Cetiner, Selim

Çetiner, Selim

Turkish

Sabanci University Research Database

DİSİPLİN Konu Başlığı18 Haziran 2012BT PAMUKİNTİHAR MIETTİRİYOR?Epey bir zamandır teknoloji karşıtları tarafından ortaya atılan “Hindistan’da her 30 dakikada bir üretici intihar ediyor. Nedeni genetiği değiştirilmiş tohumlar ve bu tohumları geliştiren bir ABD şirketi” iddiası gerçeklerle bağdaşmıyor. Geçenlerde davet edildiğim bir televizyon programında GDO konusunda gelen sorulardan bir tanesi “...madem GDO’lar bu kadar önemli, neden bir-çok bilim adamı ve sivil toplum kuruluşu buna karşı çıkıyor?” şeklindeydi. Gerçekten kolay gibi görünen ama yanıtlanması zor bir soru. tarlasera dergisini okuyanların hatırlayacağı üzere bundan birkaç ay önce “Söz ko-nusu GDO olunca gerisi teferruat mı?” başlıklı güzel bir çalışma yayımlandı. Geçtiğimiz yıl yazılı basında 1839 adet GDO haberi çıkmıştı ve bunun he-men tamamı olumsuz yöndeydi. Sağcısı, solcusu, futbolcusu hemen herkes GDO karşıtı... Önceki yıllarda GDO’lar konusunda tarafsız diyebileceğimiz, GDO’ların yeni bir teknoloji olduğunu ve bu gözle değerlendirilmesinin 19Haziran 2012daha yararlı olacağını yazan birkaç köşe yazarının al-dığı seviyesiz eleştirilere burada değinmeyeceğim. An-cak, gazetecilerin özellikle de köşe yazarlarının büyük çoğunluğu konu GDO olunca gazeteciliğin evrensel il-kelerini bir kenara bırakmakta beis görmüyorlar. Ge-çenlerde tecrübeli gazetecilerden İsmet Berkan bu sı-kıntıya değindiği köşesinde “...Veya çoğu zaman köşe yazarları bir habere bile dayanmıyor, kerameti kendin-den menkul bazı görüşleri sanki yegâne gerçekmiş gibi takdim ederek bütün yorumlarını bunun üzerine bina edebiliyorlar” saptamasında bulunmuştu.Bunun çarpıcı bir örneğini geçenlerde Hürriyet’te “GDO Belası”, “GDO’lar gıdamıza girmek üzere” ve “Bu-yurun size küreselleşme” başlıklarıyla bir köşede gör-dük. Her biri, ele aldığı konularda tam bir yanılsamalar manzumesi... Nasıl olmasın ki? Referans olarak profes-yonel eylemcilerin ya da isimlerinin önünde taşıdıkları akademik unvanın yüklediği sorumluğun farkında ola-mayanların hiçbir bilimsel dayanağı olmayan iddiaları-nı alırsanız, yanılmanız kaçınılmaz.Bu yazımızda, epey bir zamandır teknoloji karşıtları ta-rafından ortaya atılan “Hindistan’da her 30 dakikada bir üretici intihar ediyor. Nedeni genetiği değiştirilmiş tohumlar ve bu tohumları geliştiren ABD şirketi Mon-santo…” iddiasının gerçekleri pek de yansıtmadığını anlatmaya çalışacağım.Yazılarımı okuyanların hatırlayabileceği üzere, GDO’larla ilgili tartışmalar bu ürünlerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri ile küreselleşme ya da tekelleşme ve etik değerler üzerinden sürdürülüyor. Bu endişelerin bir kısmına bilimsel veriler ışığında araş-tırılıp yanıt verilebiliyor, ancak bazıları kişisel ve ideo-lojik tercihleri yansıttığından yanıtlanması hatta tartı-şılması bile mümkün olamıyor. Hindistan’daki üretici intiharlarının genetiği değiştirilmiş tohumlara bağlan-ması yıllar öncesine dayanıyor. Meşhur Hintli eylemci Vandana Shiva, ilk olarak 2000 yılında yayımladığı “Se-eds of Suicide”  başlıklı kitabında bu iddiaya yer veri-yor. Daha sonra bizdekiler dâhil tüm teknoloji karşıtla-rı bu sosyal trajediyi istismar etmekte beis