Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku, dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021.Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu w BiałymstokuBień W., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 2002.Materiały BZ WBK SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja BZ WBK SA, 2005.Materiały FORTISBANK SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja BZ WBK SA, 2005.Materiały ING Banku Śląskiego SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja ING Banku Śląskiego SA, 2005.Materiały PKO BP SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja PKO BP SA, 2005.Materiały Banku Gospodarstwa Krajowego SA dotyczące Funduszu Poręczeń Unijnych, 2005.Niedźwiecki A., Kredytowanie inwestycji refinansowanych ze środków unijnych, wybrane aspekty współpracy przedsiębiorcy z bankiem, [w:] Bocian A.F. (red.), Podlasie -- wizja rozwoju, Fundacja Promocji Rozwoju Podlasia, Białystok 2004.Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, tekst jednolity, Dz.U. 2002 r., nr 72, poz. 665, [w:] Lex - baza polskich aktów prawnych.Współczesny bank, Jaworski W.L. (red.), Poltext, Warszawa 2001www.zporr.gov.pl. oficjalna strona internetowa poświęcona Zintegrowanemu Programowi Operacyjnemu Rozwoju Regionalnego w Polsce, informująca m.in. o Sektorowym Programie Operacyjnym: "Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw".9710

Niedźwiecki, Arkadiusz

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)

