. Grzenię to czas i miejsce 
w komunikacji internetowej. Według badacza wskazane parametry zasługu-
271Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskich
ją na uwagę, „ponieważ kontekst sytuacyjny aktów komunikacji internetowej 
jest specyficzny, a decydują o nim takie czynniki, jak korzystanie z interfejsu, 
umowność komunikacji (częściowo zastępująca sytuacyjność tradycyjnej ko-
munikacji mówionej), anonimowość. Również pojęcie i odczucie czasu prze-
wartościowuje się w komunikacji tego typu – z jednej bowiem strony teksty 
doraźne (np. pogawędki) zyskują status względnie trwałych, z drugiej teksty 
przygotowane jako trwałe dość szybko znikają” (s. 50). 
W rozdziale drugim J. Grzenia uzasadnia wprowadzenie terminu „ko-
munikacja elektroniczna”, najbardziej odpowiedniego dla nazwania proce-
sów porozumiewania się ludzi za pośrednictwem elektronicznych mediów. 
Zdaniem autora „pozwala on objąć wszelkie media, które mimo znacznego 
zróżnicowania mają wspólną właściwość: informacje od nadawcy są – za po-
mocą odpowiedniego urządzenia – przekształcane na sygnały elektryczne lub 
elektromagnetyczne, a następnie przekazywane w tej formie odbiorcy, który 
również korzysta z odpowiedniego urządzenia – służącego do rozszyfrowania 
zapisu i nadania mu zrozumiałej dla człowieka formy” (s. 59). Na bazie tego 
pojęcia można utworzyć kolejne terminy, przydatne do opisu nowych zjawisk 
z rozpatrywanego zakresu, m.in.: „tekst elektroniczny”, „elektroniczny gatu-
nek tekstu” czy „pismo elektroniczne”. Poza tym termin ten nie narzuca spo-
sobu, w jaki muszą być wytworzone i przekazywane teksty (dla porównania 
„komunikacja medialna” obejmuje wyłącznie przekaz informacji w obrębie 
mass mediów). Grzenia zauważa również, że ze względu na stosunek łączący 
nadawcę i odbiorcę wyróżnić można dwa typy komunikacji elektronicznej: 
asymetryczny i symetryczny. Media asymetryczne, do których należą: prasa, 
radio i telewizja, to narzędzia przekazu. Role nadawcy i odbiorcy są w nich 
bowiem z góry ustalone. Interakcja nie jest możliwa lub przebiega z utrudnie-
niami. Media symetryczne, czyli telefonia i sieci komputerowe, to narzędzia 
komunikacji. Specyficzna dla nich jest wymiana ról między nadawcą a odbior-
cą i wybór odgrywanej roli. W dalszej części J. Grzenia rozważa właściwości 
komunikacji elektronicznej. Twierdzi, że specyfika opisywanej komunikacji 
polega m.in. na przekształceniu i przewartościowaniu pojęcia przestrzeni ko-
munikacyjnej. Podkreśla, że komunikacja elektroniczna może mieć charak-
ter synchroniczny (np. pogawędki internetowe) lub asynchroniczny (dobrym 
przykładem są internetowe witryny, które z uwagi na oparty na hipertekście 
system World Wide Web mogą jednoczyć rozmaite sposoby komunikowania 
w sieci). Do innych znaczących cech elektronicznej komunikacji badacz za-
licza: anonimowość uczestników aktów komunikacji, kreatywny charakter 
sieci, decentralizację, stanowiącą podstawę internetowego demokratyzmu 
i egalitaryzmu, oraz autonomiczność, rozumianą jako niezależność Internetu 
od jakichkolwiek instytucji sprawujących władzę. W omawianym rozdziale 
272 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskich
J. Grzenia rozpatruje też teksty wytworzone za pośrednictwem komputera. 
Określa je mianem tekstów elektronicznych. Wydziela wśród nich teksty pry-
marnie pisane i drukowane, które mogą być wtórnie elektroniczne, oraz teksty 
prymarnie elektroniczne, które mogą być wtórnie drukowane. Koncentrując 
uwagę na tekstach prymarnie elektronicznych, autor wylicza ich właściwości, 
np.: plastyczność, sposób utrwalenia, stopień spontaniczności, przeznaczenie. 