görmüyor-lar. Hatta Prens Charles dahi 2008’de Navdanya isimli Hintli STK’nın toplantısında video konferansla yaptığı konuşmada, küçük üreticilerin intiharını genetiği de-ğiştirilmiş tohumlara bağlamış, sansasyonel haberle-riyle ünlü “Daily Mail” bunu daha da abartarak soykırı-ma kadar vardırmıştı. Hindistan’da özellikle küçük üreticiler arasında intihar vakalarının yüksekliği doğru olmakla beraber bunu ge-netiği değiştirilmiş tohumlara bağlamak gerçeklerle bağdaşmamaktadır. Bu intiharların Hindistan’da 1991 yılında uygulanmaya başlayan neoliberal pazar ekono-misi politikaları sonucu ortaya çıktığını “World Socia-list Web Site” da çıkan değerlendirmeden okuyabilirsi-niz.  Özetle, gümrük vergilerinin düşmesiyle ucuz Ame-rikan pamuğu ithali artmış, üreticiler düşen pamuk fi-yatları nedeniyle borçlarını ödeyemez duruma düş-müşler vs…Sayın okurlar, Hindistan’da genetiği değiştirilmiş pa-muğun yetiştirilmesine 2002 yılında izin verilmiş ve aradan geçen 10 yıl içerisinde pamuk ekim alanları-nın yüzde 90’ı Bt pamuk ile ekilir hale gelmiş. Bu dö-nemde üretim neredeyse 2 kat artmış, ABD’yi geçe-rek Hindistan’ı Çin’den sonra dünyada ikinci büyük pa-muk üreticisi haline getirmiştir. Dolayısı ile artık şehir efsanesi niteliğinden sıyrılıp, kitaplara ve filmlere konu olan Hintli üreticilerin intiharıyla ilgili iddiaları rakam-lara dayanan bilimsel araştırmalarla yanıtlamak müm-kün... Bu konuda yayımlanan en kapsamlı araştırmayı özetleyerek sizlerle paylaşmaya çalışacağım.Önce, intiharların sorumlusu olarak gösterilen GDO yani Bt pamuk nedir? Kısaca onu anlatayım. Bacillus thuringiensis adlı toprak bak-terisi, kelebeklerin tırtıl-Prof. Dr. Selim ÇetinerSabancı ÜniversitesiMühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesiselim.cetiner@tarlasera.comBt pamuk (GDO), pamuk bitkilerinde önemli zarara yol açan yeşil kurt gibi tırtıllara dayanıklı hale gelir, onun için de sentetik pestisitlerle mücadeleye gerek duyulmaz.20 Haziran 2012ları için toksik olan bir kristal protein üretir. Bu ilk defa 1903 yılında Japonya’da ipek böceklerinde tespit edil-miş, daha sonra 100’den fazla çeşidi olduğu bulun-muştur. Bu bakterilerden izole edilen örneğin Cry1Ac protein geni pamuk bitkilerine aktarıldığında Bt pa-muk elde edilir. Bu Bt pamuk (GDO), pamuk bitkilerin-de önemli zarara yol açan yeşil kurt gibi tırtıllara daya-nıklı hale gelir, onun için de sentetik pestisitlerle mü-cadeleye gerek duyulmaz. Burada dikkat edilmesini gereken birkaç detayı hatır-latmakta yarar var: Cry1Ac başta yeşil kurt olmak üze-re sadece bazı lepidopterler (tırtıllar) için etkilidir, kır-mızı örümcek, beyaz sinek gibi diğer pamuk zararlı-ları için etkili değildir. Dolayısı ile bu tip emgi yapan vs. pamuk zararlılarına karşı ayrıca kimyasal mücadele yapılmalıdır. Bt pamuk genetik olarak doğrudan verim artışı sağlamaz. Ancak, yeşil kurt mücadelesi pestisit-le mücadeleye göre daha etkin sağlandığından dolay-lı bir verim artışı sağlanmaktadır. Bunun yanında, ye-şil kurt mücadelesinde kul-lanılan pestisitlere gerek du-yulmaması üreticileri bu ma-liyetten kurtarmaktadır. Pes-tisit uygulaması yapan üre-ticilerde görülen zehirlen-me vakaları ve çevre üzerin-deki olumsuz etkiler de azal-maktadır.Göz önünde bulundurulma-sı