Walczak, Bogdan

  Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza  

Poznańskie Studia Polonistyczne Seria językoznawcza t. 19 (39), z. 2Aneta Majkowska, Debata sejmowa jako gatunek wypowiedzi, Wydawnictwo WCM, Opole 2012,  ss. 294Książka Anety Majkowskiej sytuuje się w obszarze genologii lingwistycz-nej. Sama autorka tak określa jej przedmiot i cel: „Przedmiotem zaintereso-wania czynię współczesną polską debatę sejmową. Za cel stawiam opisanie jej cech gatunkowych. Debata sejmowa, szczególnie po transformacji ustro-jowej, stała się złożonym zdarzeniem komunikacyjnym. Poddanie obserwacji tego obiektu pozwala badać użycie języka oraz komunikację językową w jed-nej z istotnych przestrzeni życia publicznego i w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości społecznej. Gatunek debaty sejmowej badam w aspekcie lingwistyczno-genologicznym. Obserwuję go jednocześnie z perspektywy  kulturowo-pragmatycznej. Gatunek wypowiedzi traktuję tym samym jako konwencję kulturowo-językową. [...] Badam autentyczne zachowania komu-nikacyjne i ich tekstowe efekty na poziomie werbalnym, parawerbalnym i nie-werbalnym” (s. 9).Podstawę źródłowo-materiałową rozprawy stanowią „projekty ustaw, in-formacje rządu, sprawozdania z prac komisji, wnioski o wotum nieufności, oświadczenia, pytania poselskie, sprostowania, odniesienia do oświadczeń i pytań poselskich” (s. 9). Autorka objęła badaniami 50 debat sejmowych, nagranych w latach 2007–2011 na płyty DVD przez Kancelarię Sejmu. Taką podstawę źródłowo-materiałową należy uznać za satysfakcjonującą. W kwestii przyjętej w pracy metodologii deklaracja autorki brzmi dość ogólnikowo: „W pracy korzystam z osiągnięć genologii lingwistycznej wy-pracowanych w ośrodkach: opolskim, lubelskim i katowickim. Do uporządko-wania wzorca gatunkowego debaty sejmowej posłużyły mi głównie ustalenia szkoły opolskiej. Badacze opolscy przy opisie gatunku uwzględniają aspekty: pragmatyczny, strukturalny, poznawczy oraz stylistyczny i bazują na analizie 191Recenzjedynamicznej umożliwiającej ukazanie kierunków przemian dokonujących się we wzorcu gatunkowym” (s. 9). Dla specjalistów genologów, dobrze zorien-towanych w dorobku i specyfice wspomnianych przez autorkę szkół genologii lingwistycznej, mimo swej ogólnikowości jest to deklaracja wystarczająca. Wychodząc z wyżej scharakteryzowanych założeń teoretyczno-metodolo-gicznych (wyczerpująco przedstawionych w rozprawie co do teorii, ogólni-kowo co do metodologii) i poddając wnikliwej analizie reprezentatywny ma-teriał językowy, osiągnęła autorka zamierzony cel badawczy. Powstała praca solidna, sumienna, obszerna i w zamierzonym zakresie wyczerpująca. O jej wartości stanowią – moim zdaniem – przede wszystkim następujące aspekty i elementy: 1. Wybór tematu rozprawy. Rola Sejmu w naszym kraju po transformacji ustrojowej w roku 1989 powoduje to, że debata sejmowa wysuwa się na czoło gatunków wypowiedzi w dyskursie politycznym, stanowiącym w dużej mierze o jakości naszego życia zbiorowego. Stąd multidyscyplinarne zainteresowanie naukowe debatą sejmową – m.in. zainteresowanie ze strony językoznawstwa, zwłaszcza genologii lingwistycznej, wyrażane, jak słusznie przypomina autor-ka, już w 1994 roku w 11. tomie serii Język a Kultura, zatytułowanym Język polityki a współczesna kultura polityczna. Można więc powiedzieć, że roz-prawa Anety Majkowskiej jest urzeczywistnieniem postulatu sprzed prawie dwudziestu lat. 2. Zgodne z tendencjami współczesnego językoznawstwa założenia teore-tyczno-metodologiczne i racjonalne instrumentarium badawcze. 