Sygnalizuje współwystępowanie w tego typu przekazach elementów, które są 
charakterystyczne z jednej strony dla odmiany pisanej, z drugiej zaś – dla od-
miany mówionej języka. Rozważania o komunikacji elektronicznej zamyka 
J. Grzenia uwagami dotyczącymi hipertekstu. Przybliżywszy różne ujęcia hi-
pertekstu, autor proponuje kompilację, która ma ułatwić posługiwanie się tym 
pojęciem. Rozpatruje funkcjonowanie hipertekstu w opozycji do tekstu trady-
cyjnego. Wskazuje też na zagadnienia wymagające dalszych, szczegółowych 
analiz. Są to: dokładny opis relacji między gatunkami pisanymi a ich warianta-
mi hipertekstowymi, ustalenie wpływu hipertekstu na aktualne rozczłonkowa-
nie zdania, opis zmian w konstrukcji i semantyce wypowiedzi, które zachodzą 
pod wpływem hipertekstu. 
Zasadniczą część książki stanowi rozdział trzeci, zatytułowany Język w In-
ternecie. Omawiane zagadnienia dotyczą kształtu języka w sieci, a w szcze-
gólności – pisanej realizacji tego języka, słownictwa stosowanego w Interne-
cie, a także genologii internetowej. Na uwagę zasługują również przemyślenia 
autora na temat wpływu Internetu na zróżnicowanie językowe polszczyzny. 
Zarysowaną problematykę poprzedza opis sytuacji komunikacyjnych w Inter-
necie, uwzględniający specyfikę kanału przekazu, oficjalność komunikacyjną 
w sieci, cele uczestników aktów komunikacji oraz tematykę wypowiedzi. Au-
tor omawia też dokładniej wybrane właściwości pragmatyczne, specyficzne 
dla komunikacji internetowej. Włącza do nich: dialogowość, spontaniczność, 
kolokwialność, sytuacyjność, multimedialność, hipertekstowość, hierarchicz-
ność, możność zautomatyzowania procesu tworzenia wypowiedzi, dynamicz-
ność, nieograniczony zasięg i trwałość. 
Analizując pisownię w Internecie, J. Grzenia wyodrębnia modyfikacje 
w pisowni (np.: zwielokrotnienie i liter, niestosowanie wielkich liter, sięganie 
po emotikony i ikony czy pisemne oznaczanie reakcji niewerbalnych) i mody-
fikacje w interpunkcji (zwielokrotnienie, pomijanie znaków interpunkcyjnych 
i ich niestandardowe wykorzystanie). Opis ortograficznych i interpunkcyjnych 
osobliwości tekstów internetowych dopełniają pragmatycznojęzykowe ko-
mentarze, m.in. tłumaczące zasadność użycia określonego środka. 
W obrębie leksyki internetowej J. Grzenia wyróżnia dwie podgrupy. Do 
pierwszej zalicza leksemy ukształtowane w komunikacji odbywającej się za 
pośrednictwem Internetu, nazywające zjawiska związane z siecią, a przy tym 
273Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskich
zachowujące tradycyjną formę pisowni. Zdaniem badacza słownictwo infor-
matyczne dzieli się na słownictwo komputerowe (związane tematycznie ze 
sferą nieinternetową, tzn. ze sprzętem i oprogramowaniem) i słownictwo in-
ternetowe (obsługujące komputerową komunikację na odległość). Drugą pod-
grupę tworzą specyficzne sieciowe formy werbalne i werbalno-graficzne, któ-
re mogą przechodzić do innych odmian języka. Są to: adresy elektroniczne, 
pseudonimy (nicki), emotikony i akronimy. Grzenia uważa, że podane formy 
odznaczają się cechami, na podstawie których można je uznać za swego ro-
dzaju internetowe leksemy. Twierdzi, że formy te można opisywać, sięgając 
po metody przyjęte w leksykologii. 
