Cetiner, Selim

Çetiner, Selim

Turkish

Sabanci University Research Database

18 Temmuz 2012“SESSİZ BAHAR”  NE DİYOR(DU)?“Sessiz Bahar” bence bugünkü çevre bilincinin oluşumunda büyük bir etki yaratmıştır. Bütün mesele, bugün insanların felaket tellallarının komplo teorilerine kulak vermek yerine, aklın ve bilimin ortaya koyduğu teknolojileri benimseyip çevreye duyarlı sürdürülebilir tarım teknikleriyle üretilen gıda ürünleriyle beslenmesini sağlamaktır.Rachel Carson’un 1962 yılında yayımlanan “Sessiz Bahar” kitabından “Orga-nik Nedir? Ne Değildir?” başlıklı yazımda kısaca bahsetmiştim. İlk basımın-dan bu yana 50 yıl geçtikten sonra, bu muhteşem kitabı Türkçe’ye kazandı-ran Çağatay Güler hocamız ile arkadaşlarına şükranlarımı sunmak isterim. Kitabın söylediklerine ve sonuçlarına girmeden önce biyoloji eğitimi almış olan Rachel Carson’un çok iyi bir gözlemci olarak başta DDT olmak üzere bö-ceklere karşı kullanılmakta olan çeşitli kimyasalların doğal yaşam üzerindeki ölümcül etkilerini yazdıktan 3 yıl sonra göğüs kanserinden öldüğünü hatır-latmakta yarar var. Carson kitabına hepimizin hayalini süsleyen doğanın tüm güzelliklerine sahip, yeşil vadilerinden akan dereleriyle, kuş cıvıltılarıyla dolu küçük bir kasaba hayaliyle başlar. Ardından da bu cennet mekânın tüm canlı-19Temmuz 2012ların, böceklerin, kuşların, çocukların, insanların hastala-nıp öldüğü sessizliğin hüküm sürdüğü hayalet kasabaya dönüşünü tasvir eder: “…Hemen hemen hiç farkında ol-madığımız acımasız bir hortlak üzerimize çökmüştür ve bu hayali trajedi kolayca hepimizin bildiği katı bir gerçe-ğe dönüşebilir.” Bunun nedeni de biz insanlar ya da biz insanların sorumsuzca kullandığı zehirli kimyasallardır. Ardından da ABD’nin hemen hemen tüm bölgelerinden başta tarımsal üretimde kullanılan böcek mücadele kim-yasallarından örnekler vererek doğa üzerindeki acıma-sız tahribatı anlatır. Gerçi kitabın ikinci bölümünde “Bü-tün bunlarla herhangi bir böcek sorunu olmadığını ve bunların kontrolü gerekmediğini söylemek istemiyo-rum. Aksine; kontrolün hayali durumlara değil gerçekle-re dayanarak yapılmasının şart olduğunun ve uygulanan yöntemlerin böceklerle birlikte bize de zarar vermeme-si gerektiğini söylemek istiyorum” diyerek bugün karşı-laştığımız fanatik organikçileri ve sözde çevrecileri ade-ta o günden uyarmaya çalıştığı gerçeğini de teslim et-mek gerekir.Yukarıda belirttiğim üzere, Carson derin biyoloji bilgisi, saha deneyimi ve gözlemleriyle anlatma yeteneğini bir-leştirerek yaşanan olayları son derece etkileyici bir şekil-de insanların dikkatine sunmayı başarmıştır. Farklı böl-gelerden verdiği örnekler o kadar detaylı ve inandırıcı-dır ki bugün bile okuyanları derinden etkilemektedir. Ki-tapta suda yaşayan canlılar, toprağın oluşumu, toprakta yaşayan mikroorganizmalar ve bunların birbirleriyle olan ilişkileri o kadar güzel anlatılmıştır ki biyoloji kitapların-dan alamayacağınız birçok bilgiyi son derece kolay bir şekilde kavramanız mümkün olabilmektedir. Tabii çeşitli amaçlarla kullanılan zehirli kimyasalların bu canlıları na-sıl yok ettikleri de aynı etkileyici şekilde anlatılmaktadır.Gerek Avrupa’da gerekse ABD’de karaağaçların nere-deyse ortadan kalmasına neden olan “Dutch Elm Dise-ase” (Karaağaç Felemenk Hastalığı) adlı mantarî hasta-lığı taşıyan karaağaç kabuk böceklerine karşı uygula-nan DDT’nin, yol kenarlarındaki otları kontrol için kulla-nılan herbisitlerin ya da ateş karıncalarına karşı kullanı-lan ilaçların nasıl geniş alanlarda sorumsuzca uygulan-dığı rakamlar eşliğinde anlatılmaktadır. Tabii