3. Samoistna wartość informacyjna wstępnych paragrafów poświęconych pojęciu gatunku (autorka zdobyła się na krytyczne omówienie współczesnych koncepcji genologicznych, relacji gatunku do stylu, dyskursu i tekstu, syste-matyzacji gatunków, stanu badań nad gatunkami itd.). 4. Imponujące zaplecze erudycyjne rozprawy. Bibliografia (s. 235–264) obejmuje aż 578 pozycji, z czego większość, bo 311 pozycji, to książki, nie-raz wielotomowe (trzeba też dodać, że autorka wyzyskuje nie tylko polską i obcą, lecz dostępną w języku polskim (w polskich przekładach) literaturę przedmiotu: w spisie bibliografii widnieje 20 prac w języku angielskim, 9 we francuskim i 2 w niemieckim). Należy przy tym podkreślić, że ten imponujący zestaw bibliograficzny bynajmniej nie ma na celu erudycyjnego popisu: grun-towna i krytyczna znajomość rozległej i multidyscyplinarnej literatury przed-miotu ma w rozprawie charakter wysoce sfunkcjonalizowany. 5. Gruntowność, wielostronność, wnikliwość i szczegółowość przeprowa-dzonych w rozprawie analiz i interpretacji. Badaczka ustaliła cechy gatunkowe debaty sejmowej (uwzględniając jej tło pragmatyczne, funkcje, tematykę, ety-kietę sejmową itd.), tworząc w ten sposób jej wzorzec gatunkowy, a następnie 192 Recenzjeprześledziła realizację tego wzorca, analizując trzy podstawowe elementy de-baty: wypowiedzi inicjalne i finalne oraz rozdzielającą je dyskusję. Pod uwagę wzięła takie parametry, jak sytuacja komunikacyjna, uczestnicy, struktura for-malna (w tym segmentacja wertykalna i horyzontalna, wyznaczniki segmen-tacji i delimitacji), akty grzecznościowe (tu też grzeczność pozorna, narusza-nie zasad grzecznościowych, agresja językowa), organizacja tematyczna itd. Nie ograniczając się do komunikacji werbalnej, uwzględniła też parawerbalną i niewerbalną – kinezyjną, czyli gesty i mimikę: zobrazowaniu gestykulacji mówców sejmowych poświęcony jest Aneks (s. 271–294). Niepodobna się zgodzić z niektórymi ustaleniami etymologicznymi autorki, np. mimo kilku szczegółów z dziejów debaty w języku polskim wymagających jeszcze wyja-śnienia nie ulega najmniejszej wątpliwości, że jest to w polszczyźnie galicyzm (zapożyczenie z francuskiego débat): późnołacińskie debattuere nie ma tu nic do rzeczy (poza tym, że jest formą wyjściową francuskiego débattre, podsta-wy słowotwórczej rzeczownika débat), a angielskie debate mogło ewentualnie wywrzeć pewien wpływ znaczeniowy na polską debatę.6) I wreszcie – jako skutek wyliczonych wyżej walorów – liczne intere-sujące wyniki naukowe. Autorka zebrała je w kilkustronicowym Zakończeniu (s. 223–229). Jest to tekst tak „gęsty”, że niepodobna w nim pominąć choćby jednego zdania, toteż nie nadaje się do streszczenia czy omówienia – moż-na jedynie do niego odesłać zainteresowanego czytelnika. Z jednym wszak-że twierdzeniem Majkowskiej trudno by mi było się zgodzić. Autorka pisze: „Uczestnicy debaty reprezentują wspólną bazę kulturową, czyli podlegają ogólnym normom i wartościom wspólnie podzielanym. Tworzą społeczność dyskursywną, czyli wspólnotę ideowo-kulturową zbudowaną na określonej wizji świata. Tym, co dzieli uczestników debaty, są modele mentalne, czyli osobiste doświadczenia mówiących oraz ich pamięć epizodyczna” (s. 224).Może (choć wątpię) tak jeszcze było w momencie, gdy autorka pisała te słowa, ale na pewno nie jest tak dziś (a data wydania książki to 2012!). „Prawdziwi Polacy” i „lemingi” to dwa całkowicie odrębne społeczeństwa, które dzieli wszystko, a których już nie łączy nic: ani wspólna wizja świata, ani wspólnie podzielany system wartości. Ale to już oczywiście kwestia, która nie może rzutować na ocenę monografii. Z satysfakcją należy odnotować, że polska genologia lingwistyczna wzbo-gaciła się o kolejną wartościową i ważną (ze względów zarówno stricte nauko-wych, jak i społecznych) pozycję. Bogdan Walczak 