Charakterystykę internetowych gatunków tekstu J. Grzenia poprzedza de-
finicją terminu „gatunek tekstu (wzorzec wypowiedzi)”. Wskazuje też na za-
sadnicze ogniwa proponowanego opisu, tj.: tło komunikacyjne wypowiedzi, 
kategorie językowe typowe dla danego gatunku mowy/tekstu, właściwości 
kompozycyjne typowe dla danego gatunku mowy/tekstu. Do internetowych 
gatunków tekstu – nazwanych tak ze względu na ich niemal wyłączne funk-
cjonowanie w Internecie – autor zalicza: biuletyn elektroniczny, blog, FAQ 
(Frequently Asked Questions), poradnik internetowy, formularz elektronicz-
ny, gry tekstowe (MUD, MOO), katalog stron, komentarz, księgę gości, list 
elektroniczny (e-mail), pogawędkę (chat, czat), stopkę redakcyjną, sygnaturę 
(wizytówkę elektroniczną) i wątek.
Rozdział trzeci zamykają przemyślenia J. Grzeni dotyczące stosunku pol-
szczyzny stosowanej w Internecie do języka ogólnopolskiego. Badacz za-
uważa, że język używany w Internecie obsługuje różne i bardzo specyficzne 
sytuacje komunikacyjne, stąd też zaobserwować można krystalizowanie się 
internetowych pododmian języka ogólnopolskiego. Te pododmiany to wyspe-
cjalizowane warianty językowe, wykazujące znaczne podobieństwo z gwara-
mi środowiskowymi lub specjalistycznymi. Punkt odniesienia dla dalszych 
ustaleń stanowi typologia Aleksandra Wilkonia, zgodnie z którą język inter-
netowy jest odmianą pisaną języka ogólnego. Próbując dostosować tę odmia-
nę do schematu A. Wilkonia, J. Grzenia proponuje trzy możliwości. Pierwsza 
możliwość, mało przekonująca, to uznanie języka internetowego za odmianę 
funkcjonalną pisaną. Druga – trafna, gdyż dobrze opisuje fakty językowe – 
oparta jest na przekonaniu, że każda z funkcjonalnych odmian ma własną pod-
odmianę (lub wariant) internetową. Trzecia możliwość, jak podkreśla autor, 
jest dość kontrowersyjna i wymaga czasu, by się utrwalić. Polega na wydzie-
leniu nowej (obok języka mówionego i języka pisanego) odmiany substan-
cjalnej – języka elektronicznego. Autor przedstawia argumenty uzasadniające 
takie ujęcie, m.in. istnienie elektronicznej kompetencji komunikacyjnej czy 
wpływ formy elektronicznej na zmianę zależności między poszczególnymi 
274 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskich
odmianami. W dalszej części rozpatruje zróżnicowanie języka w sieci. Opi-
suje internetowe odmiany językowe, tj.: język codziennej komunikacji, języki 
funkcjonalne, socjolekty, profesjolekty. 
Monografię zamyka rozbudowana bibliografia obejmująca 265 prac. Są 
to nie tylko publikacje językoznawcze (poświęcone m.in. zagadnieniom teks-
tologicznym czy leksykalnym), lecz także pozycje traktujące o Internecie 
i innych sieciach komputerowych w szerokiej perspektywie komunikacyjnej 
i technologicznej.
Książka J. Grzeni jest wartościową publikacją. Autor nie tylko przybliża 
dotychczasową wiedzę o komunikacji językowej w Internecie, lecz także po-
kazuje różne aspekty funkcjonowania języka w sieci. Wszelkie spostrzeżenia 
i uwagi przedstawia w sposób przemyślany, uporządkowany i ciekawy. Liczne 
ustalenia wzbogaca przykładami i odniesieniami do wcześniej zgromadzone-
go materiału. Często wprowadza tabelaryczne zestawienia, które dopełniają 
omówienie i czynią opis bardziej przejrzystym i zrozumiałym. Zastanawiam 
się jednak, czy monografia nie zyskałaby bardziej na przejrzystości po zmianie 
przyjętego układu. Chodzi o uwagi dotyczące tekstów internetowych. Są one 
zamieszczone w poszczególnych paragrafach każdego z rozdziałów. Czy nie 
lepiej byłoby zaprezentować te uwagi w sąsiedztwie? Może w odrębnym roz-
dziale traktującym o tekstach (gatunkach) w Internecie?