gereken diğer bir konu da Bt Cry1Ac proteinini şifrele-yen gen tırtıl zararından et-kilenen her bitkiye aktarıla-bileceği gibi birçok pamuk çeşidine aktarılmış ve yasal onay sürecini geçtikten son-ra Hindistan’da ekilmelerine izin verilmiştir. Hindistan’da 2010 yılı itibariyle 779 hibrit ve 1 standart Bt pamuk çe-şidi üretim izni almıştır. Ta-bii tarımdan uzak olan kesim için bu sadece bir rakam olarak algılanabilir. Ancak, toplam 780 çeşit Bt geni taşımaları açısından ortak ol-makla beraber diğer çeşit özellikleri açısından birbirle-rinden farklı özelliklere sahip olacaklardır. Bu durum da farklı Bt pamuk çeşitlerinin farklı ekolojik ortamlarda farklı tepkiler vermesine, yani performanslarının fark-lı olmasına yol açacaktır. Örneğin sulu koşullarda iyi verim sağlayan bir Bt hibritin kurak koşullarda da aynı performansı göstermesi beklenemez.Dolayısı ile şimdiye kadar Bt pamuk ekiminin verim ar-tışı sağlamadığına yönelik araştırma sonuçları bu deta-yı göz önüne bulundurmadıklarından, hatalı sonuçlar yanlış değerlendirmelere yol açmış ve bunlar teknolo-ji karşıtlarınca “bilimsel veriler” olarak konuyu bilme-yenlere başarıyla pazarlanmıştır. Ancak, Çizelge 1’de görülen son 9 yılın üretim rakamları daha sağlıklı bir sonuç çıkarmanıza yardımcı olur umarım. Üretim ar-tışının bir kısmı ekim alanlarının artmasıyla açıklana-bilir. Bununla beraber, birim alana elde edilen verimin Hindistan’da genetiği değiştirilmiş pamuğun yetiştirilmesine 2002 yılında izin verilmiş ve aradan geçen 10 yıl içerisinde pamuk ekim alanlarının yüzde 90’ı Bt pamuk ile ekilir hale gelmiş. Bu dönemde üretim neredeyse 2 kat artmış, ABD’ni geçerek Hindistan’ı Çin’den sonra dünyada ikinci büyük pamuk üreticisi haline getirmiştir.DÜŞÜNCELER Hindistan’da Neler Oluyor?21Haziran 20122002’de 203 kg/ha’dan 2011 yılında 518 kg/ha’a yük-selmiş olduğuna özellikle dikkatiniz çekmek isterim. Bu verilere rağmen bazı teknoloji karşıtlarının, verim artış-larının pamukta hibrit tohum kullanımındaki artış ile sulu tarım alanlarındaki artışa bağladıklarını görüyo-ruz. Ancak, gerçek veriler bu iddiaları da doğrulamı-yor. Zira Hindistan’da hibrit pamuk tohumu kullanımı son 20 yıldır artarak yaygınlaşmaktaysa da verim artı-şı belirgin olarak hibrit Bt pamuk çeşitlerinin ekimiyle gözlenmektedir. Yine, sulanan pamuk ekim alanlarının 1951-1991 yıllarında arttığını ancak Bt pamuk ekiminin başladığı 2002 yılından sonra sulanan alanlarda belir-gin bir artış görülmediğini, verimdeki artışı sulamaya bağlamanın ancak konuyu bilmeyenleri yanıltmaya yö-nelik başka bir örnek olduğunu görebilirsiniz.Bt pamuğun verim artışı sağlamadığı, üreticilerin bek-lentilerine cevap vermediği ve borç batağına saptanan üreticilerin intihar ettikleri tamamen yanlış bir saptama da değildir. Burada da yine belli konuları sağlıklı de-ğerlendirmek gerekiyor. Birincisi yukarıda da belirtti-ğim üzere, her Bt çeşidinin her koşulda yüksek perfor-mans göstermesi beklenmemelidir. Yöreye uygun çe-şitlerin seçimi bazı durumlarda üreticiler tarafından ih-mal edilebilmektedir. İkincisi, Bt pamuğa yoğun talep nedeniyle bir de sahte Bt tohum pazarı oluşmuştur. To-humun torbasına ya da kendisine gözle bakıp gerçek-ten Bt geni içerip içermediği anlaşılamaz. Bu