Aneta Majkowska, Debata sejmowa jako gatunek wypowiedzi, Wydawnictwo WCM, Opole 2012, ss. 294

 Kultura-Społeczeństwo-Edukacja 

Poznańskie Studia Polonistyczne 
Seria językoznawcza 
t. 19 (39), z. 2
Aneta Majkowska, Debata sejmowa jako gatunek 
wypowiedzi, Wydawnictwo WCM, Opole 2012,  
ss. 294
Książka Anety Majkowskiej sytuuje się w obszarze genologii lingwistycz-
nej. Sama autorka tak określa jej przedmiot i cel: „Przedmiotem zaintereso-
wania czynię współczesną polską debatę sejmową. Za cel stawiam opisanie 
jej cech gatunkowych. Debata sejmowa, szczególnie po transformacji ustro-
jowej, stała się złożonym zdarzeniem komunikacyjnym. Poddanie obserwacji 
tego obiektu pozwala badać użycie języka oraz komunikację językową w jed-
nej z istotnych przestrzeni życia publicznego i w dynamicznie zmieniającej 
się rzeczywistości społecznej. Gatunek debaty sejmowej badam w aspekcie 
lingwistyczno-genologicznym. Obserwuję go jednocześnie z perspektywy 
 kulturowo-pragmatycznej. Gatunek wypowiedzi traktuję tym samym jako 
konwencję kulturowo-językową. [...] Badam autentyczne zachowania komu-
nikacyjne i ich tekstowe efekty na poziomie werbalnym, parawerbalnym i nie-
werbalnym” (s. 9).
Podstawę źródłowo-materiałową rozprawy stanowią „projekty ustaw, in-
formacje rządu, sprawozdania z prac komisji, wnioski o wotum nieufności, 
oświadczenia, pytania poselskie, sprostowania, odniesienia do oświadczeń 
i pytań poselskich” (s. 9). Autorka objęła badaniami 50 debat sejmowych, 
nagranych w latach 2007–2011 na płyty DVD przez Kancelarię Sejmu. Taką 
podstawę źródłowo-materiałową należy uznać za satysfakcjonującą. 
W kwestii przyjętej w pracy metodologii deklaracja autorki brzmi dość 
ogólnikowo: „W pracy korzystam z osiągnięć genologii lingwistycznej wy-
pracowanych w ośrodkach: opolskim, lubelskim i katowickim. Do uporządko-
wania wzorca gatunkowego debaty sejmowej posłużyły mi głównie ustalenia 
szkoły opolskiej. Badacze opolscy przy opisie gatunku uwzględniają aspekty: 
pragmatyczny, strukturalny, poznawczy oraz stylistyczny i bazują na analizie 
191Recenzje
dynamicznej umożliwiającej ukazanie kierunków przemian dokonujących się 
we wzorcu gatunkowym” (s. 9). Dla specjalistów genologów, dobrze zorien-
towanych w dorobku i specyfice wspomnianych przez autorkę szkół genologii 
lingwistycznej, mimo swej ogólnikowości jest to deklaracja wystarczająca. 
Wychodząc z wyżej scharakteryzowanych założeń teoretyczno-metodolo-
gicznych (wyczerpująco przedstawionych w rozprawie co do teorii, ogólni-
kowo co do metodologii) i poddając wnikliwej analizie reprezentatywny ma-
teriał językowy, osiągnęła autorka zamierzony cel badawczy. Powstała praca 
solidna, sumienna, obszerna i w zamierzonym zakresie wyczerpująca. O jej 
wartości stanowią – moim zdaniem – przede wszystkim następujące aspekty 
i elementy: 
1. Wybór tematu rozprawy. Rola Sejmu w naszym kraju po transformacji 
ustrojowej w roku 1989 powoduje to, że debata sejmowa wysuwa się na czoło 
gatunków wypowiedzi w dyskursie politycznym, stanowiącym w dużej mierze 
o jakości naszego życia zbiorowego. Stąd multidyscyplinarne zainteresowanie 
naukowe debatą sejmową – m.in. zainteresowanie ze strony językoznawstwa, 
zwłaszcza genologii lingwistycznej, wyrażane, jak słusznie przypomina autor-
ka, już w 1994 roku w 11. tomie serii Język a Kultura, zatytułowanym Język 
polityki a współczesna kultura polityczna. Można więc powiedzieć, że roz-
prawa Anety Majkowskiej jest urzeczywistnieniem postulatu sprzed prawie 
dwudziestu lat. 
2. Zgodne z tendencjami współczesnego językoznawstwa założenia teore-
tyczno-metodologiczne i racjonalne instrumentarium badawcze. 
3. Samoistna wartość informacyjna wstępnych paragrafów poświęconych 
pojęciu gatunku (autorka zdobyła się na krytyczne omówienie współczesnych 
koncepcji genologicznych, relacji gatunku do stylu, dyskursu i tekstu, syste-
matyzacji gatunków, stanu badań nad gatunkami itd.). 