Recenzowana publikacja zawiera wiele postulatów badawczych, zachęca-
jąc w taki sposób do kolejnych poszukiwań i szczegółowych analiz, które – 
jak pisze J. Grzenia – są bardzo pożądane. Rzeczywiście, winny one objąć 
m.in.: język elektroniczny jako nową substancjalną odmianę, internetowe ga-
tunki tekstu, hipertekst i jego strukturę, słownictwo używane w sieci. Sądzę, że 
należałoby też przyjrzeć się bliżej tekstom w Internecie od strony ich składnio-
wego ukształtowania. Warto byłoby dokładniej scharakteryzować typy wzor-
ców syntaktycznych realizowanych z jednej strony w przekazach oficjalnych, 
z drugiej zaś – w wypowiedziach nieoficjalnych. Równie istotne są rozpozna-
nie mechanizmów spójności i charakterystyka jej wykładników w poszczegól-
nych gatunkach internetowych.
Niewątpliwym walorem monografii J. Grzeni jest to, że przedstawione 
w niej wyniki badań mogą być wykorzystane w pracach zarówno językoznaw-
czych, jak i literaturoznawczych. Z pewnością ułatwią filologiczną analizę ję-
zyka Internetu. 
Romana Łapa


Polish

  Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza  

Rozważania nad Internetem i innymi sieciami komputerowymi, np.: LAN (Local Area Network) czy WAN (Wide Area Network), mają charakter inter-dyscyplinarny. O rozwoju tych sieci, różnych aspektach ich funkcjonowania traktują prace licznych badaczy: kulturoznawców, socjologów, psychologów, specjalistów z zakresu komunikacji i mediów. O kwestiach dotyczących sie-ci komputerowych piszą też filolodzy, zarówno literaturoznawcy, jak i ję-zykoznawcy. Publikacja Jana Grzeni wpisuje się również w nurt badań nad Internetem. We Wstępie autor zauważa, że dorobek lingwistów zajmujących się Internetem nie jest bogaty, przeciwnie – przedstawia się dość skromnie. Recenzowana praca w pewien sposób wypełnia lukę: stanowi wprowadzenie do problematyki komunikacji językowej w Internecie. Jest książką znaczącą i potrzebną. Monografia stanowi zwieńczenie pierwszego etapu badań prowadzonych przez autora nad Internetem. Jej zasadniczy cel to opis zależności łączących lingwistykę i Internet. Grzenia charakteryzuje komunikację internetową nie tyle od strony technicznej czy informatycznej, ile w ujęciu językowym. Ana-lizuje formę i rozwój języka używanego w sieci komputerowej. Rozpatruje kształtowanie się różnych praktyk komunikacyjnych w obrębie tej sieci. Oma-wia też rozmaite relacje międzyludzkie i wypowiedzi, które funkcjonują za pośrednictwem sieci komputerowych. W zamyśle badacza jego publikacja winna zainicjować dalsze komplek-sowe badania nad językiem w Internecie. W dużym stopniu ma ona charakter porządkujący, tzn. przybliża dotychczasowy stan badań nad wskazaną siecią komputerową, zawiera liczne pojęciowe i terminologiczne rozstrzygnięcia, ty-pologie, zestawienia cech. Wskazuje też na kolejne perspektywy badawcze.Poznańskie Studia Polonistyczne Seria Językoznawcza XV (XXXV)Jan Grzenia, Komunikacja językowa w Internecie,  Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ss. 214270 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskichRecenzowana praca składa się z trzech rozdziałów: rozdział pierwszy trak-tuje o komunikacji językowej w ujęciu technologicznym, rozdział drugi po-święcony jest komunikacji elektronicznej, rozdział trzeci dotyczy zagadnień ściśle lingwistycznych – mówi o języku w Internecie.  