burada, Ta-rım Bakanlığı yetkililerinin uyarılara nasıl kulak tıkadıkla-rı, ilaç firmalarının nasıl kampanyalar yürütüp büyük pa-ralar kazandıkları, bu uygulamaların doğal yaşam üze-rindeki olumsuz etkilerine karşı uyarıda bulunmaya ça-lışan bilim adamlarının nasıl susturulduğu da çeşitli ör-neklerle gözler önüne seriliyordu.Kitabın sonlarına doğru ise bunların insan sağlığı üzerin-deki etkileri ele alınıyor. Yine aynı detaylar, temel hücre biyolojisi bilgileri veriliyor. Ardından “Halen böceklere, kemirgenlere, yabanıl otlara karşı kullanılan kimyasalla-rın çoğu doğrudan bu sistemi etkileyebilecek özellikte olduğundan, onun güzel işleyen mekanizmasını bozar” deniliyor. Carson, kitabın “Her dört kişiden biri” başlık-lı bu bölümünde sadece kimyasalların değil radyasyo-nun da aynı şekilde kanserin doğrudan nedeni olduğu-nu örnekler vererek anlatıyor, hatta kimyasalları radyas-yona benzetiyor: “Görünmez ama ölümcül.” Burada da hakkını teslim etmek gerekirse okuduğunu anlamak is-teyenler için “karsinojenik” maddelerin varlığının “Çev-re yaşam yokken de bu düşman öğeleri içeriyordu…” di-yor, insan eliyle yaratılan aromatik hidrokarbonların yani odun isinin ya da baca kurumunun da yüz yıllardır kan-sere neden olduğunu detaylı olarak anlatıyor.Carson, kitabın çeşitli bölümlerinde olduğu gibi en so-nunda da tarımsal üretimde karşılaşılan bir böcek so-runlarına karşı biyolojik mücadele yöntemleriyle elde edilen başarılı örneklere yer verir. Yine burada özellikle Carlson’un şu tespitini aynen sizlerle paylaşmak isterim: “Böceklerin kimyasal kontrolü için gerçekten olağandı-şı çeşitlilikte seçenek vardır. Bazıları halen kullanılmakta-dır ve parlak başarılar kazanmıştır. Diğer bazıları yaratıcı bilim adamlarının kafasında bir fikir olmanın biraz öte-sindedir, denenmek için fırsat beklemektedir. Hepsin-de ortak olan nokta şudur: Bunlar kontrol edilmelerine çalışılan yaşayan organizmaların ve bu organizmaların mensup olduğu bütün yaşam dokusunun anlaşılmasına dayanan biyolojik çözümlerdir. Çok geniş olan biyolo-ji alanının değişik dallarını temsil eden uzmanların hep-si; -böcekbilimciler, pataloglar, genetikçiler, fizyologlar, biyokimyacılar, ekologlar- bilgilerini ve yaratıcı esinlerini yeni biyotik biliminin biçimlenmesi için akıtmaktadır.” Bu saptama hakkındaki düşüncelerimi yazının sonunda siz-lerle paylaşacağım.Neyse, sayfa darlığı nedeniyle bu kadar özet yeter sa-nırım. Şimdi gelelim “Sessiz Bahar”ın etkilerine. Bu ki-tap 50 yıl sonra okuyucularını nasıl etkiliyor ise o gün de öyle olmuş ve çevre bilinci açısından gerçekten bir dev-Prof. Dr. Selim ÇetinerSabancı ÜniversitesiMühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesiselim.cetiner@tarlasera.com20 Temmuz 2012DÜŞÜNCELER Sessiz Baharrim yaratmıştır. Carson doğal olarak ilaç endüstrisi ile ta-rım bakanlığı yetkililerinin müthiş bir tepkisini almış olsa da yılmadan sürdürdüğü mücadelesi etkisini göster-miş, Amerikan halkının büyük ilgisini çeken bu uyarıla-ra Amerikan Kongresi de duyarlı davranmış, kısa sürede DDT ve ardından benzeri klorlu hidrokarbonlar yasak-lanmıştır. Olay DDT’nin yasaklanmasıyla da kalmamış, 1970 yılında ABD’de Çevre Koruma Kurumu “EPA”  kurul-muştur. Birleşmiş Milletler bünyesindeki Çevre Progra-mı  UNEP’in kuruluşu da 1972 yılıdır. Aslında, 1950’lerde nükleer bomba denemelerinin yaydığı radyasyona karşı tepki ve endişelerle başlayan bu hareket bu şekilde ba-zılarına göre Sessiz Bahar ile biraz daha güçlenerek Gre-enpeace gibi çevreci örgütlerin de oluşumunu teşvik et-miştir. Burada Steve Jobs’ın “Bizim neslin incili…; kağıt kapaklı google…”  olarak nitelendirdiği 1968’de yayım-lanmaya başlayan “The Whole Earth Catalogue”u da an-madan geçemeyiz.Benim Sessiz Bahar ile tanışmam 1979 yılına rastlar. Yaz stajı için gittiğim Hollanda’da modern tarım uygu-lamaları ile tanışmamın üzerinden henüz 2 yıl geçmiş-ti. Türkiye’de özellikle de Çukurova’da tarımsal mücade-le ilaçlarının sorumsuz kullanımının neden olduğu ses-siz baharı bizzat görebiliyor, Hollanda’da bu ilaçların na-sıl özenli bir şekilde kullanılıp doğaya nasıl yaklaşıldı-ğını gördükçe kafamdaki sorular daha iyi şekilleniyor-du. Türkiye’deki çevre bilinci henüz uyanıyordu. Uyanı-yordu derken, hala uyanıp uyanmadığını gazetelerde her gün çevre katliamlarını okuyan ya da bizzat gözlem-leyen sizlerin takdirine bırakıyorum. Türkiye Tabiatı Ko-ruma Derneği Ankara’da ve Doğal Hayatı Koruma Der-neği İstanbul’da faaliyet gösteriyordu. Yanlış hatırlamı-yorsam rahmetli Necmettin Sönmez hocamız ile arka-daşları 1978 yılında Türkiye Çevre Vakfı’nı yeni kurmuş ve yine Başbakanlık’a bağlı olarak Çevre Müsteşarlığı ih-das edilmesine öncülük etmişlerdi. Sonra, 1983 yılında Çevre Kanunu çıktı, ardından da 1991 yılında Çevre Ba-kanlığı kuruldu. Ancak, Bakanlık ne ihtiyacı olan yeter-li uzman kadrolarına sahip olabildi ne de etkin olabil-mesi için gerekli kaynaklara... Çevre Bakanlığı’nın önce Orman Bakanlığı’na, geçen yıl da Şehircilik Bakanlığı’na bağlanması politikacılarımızın çevre duyarlılığının en so-mut göstergesidir diye düşünüyorum.Tabii ki vahşi kapitalizmin ve endüstrileşmenin neden ol- Carson derin biyoloji bilgisi, saha deneyimi ve gözlemleriyle anlatma yeteneğini birleştirerek yaşanan olayları son derece etkileyici bir şekilde insanların dikkatine sunmayı başarmıştır. Kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Rachel_Carson21Temmuz 2012duğu çevre tahribatı 2. Dünya Savaşı’ndan sonra gittik-çe artan bir hızda doğal yaşamı ve çevreyi gözle gö-rülebilir şekilde yok ediyordu. İnsanlar kalkınma, şehir-leşme, refah seviyesinin artması vs adına buna pek de karşı çıkmıyorlardı. Tam bu ortamda ortaya çıkan Ses-siz Bahar, şüphesiz insanların bu çevre sorunlarına du-yarlı hale gelmelerini politikacıların da gerekli önlemle-ri almalarına öncelik etmiştir. Ancak, bir de madalyonun öbür yüzüne bakmakta yarar var. DDT’nin yasaklanma-sında önemli katkıları olan Bruce Ames gibi toksikolog-lar, genelde kimyasallara özelde pestisitler karşı kamu-oyunda oluşan fobinin her zaman da gerçekçi olmadı-ğının altını ısrarla çizmektedirler. Yani bir taraftan çev-re korumaya yönelik ulusal ve uluslararası kurum ve ku-rallar oluşturulup, insanların daha temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakları korunurken, beri yandan fana-tik organikçiler ve sözde çevreciler tarafından sürekli bir “kanser korkusu” yaratılarak insanlar daha büyük riskle-re maruz bırakılmaktadır.Örneğin, Sessiz Bahar’ın bir numaralı hedefi DDT yasak-lanmış ancak dünyanın en ölümcül hastalığı olan sıt-mayla mücadelede büyük bir zaaf oluşmuş ve bunun getirdiği milyonlarca insanın ölümü ortaya çıkmıştır. Bu-nun yanında, Sessiz Bahar çevrecilerde müthiş bir rad-yasyon karşıtlığı saplantısı oluşmasına yol açmıştır. Çev-recilerdeki her türlü radyasyon karşıtlığı, yeni nükleer santrallerin yapımını gittikçe zor ve pahalı hale getirmiş; öte yandan kömür/linyit santralleri hava kirliliği yanında, asit yağmurlarıyla da hem insan sağlığını hem de doğal yaşamı fena halde etkilemiş, Sessiz Bahar’ın yayımlan-dığı tarihten sonraki dönemde binlerce insan hava kir-liliğine bağlı komplikasyonlardan hayatlarını kaybetmiş-lerdir. Tabii bu termik santrallerin oluşturduğu sera gazı emisyonlarının küresel ısınma ve iklim değişikliği üzerin-deki olumsuz etkisi de nükleer santrallerin olası olumsuz etkilerini kat be kat aşmıştır.