4. Imponujące zaplecze erudycyjne rozprawy. Bibliografia (s. 235–264) 
obejmuje aż 578 pozycji, z czego większość, bo 311 pozycji, to książki, nie-
raz wielotomowe (trzeba też dodać, że autorka wyzyskuje nie tylko polską 
i obcą, lecz dostępną w języku polskim (w polskich przekładach) literaturę 
przedmiotu: w spisie bibliografii widnieje 20 prac w języku angielskim, 9 we 
francuskim i 2 w niemieckim). Należy przy tym podkreślić, że ten imponujący 
zestaw bibliograficzny bynajmniej nie ma na celu erudycyjnego popisu: grun-
towna i krytyczna znajomość rozległej i multidyscyplinarnej literatury przed-
miotu ma w rozprawie charakter wysoce sfunkcjonalizowany. 
5. Gruntowność, wielostronność, wnikliwość i szczegółowość przeprowa-
dzonych w rozprawie analiz i interpretacji. Badaczka ustaliła cechy gatunkowe 
debaty sejmowej (uwzględniając jej tło pragmatyczne, funkcje, tematykę, ety-
kietę sejmową itd.), tworząc w ten sposób jej wzorzec gatunkowy, a następnie 
192 Recenzje
prześledziła realizację tego wzorca, analizując trzy podstawowe elementy de-
baty: wypowiedzi inicjalne i finalne oraz rozdzielającą je dyskusję. Pod uwagę 
wzięła takie parametry, jak sytuacja komunikacyjna, uczestnicy, struktura for-
malna (w tym segmentacja wertykalna i horyzontalna, wyznaczniki segmen-
tacji i delimitacji), akty grzecznościowe (tu też grzeczność pozorna, narusza-
nie zasad grzecznościowych, agresja językowa), organizacja tematyczna itd. 
Nie ograniczając się do komunikacji werbalnej, uwzględniła też parawerbalną 
i niewerbalną – kinezyjną, czyli gesty i mimikę: zobrazowaniu gestykulacji 
mówców sejmowych poświęcony jest Aneks (s. 271–294). Niepodobna się 
zgodzić z niektórymi ustaleniami etymologicznymi autorki, np. mimo kilku 
szczegółów z dziejów debaty w języku polskim wymagających jeszcze wyja-
śnienia nie ulega najmniejszej wątpliwości, że jest to w polszczyźnie galicyzm 
(zapożyczenie z francuskiego débat): późnołacińskie debattuere nie ma tu nic 
do rzeczy (poza tym, że jest formą wyjściową francuskiego débattre, podsta-
wy słowotwórczej rzeczownika débat), a angielskie debate mogło ewentualnie 
wywrzeć pewien wpływ znaczeniowy na polską debatę.
6) I wreszcie – jako skutek wyliczonych wyżej walorów – liczne intere-
sujące wyniki naukowe. Autorka zebrała je w kilkustronicowym Zakończeniu 
(s. 223–229). Jest to tekst tak „gęsty”, że niepodobna w nim pominąć choćby 
jednego zdania, toteż nie nadaje się do streszczenia czy omówienia – moż-
na jedynie do niego odesłać zainteresowanego czytelnika. Z jednym wszak-
że twierdzeniem Majkowskiej trudno by mi było się zgodzić. Autorka pisze: 
„Uczestnicy debaty reprezentują wspólną bazę kulturową, czyli podlegają 
ogólnym normom i wartościom wspólnie podzielanym. Tworzą społeczność 
dyskursywną, czyli wspólnotę ideowo-kulturową zbudowaną na określonej 
wizji świata. Tym, co dzieli uczestników debaty, są modele mentalne, czyli 
osobiste doświadczenia mówiących oraz ich pamięć epizodyczna” (s. 224).
Może (choć wątpię) tak jeszcze było w momencie, gdy autorka pisała te słowa, 
ale na pewno nie jest tak dziś (a data wydania książki to 2012!). „Prawdziwi 
Polacy” i „lemingi” to dwa całkowicie odrębne społeczeństwa, które dzieli 
wszystko, a których już nie łączy nic: ani wspólna wizja świata, ani wspólnie 
podzielany system wartości. Ale to już oczywiście kwestia, która nie może 
rzutować na ocenę monografii. 
Z satysfakcją należy odnotować, że polska genologia lingwistyczna wzbo-
gaciła się o kolejną wartościową i ważną (ze względów zarówno stricte nauko-
wych, jak i społecznych) pozycję. 
Bogdan Walczak 


Aneta Majkowska, Debata sejmowa jako gatunek wypowiedzi, Wydawnictwo WCM, Opole 2012, ss. 294

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Aneta Majkowska, Debata sejmowa jako gatunek wypowiedzi, Wydawnictwo WCM, Opole 2012, ss. 294

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza

Kultura-Społeczeństwo-Edukacja

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w