W rozdziale pierwszym J. Grzenia przedstawia założenia rozwijającej się w krajach anglosaskich dyscypliny, znanej jako computer-mediated-com-munication. Przywołując licznych specjalistów i ich publikacje, wskazuje na dotychczasowe osiągnięcia w zakresie komunikacji komputerowej. Autor for-mułuje także postulaty badawcze: „Podstawowym celem tej dyscypliny po-winno być badanie komputerów jako narzędzi komunikacji, a przede wszyst-kim objaśnianie funkcji nowych narzędzi w realizacji jednego z najbardziej elementarnych procesów zachodzących w życiu ludzi. Równie ważne wydaje się badanie wpływu komputerów na możliwości komunikatywne człowieka, a w konsekwencji także ich wpływu na język” (s. 14). Rozpatrując użytecz-ność computer-mediated-communication, J. Grzenia określa związek tego ter-minu z pojęciem „komunikacja elektroniczna”. Odwołując się do ujęcia Bry-ana Pfaffenbergera, definiuje Internet i określa jego status w odniesieniu do innych mediów masowych, tj. prasy, radia czy telewizji. W dalszej części autor wyodrębnia i charakteryzuje internetowe kanały przekazu: gry dyskusyjne, gry internetowe, pocztę elektroniczną, pogawędki internetowe, pracę na kompute-rach zdalnych, transfer plików, udostępnianie informacji w sieci WWW. Na-stępny podrozdział dostarcza informacji o różnych typach komunikacji w In-ternecie. Są to: a) typ konwersacyjny, inaczej czatowy, reprezentowany przez rozmaite pogawędki internetowe; b) typ korespondencyjny, inaczej  e-mailowy, obejmujący kanały komunikacyjne oparte na liście elektronicznym, a więc: pocztę elektroniczną, grupy, listy i fora dyskusyjne; c) typ hipertekstowy, re-prezentowany przez teksty dostępne w sieci World Wide Web (również te, któ-re nie zawierają hiperłączy). Zapowiadając bliższą charakterystykę teks tów w Internecie, J. Grzenia wprowadza kryterium prymarności i sekundarności (wtórności) tekstu, stosowane głównie w opisie przekazów mówionych i pi-sanych. Na podstawie wskazanego kryterium autor wydziela teksty prymarnie internetowe, tworzone z myślą o Internecie jako medium, w którym będą funk-cjonować, oraz teksty sekundarnie internetowe, najpierw rozpowszechniane za pośrednictwem innych mediów, a dopiero potem adaptowane do potrzeb inter-netowych. Następny z podrozdziałów przynosi opis społeczny użytkowników Internetu w Polsce, przygotowany na podstawie analizy prywatnych witryn internetowych. Według autora opis ten, obejmujący twórców witryn interne-towych, winien zapoczątkować dalsze badania, m.in. nad genologią i leksyką internetową. Inne zagadnienie rozpatrywane przez J. Grzenię to czas i miejsce w komunikacji internetowej. Według badacza wskazane parametry zasługu-271Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskichją na uwagę, „ponieważ kontekst sytuacyjny aktów komunikacji internetowej jest specyficzny, a decydują o nim takie czynniki, jak korzystanie z interfejsu, umowność komunikacji (częściowo zastępująca sytuacyjność tradycyjnej ko-munikacji mówionej), anonimowość. Również pojęcie i odczucie czasu prze-wartościowuje się w komunikacji tego typu – z jednej bowiem strony teksty doraźne (np. pogawędki) zyskują status względnie trwałych, z drugiej teksty przygotowane jako trwałe dość szybko znikają” (s. 50). W rozdziale drugim J. Grzenia uzasadnia wprowadzenie terminu „ko-munikacja elektroniczna”, najbardziej odpowiedniego dla nazwania proce-sów porozumiewania się ludzi za pośrednictwem elektronicznych mediów. Zdaniem autora „pozwala on objąć wszelkie media, które mimo znacznego zróżnicowania mają wspólną właściwość: informacje od nadawcy są – za po-mocą odpowiedniego urządzenia – przekształcane na sygnały elektryczne lub elektromagnetyczne, a następnie przekazywane w tej formie odbiorcy, który również korzysta z odpowiedniego urządzenia – służącego