da üre-ticilerin bekledikleri performansı alamamalarının en büyük nedenlerinden biridir. Nitekim Mahyco şirke-ti gerçekten Bt hibritleri satarken piyasada bolca Ma-haco isimli sahte tohumlar da bulunmaktadır. Üçüncü bir husus, hibrit Bt yani F1 tohumları yetiştirip bundan olumlu sonuç alan bir üretici, üretmiş olduğu pamuk-tan sakladığı F2 tohumları bir sonraki yıl ekmeye kalk-tığında bu tohumlardan aynı başarıyı sağlayamaması da kaçınılmazdır. Bu üç faktörün birlikte olduğu bazı yörelerde yaygın intihar olaylarının görülmesi ne ya-zık ki doğrudur. Burada bir olgunun daha altını çizmekte yarar var. Hindistan’daki Bt pamuk çeşitlerinin 1 tanesi standart Bt pamuk çeşidi olup, kamu araştırma enstitüleri tara-fından geliştirilmiş bu Bt pamuk çeşidinin tohumlarını dileyen üretici muhafaza edip bir sonraki yıl yine eke-bilir. Hibrit çeşitlerin ise bir kısmı tek bir Bt (Cry1Ac) geni içerirken Monsanto tarafından son yıllarda piya-saya sürülen “stacked” çeşitler daha etkin böcek kont-rolü sağlayan 2-3 cry proteini geni içermektedirler. Bu arada, Hindistan’da yerel tohum şirketlerince üretilip pazarlanan bir kısım Bt hibritlerinin taşıdıkları cry gen-leri de Çinli araştırmacılar tarafından geliştirilmiş cry genleridir. Özetle, her Bt hibrit pamuk tohumu illâki Monsanto şirketi tarafından geliştirilmiş varsayımı da teknoloji karşıtlarının sıkça düştükleri yanılgılardan bir tanesi. Bu şekilde Çin, Hindistan ve Brezilya gibi geliş-mekte olan ülkelerin de biyoteknolojide hızla gelişme kaydettikleri görmezden gelinerek neoemperyalizme hizmet ettiklerini göremiyorlar.İşin enteresan tarafı üretici intiharlarının en yoğun ol-duğu Andhra Pradesh eyaleti, Hindistan’da Bt pamuk ekimine en fazla talebin olduğu bölgelerin başında ge-liyor. Dolayısı ile ya bu üreticilerde bir gariplik var (bile bile Bt ekip, ardından da intihar ediyorlar!) ya da olayın boyutları, kalemi pulluk olanların uzaktan bir iki film seyrederek hüküm veremeyecekleri kadar farklı ger-çek hayatta. Hindistan’daki medeni kanunun, ölenlerin borçlarından varislerini sorumlu tutmaması; daha da önemlisi, Hinduların ölümden sonra ruhun başka bir canlıda yeniden hayat bulacağına inanmaları gibi bazı sosyo-kültürel etmenlerin de yüksek intihar düzeyle-ri üzerindeki etkileri göz ardı edilmemeli kanısındayım.Herring ve Rao (2012) tarafından yapılan meta analiz bu konuda gerçekten şimdiye kadar yapılan analizler-Yıllar2002-2003’e kadar olan son5 yıllık ortalama2003-042004-052005-062006-072007-082008-092009-102010-11Çizelge 1. Hindistan’da pamuk üretim alanları ve verimdeki değişim (Herring ve Rao, 2012).Alan (milyon ha)8.7 7.6 8.8 8.7 9.1 9.4 9.4 10.31 11.00 Verim(kg/ha)203 306 321 354 421 470 419 395 518 Üretici intiharlarının en yoğun olduğu Andhra Pradesh eyaleti, Hindistan’da Bt pamuk ekimine en fazla talebin olduğu bölgelerin başında geliyor. Dolayısı ile ya bu üreticilerde bir gariplik var (bile bile Bt ekip, ardından da intihar ediyorlar!) ya da olayın boyutları, kalemi pulluk olanların uzaktan bir iki film seyrederek hüküm veremeyecekleri kadar farklı gerçek hayatta. 