Wieħed mill-aktar dokumenti importanti miżmuma fl-arkivju tal-Knisja Kolleggjata tal-Isla huwa manuskritt li jġib l-isem
Memorie Ecclesiastiche dell’Invitta Città Senglea.
1
Dan il-manuskritt isegwi l-mudell ta’ kitba li bdiet tinkiteb matul is-seklu
tmintax fejn numru ta’ ekkleżjastiċi ta’ dik il-ħabta kienu qed jimxu fuq il-mudell ta’ Gian Frangisk Abela, li ħafna snin qabel, ta
lil Malta l-famuż ktieb tiegħu Descrittione di Malta. Immexxijin minn imħabba lejn belt u raħal twelidhom, bdew issa jimitaw
dan il-mudell u jiktbu l-istorja tal-knisja parrokkjali fl-isfond tal-ġrajjiet ta’ belthom jew raħalhom. L-istorja kienet għada ma
tinkitebx kif nifhmuha llum. Kienet storja li tħares lejn il-passat u anki tinkludi lill-preżenti jew dak kontemporanju. Kienet timxi
fuq il-mudell umanistiku ppreżentat minn Erasmu ta’ Rotterdam u Giovanni Battista Vico.peer-reviewe