do rozszyfrowania zapisu i nadania mu zrozumiałej dla człowieka formy” (s. 59). Na bazie tego pojęcia można utworzyć kolejne terminy, przydatne do opisu nowych zjawisk z rozpatrywanego zakresu, m.in.: „tekst elektroniczny”, „elektroniczny gatu-nek tekstu” czy „pismo elektroniczne”. Poza tym termin ten nie narzuca spo-sobu, w jaki muszą być wytworzone i przekazywane teksty (dla porównania „komunikacja medialna” obejmuje wyłącznie przekaz informacji w obrębie mass mediów). Grzenia zauważa również, że ze względu na stosunek łączący nadawcę i odbiorcę wyróżnić można dwa typy komunikacji elektronicznej: asymetryczny i symetryczny. Media asymetryczne, do których należą: prasa, radio i telewizja, to narzędzia przekazu. Role nadawcy i odbiorcy są w nich bowiem z góry ustalone. Interakcja nie jest możliwa lub przebiega z utrudnie-niami. Media symetryczne, czyli telefonia i sieci komputerowe, to narzędzia komunikacji. Specyficzna dla nich jest wymiana ról między nadawcą a odbior-cą i wybór odgrywanej roli. W dalszej części J. Grzenia rozważa właściwości komunikacji elektronicznej. Twierdzi, że specyfika opisywanej komunikacji polega m.in. na przekształceniu i przewartościowaniu pojęcia przestrzeni ko-munikacyjnej. Podkreśla, że komunikacja elektroniczna może mieć charak-ter synchroniczny (np. pogawędki internetowe) lub asynchroniczny (dobrym przykładem są internetowe witryny, które z uwagi na oparty na hipertekście system World Wide Web mogą jednoczyć rozmaite sposoby komunikowania w sieci). Do innych znaczących cech elektronicznej komunikacji badacz za-licza: anonimowość uczestników aktów komunikacji, kreatywny charakter sieci, decentralizację, stanowiącą podstawę internetowego demokratyzmu i egalitaryzmu, oraz autonomiczność, rozumianą jako niezależność Internetu od jakichkolwiek instytucji sprawujących władzę. W omawianym rozdziale 272 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskichJ. Grzenia rozpatruje też teksty wytworzone za pośrednictwem komputera. Określa je mianem tekstów elektronicznych. Wydziela wśród nich teksty pry-marnie pisane i drukowane, które mogą być wtórnie elektroniczne, oraz teksty prymarnie elektroniczne, które mogą być wtórnie drukowane. Koncentrując uwagę na tekstach prymarnie elektronicznych, autor wylicza ich właściwości, np.: plastyczność, sposób utrwalenia, stopień spontaniczności, przeznaczenie. Sygnalizuje współwystępowanie w tego typu przekazach elementów, które są charakterystyczne z jednej strony dla odmiany pisanej, z drugiej zaś – dla od-miany mówionej języka. Rozważania o komunikacji elektronicznej zamyka J. Grzenia uwagami dotyczącymi hipertekstu. Przybliżywszy różne ujęcia hi-pertekstu, autor proponuje kompilację, która ma ułatwić posługiwanie się tym pojęciem. Rozpatruje funkcjonowanie hipertekstu w opozycji do tekstu trady-cyjnego. Wskazuje też na zagadnienia wymagające dalszych, szczegółowych analiz. Są to: dokładny opis relacji między gatunkami pisanymi a ich warianta-mi hipertekstowymi, ustalenie wpływu hipertekstu na aktualne rozczłonkowa-nie zdania, opis zmian w konstrukcji i semantyce wypowiedzi, które zachodzą pod wpływem hipertekstu. Zasadniczą część książki stanowi rozdział trzeci, zatytułowany Język w In-ternecie. Omawiane zagadnienia dotyczą kształtu języka w sieci, a w szcze-gólności – pisanej realizacji tego języka, słownictwa stosowanego w Interne-cie, a także genologii internetowej. Na uwagę zasługują również przemyślenia autora na temat wpływu Internetu na zróżnicowanie językowe polszczyzny. Zarysowaną problematykę poprzedza opis sytuacji