22 Haziran 2012den ve hazırlanan raporlardan daha aydınlatıcı. Bu ça-lışmada, meta-analiz yapmanın yani daha önce yayım-lanan çok sayıda araştırma makalesi ve raporun ince-lenmesi yanında daha önce Bt yetiştirmemiş olmakla beraber daha sonra Bt pamuk yetiştirmeye geçen üre-ticilerin de karşılaştırmalı analizlerine yer veriliyor.İntihar olaylarının en yüksek olduğu Andhra Pradesh eyaletinde 2004-05 yıllarında henüz Bt pamuk ekme-yen üreticilerin verim ortalamaları ve gelir düzeyleri ile aynı üreticilerin Bt pamuk ekimine geçtikten son-ra 2006-07 yılındaki durumları Şekil 1’de görülmekte-dir. Farklı büyüklükteki çiftliklerde ve yine farklı sosyal gruplar arasında da Bt pamuk kullanımın verim artışı ile net gelir artışında tüm gruplar için olumlu olduğu ve bunun da pestisit kullanımındaki azalma ile üretim maliyetindeki düşüşle ilişkili olduğu söylenebilir (Şekil 2) Daha önce de çeşitli vesilelerle yazdığım üzere; Bt pamuk gibi GDO’lar yeni bir teknolojinin ürünüdür. Ta-rih boyunca birçok teknolojik gelişmede yaşandığı gibi toplumların yeni teknoloji ürünlerini kabullenmesi ko-lay olmamaktadır. Bütün mesele, karar verici konumda-kilerle kanaat önderlerinin teknolojinin karşısında dur-ma yerine bunun güvenli kullanımına yönelik pozisyon almalarıdır.Sonuç olarak yazının başındaki soruya, intihar eden Hintli üreticilerin Bt pamuk ekenler olduğu iddiasının pek de gerçekleri yansıtmadığını; meydana gelen inti-harların Bt pamukla bağlantılı görünse de farklı boyut-ları olduğunu; aksi halde Hindistan’daki pamuk üretici-lerinin yüzde 90’ının Bt pamuk ekimini tercih etmeleri-nin ve pamuk üretiminin 10 yılda yüzde 150 kadar ar-tış göstermesinin nedenlerini izah edilmesi de gerekir şeklinde yanıt verebiliriz.3002502001501005000-10-20-30-40-50-60-70Fiziksel verimBitki koruma masrafıKental (100 kilogramlık ağırlık birimi) başına üretim maliyetiSC ve ST üreticileri41-52-42-57-36-60-36-54-40-65-48-38-444631 339339258 241200217300186BCüreticileriOCüreticileriOrtaüreticilerBüyüküreticilerKüçüküreticilerNet gelirŞekil 1. Farklı büyüklükteki ve sosyal kategorideki üreticilerin 2006-2007’de Bt pamuk ekimine geçtikten sonraki verim ve net gelir artışı (Herring ve Rao, 2012).Şekil 2. Farklı büyüklükteki ve sosyal kategorideki üreticilerin Bt pamuk üretimine geç-tikten sonra pestisit kullanımı ve üretim maliyetindeki değişim yüzdesi(Herring ve Rao, 2012).Kaynaklar1 http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/20359074.asp2 Shiva, V. , A. H. Jafri, A. Emani and M. Pande (2000). Seeds of Suicide: En-vironmental and Human Costs of Globalisation of Agriculture, RFSTE, New Delhi.3 http://www.dailymail.co.uk/news/article-1082559/The-GM-genocide-Thousands-Indian-farmers-committing-suicide-using-genetically-modified-crops.html4 http://www.wsws.org/articles/2006/apr2006/suic-a28.shtml5 Herring, J. H. and N. C. Rao (2012). On ‘The Failure of Bt Cotton’. Econo-mic and Political Weekly. Vol. XLVII-186 Gruère, P. G. , P. Mehta-Bhatt and D. Sengupta (2008), Bt Cotton and Far-mer Suicides in India: Reviewing the Evidence, Discussion Paper No 808, In-ternational Food Policy Research Institute, Washington DC.

Bt pamuk intihar mı ettiriyor?

http://research.sabanciuniv.edu/20598/1/Bt_Pamuk_%C4%B0ntihar_m%C4%B1_Ettiriyor.pdf

Bt pamuk intihar mı ettiriyor?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Sabanci University Research Database