Çevreciler ve organikçiler sadece nükleer santrallere değil gıdaların da radyasyonla zararlı organizmalardan arındırıldığı gıda teknolojilerine de karşı durmaktadırlar. Gıda zehirlenmelerine karşı etkinliği ve insanlar açısın-dan da güvenli olduğu yıllarca önce bilimsel olarak sap-tanmış ve birçok ülkede başarıyla kullanılmakta olan bu teknoloji organikçiler tarafından reddedilmiyor olsaydı Mayıs-Haziran 2011’de Almanya’da 52 kişinin ölümüyle sonuçlanan EHEC trajedisi de yaşanmayacaktı.Burada yeri gelmişken insanlarda oluşan ya da oluştu-rulan “Doğal olan iyidir, insan yapımı kötüdür” saplan-tısı üzerinde durmak yararlı olacaktır. Carson’un kitabı-nın kanserle ilgili bölümünün başlarında “İnsanın orta-ya çıkmasıyla durum değişmeye başlamıştır, bütün ya-şam biçimleri arasında sadece insan, tıp dilinde ‘karsi-nojen’ denilen kanser yapıcı maddeleri yaratabilir” sap-taması ne yazık ki doğru değildir. Ancak, doğru olmadığı halde bu yanıltıcı tespit hala insanları esir almış durum-dadır. Daha önceki yazılarımda da değindiğim üzere; in-sanların doğal olduğuna inandıkları çoğu organik ürün doğal olmadığı gibi tükettiğimiz gıda maddeleri içeri-sinde kemirgen testlerinde toksik hatta “karsinojen” ol-duğu kanıtlanmış yüzlerce kimyasal madde bulunmak-tadır. Burada bütün mesele dozla ilgilidir. Dolayısı ile in-sanlara “Sebze meyvelerde pestisit kalıntısı var, bunları tüketmeyin” demek büyük bir aymazlıktır. GDO karşıtla-rının “Genetik mühendisliği, bilim insanlarının bitkileri, hayvanları ve mikroorganizmaları doğada oluşmayacak şekilde genlerini değiştirerek yaratmalarına olanak sağ-lar” ya da “Genetiği değiştirilmiş organizma, bir canlının genetik özelliklerinin insan eliyle laboratuar ortamında değiştirilmesiyle elde edilir. GDO, dünyamız ve canlılar üzerinde yapılan tehlikeli bir deneydir” şeklindeki ifade-leri de Carson’un yukarıdaki “insan yapımı olan veya do-ğal olmayan tehlikelidir” saptamalarının günümüzdeki yansımaları. Bununla beraber, yazımın başlarında da de-ğindiğim üzere, Carson aslında kitabının sonunda tarım-da kullanılan zehirli kimyasallara karşı “Çok geniş olan biyoloji alanının değişik dallarını temsil eden uzmanların hepsi-böcekbilimciler, pataloglar, genetikçiler, fizyolog-lar, biyokimyacılar, ekologlar- bilgilerini ve yaratıcı esin-lerini yeni biyotik biliminin biçimlenmesi için akıtmakta-dır” diyerek genetik mühendisliği ile elde edilen böcek-lere dayanıklı genetiği değiştirilmiş ürünleri çözüm ola-rak öneriyordu.Sonuç olarak, bir kısım olumsuz etkilerine rağmen Sessiz Bahar bence bugünkü çevre bilincinin oluşumunda büyük bir etki yaratmıştır. Bütün mesele, bugün insanların fela-ket tellallarının komplo teorilerine kulak vermek yerine, aklın ve bilimin ortaya koyduğu teknolo-jileri benimseyip çevreye duyarlı sürdürülebilir ta-rım teknikleriyle üretilen gıda ürünleriyle beslen-mesini sağlamaktır.Carson aslında kitabının sonunda tarımda kullanılan zehirli kimyasallara karşı genetik mühendisliği ile elde edilen böceklere dayanıklı genetiği değiştirilmiş ürünleri çözüm olarak öneriyordu.

Sessiz bahar ne diyor(du)?

http://research.sabanciuniv.edu/20600/1/Sessiz_Bahar_Ne_Diyor(du).pdf

Sessiz bahar ne diyor(du)?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Sabanci University Research Database