komunikacyjnych w Inter-necie, uwzględniający specyfikę kanału przekazu, oficjalność komunikacyjną w sieci, cele uczestników aktów komunikacji oraz tematykę wypowiedzi. Au-tor omawia też dokładniej wybrane właściwości pragmatyczne, specyficzne dla komunikacji internetowej. Włącza do nich: dialogowość, spontaniczność, kolokwialność, sytuacyjność, multimedialność, hipertekstowość, hierarchicz-ność, możność zautomatyzowania procesu tworzenia wypowiedzi, dynamicz-ność, nieograniczony zasięg i trwałość. Analizując pisownię w Internecie, J. Grzenia wyodrębnia modyfikacje w pisowni (np.: zwielokrotnienie i liter, niestosowanie wielkich liter, sięganie po emotikony i ikony czy pisemne oznaczanie reakcji niewerbalnych) i mody-fikacje w interpunkcji (zwielokrotnienie, pomijanie znaków interpunkcyjnych i ich niestandardowe wykorzystanie). Opis ortograficznych i interpunkcyjnych osobliwości tekstów internetowych dopełniają pragmatycznojęzykowe ko-mentarze, m.in. tłumaczące zasadność użycia określonego środka. W obrębie leksyki internetowej J. Grzenia wyróżnia dwie podgrupy. Do pierwszej zalicza leksemy ukształtowane w komunikacji odbywającej się za pośrednictwem Internetu, nazywające zjawiska związane z siecią, a przy tym 273Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskichzachowujące tradycyjną formę pisowni. Zdaniem badacza słownictwo infor-matyczne dzieli się na słownictwo komputerowe (związane tematycznie ze sferą nieinternetową, tzn. ze sprzętem i oprogramowaniem) i słownictwo in-ternetowe (obsługujące komputerową komunikację na odległość). Drugą pod-grupę tworzą specyficzne sieciowe formy werbalne i werbalno-graficzne, któ-re mogą przechodzić do innych odmian języka. Są to: adresy elektroniczne, pseudonimy (nicki), emotikony i akronimy. Grzenia uważa, że podane formy odznaczają się cechami, na podstawie których można je uznać za swego ro-dzaju internetowe leksemy. Twierdzi, że formy te można opisywać, sięgając po metody przyjęte w leksykologii. Charakterystykę internetowych gatunków tekstu J. Grzenia poprzedza de-finicją terminu „gatunek tekstu (wzorzec wypowiedzi)”. Wskazuje też na za-sadnicze ogniwa proponowanego opisu, tj.: tło komunikacyjne wypowiedzi, kategorie językowe typowe dla danego gatunku mowy/tekstu, właściwości kompozycyjne typowe dla danego gatunku mowy/tekstu. Do internetowych gatunków tekstu – nazwanych tak ze względu na ich niemal wyłączne funk-cjonowanie w Internecie – autor zalicza: biuletyn elektroniczny, blog, FAQ (Frequently Asked Questions), poradnik internetowy, formularz elektronicz-ny, gry tekstowe (MUD, MOO), katalog stron, komentarz, księgę gości, list elektroniczny (e-mail), pogawędkę (chat, czat), stopkę redakcyjną, sygnaturę (wizytówkę elektroniczną) i wątek.Rozdział trzeci zamykają przemyślenia J. Grzeni dotyczące stosunku pol-szczyzny stosowanej w Internecie do języka ogólnopolskiego. Badacz za-uważa, że język używany w Internecie obsługuje różne i bardzo specyficzne sytuacje komunikacyjne, stąd też zaobserwować można krystalizowanie się internetowych pododmian języka ogólnopolskiego. Te pododmiany to wyspe-cjalizowane warianty językowe, wykazujące znaczne podobieństwo z gwara-mi środowiskowymi lub specjalistycznymi. Punkt odniesienia dla dalszych ustaleń stanowi typologia Aleksandra Wilkonia, zgodnie z którą język inter-netowy jest odmianą pisaną języka ogólnego. Próbując dostosować tę odmia-nę do schematu A. Wilkonia, J. Grzenia proponuje trzy możliwości. Pierwsza możliwość, mało przekonująca, to uznanie języka internetowego za odmianę funkcjonalną pisaną. Druga – trafna, gdyż dobrze opisuje fakty językowe – oparta jest na przekonaniu, że każda z funkcjonalnych odmian ma własną pod-odmianę (lub wariant) internetową. Trzecia możliwość, jak podkreśla autor, jest dość kontrowersyjna i wymaga czasu, by się utrwalić. Polega na wydzie-leniu nowej (obok języka mówionego i języka pisanego) odmiany substan-cjalnej – języka elektronicznego. Autor przedstawia argumenty uzasadniające takie ujęcie, m.in. istnienie elektronicznej kompetencji komunikacyjnej czy wpływ formy elektronicznej na zmianę zależności między poszczególnymi 274 Recenzje i omówienia publikacji naukowych oraz wykaz prac magisterskichodmianami. W dalszej części rozpatruje zróżnicowanie języka w sieci. Opi-suje internetowe odmiany językowe, tj.: język codziennej komunikacji, języki funkcjonalne, socjolekty, profesjolekty. Monografię zamyka rozbudowana bibliografia obejmująca 265 prac. Są to nie tylko publikacje językoznawcze (poświęcone m.in. zagadnieniom teks-tologicznym czy leksykalnym), lecz także pozycje traktujące o Internecie i innych sieciach komputerowych w szerokiej perspektywie komunikacyjnej i technologicznej.Książka J. Grzeni jest wartościową publikacją. Autor nie tylko przybliża dotychczasową wiedzę o komunikacji językowej w Internecie, lecz także po-kazuje różne aspekty funkcjonowania języka w sieci. Wszelkie spostrzeżenia i uwagi przedstawia w sposób przemyślany, uporządkowany i ciekawy. Liczne ustalenia wzbogaca przykładami i odniesieniami do wcześniej zgromadzone-go materiału. Często wprowadza tabelaryczne zestawienia, które dopełniają omówienie i czynią opis bardziej przejrzystym i zrozumiałym. Zastanawiam się jednak, czy monografia nie zyskałaby bardziej na przejrzystości po zmianie przyjętego układu. Chodzi o uwagi dotyczące tekstów internetowych. Są one zamieszczone w poszczególnych paragrafach każdego z rozdziałów. Czy nie lepiej byłoby zaprezentować te uwagi w sąsiedztwie? Może w odrębnym roz-dziale traktującym o tekstach (gatunkach) w Internecie?Recenzowana publikacja zawiera wiele postulatów badawczych, zachęca-jąc w taki sposób do kolejnych poszukiwań i szczegółowych analiz, które – jak pisze J. Grzenia – są bardzo pożądane. Rzeczywiście, winny one objąć m.in.: język elektroniczny jako nową substancjalną odmianę, internetowe ga-tunki tekstu, hipertekst i jego strukturę, słownictwo używane w sieci. Sądzę, że należałoby też przyjrzeć się bliżej tekstom w Internecie od strony ich składnio-wego ukształtowania. Warto byłoby dokładniej scharakteryzować typy wzor-ców syntaktycznych realizowanych z jednej strony w przekazach oficjalnych, z drugiej zaś – w wypowiedziach nieoficjalnych. Równie istotne są rozpozna-nie mechanizmów spójności i charakterystyka jej wykładników w poszczegól-nych gatunkach internetowych.Niewątpliwym walorem monografii J. Grzeni jest to, że przedstawione w niej wyniki badań mogą być wykorzystane w pracach zarówno językoznaw-czych, jak i literaturoznawczych. Z pewnością ułatwią filologiczną analizę ję-zyka Internetu. Romana Łapa

 Nauka i Szkolnictwo Wyższe 

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/pspsj/article/download/2068/2058

Jan Grzenia, Komunikacja językowa w Internecie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ss. 214

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Jan Grzenia, Komunikacja językowa w Internecie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ss. 214

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza

Nauka i Szkolnictwo Wyższe

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w