KREDYT JAKO INSTRUMENT WSPÓŁFINANSOWANIA INWESTYCJI UNIJNYCH Arkadiusz NIEDŹWIECKI l l. Wstęp Jednymi z głównych zasad wykorzystania środków pomocowych Unii Euro­pejskiej w ramach różnych schematów wsparcia są dodatkowość oraz refinan­sowanie. W związku z tym beneficjent, który zamierza skorzystać z funduszy strukturalnych, powinien wygospodarować odpowiednie środki finansowe, nie­zbędne do realizacji współfinansowanej inwestycji. Użycie zewnętrznych źródeł fmansowania zamierzeń inwestycyjnych jest szczególnie istotne w przypadku mikro, małych oraz średnich przedsiębiorstw, które uważane są za jedne z głównych grup absorpcyjnych funduszy Unii Euro­pejskiej. Wychodząc naprzeciw potrzebom tego segmentu rynku, banki oferują kredyty, udzielane na inwestycje refinansowane ze środków wspólnotowych. Celem niniejszego opracowania jest próba scharakteryzowania korzyści wynika­jących z wykorzystania kredytu jako narzędzia współfinansowania projektów rozwojowych, oferowanego przedsiębiorcom-beneficjentom funduszy struktu­ralnych. 2. Kredyt jako instrument finansowania W związku z normami polskiego prawa [7] kredyt może być udzielony jedy­nie przez bank lub instytucję finansową ściśle z nim współpracującą. W sensie formalnym środki finansowe z tytułu kredytu nie zostają przekazane na wła­sność kredytobiorcy, który ma możliwość ich użytkowania. Przez cały okres kredytowania pozostają własnością banku-kredytodawcy. Dlatego też kredyto­biorca powinien zabezpieczyć zwrot kredytu adekwatnie do ponoszonego przez instytucję finansową ryzyka związanego z jego udzieleniem, biorąc pod uwagę m.in.: wartość kredytu oraz okres, na jaki został udzielony. Jednym z głównych zabezpieczeń zwrotu kredytu gospodarczego jest hipote­ka: zwykła w odniesieniu do kapitału kredytowego oraz kaucyjna na odsetki kredytowe, ustanawiana też w związku z udzieleniem kredytu, którego poziom wykorzystania nie jest znany w momencie zawarcia umowy kredytowej. Oprócz tego powszechnie stosowane zabezpieczenie kredytowe to weksel własny in l Mgr Arkadiusz Niedźwiecki - Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu w Białymstoku. Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/202198 Arkadiusz Niedźwiecki blanco wystawiony przez kredytobiorcę bez wpisanej kwoty wekslowej wraz z oświadczeniem wekslowym. Dodatkowym quasi-zabezpieczeniem zwrotu kredytu jest konieczność wniesienia inwestycyjnego wkładu własnego, co nie ma jednak zastosowania w przypadku linii kredytowych w rachunku bieżącym. Koszt wykorzystania kredytu składa się przede wszystkim z dwóch rodzajów płatności: odsetek naliczanych od wartości kapitału pozostającego do spłaty oraz prowizji i opłat bankowych za czynności związane z udzieleniem kredytu. Wiel­kość ta stanowi jeden z najistotniejszych aspektów w procesie racjonalnego wy­boru oferty kredytowej przez przedsiębiorcę. Przy kalkulacji rzeczywistych kosztów obsługi kredytu nie należy bazować jedynie na nominalnej wysokości oprocentowania oraz wartości opłat i prowizji. Celowe jest również dokonanie analizy tych wielkości przy uwzględnieniu metod dyskontowych, a także kosz­tów alternatywnych utraconych korzyści. Czynności te mogą zostać przeprowa­dzone dość szybko dzięki stosowanym powszechnie przez banki scoringowym sposobom oceny zdolności kredytowej. Dodatkowym kosztem związanym z wykorzystaniem kredytu są opłaty związane z ustanowieniem zabezpieczeń kredytowych [l, s. 275-277; 9, s. 367-424]. Środki finansowe z tytułu kredytu muszą być zwrócone w określonym czasie na warunkach zapisanych w umowie kredytowej. W przypadku nieterminowego regulowania zobowiązań kredytowych bank ma prawo zażądać natychmiasto­wego zwrotu całości pozostałej do spłaty części kredytu wraz z odsetkami. Dla­tego też w interesie kredytobiorcy, dokonującego racjonalnego wyboru kredytu, leży sprawdzenie, czy w umowie kredytowej wskazano jednoznacznie na moż­liwość zawarcia ugody w przypadku wystąpienia problemów ze spłatą kredytu. Oprócz tego elementu sporządzona na piśmie umowa kredytowa powinna okre­ślać: strony umowy (reprezentowane przez uprawnione osoby), datę i miejsce zawarcia umowy, kwotę i walutę kredytu (w tym możliwość przewalutowania kredytu), cel, na który kredyt został udzielony2, zasady i termin spłaty kredytu (rat kredytowych i odsetek), zasady i wysokość oprocentowania kredytu (m.in. określenie, czy kredyt jest oprocentowany według stałej czy zmiennej stopy procentowej), sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pie­niężnych (w tym, czy kredyt będzie wypłacony jednorazowo czy w transzach), wysokość prowizji, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy [7, s. 166-173]. 2 W przypadku kredytów odnawialnych w umowie kredytowej nie zapisuje się konkretnego celu, na jaki został udzielony kredyt, ale warunki dysponowania nim. Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021Kredyt jako instrument współfinansowania inwestycji unijnych 99 Banki oferują przedsiębiorcom wiele rodzajów kredytów. Mogą być one udzielone w walucie polskiej lub obcej (przede wszystkim euro, dolarach ame­rykańskich i frankach szwajcarskich). Jak wykazuje analiza ofert produktowych największych polskich banków, przedsiębiorcy korzystają przede wszystkim z kredytów inwestycyjnych, przeznaczonych na cele rozwojowe, a także kredy­tów obrotowych w rachunku bieżącym, które są wykorzystywane w celu regu­lowania krótkoterminowych zobowiązań płatniczych wobec kontrahentów. 3. Główne rodzaje kredytów służących finansowaniu inwestycji unijnych Przedsiębiorcy realizujący projekty, w kosztach których partycypuje Wspól­nota, mają możliwości wykorzystania przede wszystkim dwóch rodzajów kredy­tów: pomostowego oraz na współfinansowanie; przy czym w niektórych przy­padkach istnieje wymóg użycia w fmansowaniu inwestycji kredytu bankowego [2,3,4,5f Jak wskazuje analiza ofert bankowych, kredyt pomostowy może być wyko­rzystany, kiedy beneficjent pomocy posiada kapitały własne, które zamierza przeznaczyć na realizację inwestycji współfmansowanej ze środków unijnych. Uważa się, że jego podstawowa funkcja to zapewnienie prefinansowania zamie­rzenia inwestycyjnego, które będzie objęte refmansowaniem z funduszy struktu­ralnych. W przypadku absorpcji płatności zaliczkowych kredyt pomostowy umożliwia zamknięcie luki czasowej między płatnością faktur wystawionych w związku z realizacją projektu a wypłaceniem beneficjentowi zakontraktowa­nych środków pomocowych. Zapewnia więc utrzymanie optymalnego poziomu płynności finansowej w okresie realizacji inwestycji, który charakteryzuje się wzmożonym zapotrzebowaniem na kapitał obrotowy. Udzielenie kredytu pomostowego, a więc przekazanie na rzecz beneficjenta środków fmansowych z tytułu kredytu jednorazowo lub w transzach, jest możli­we po przedstawieniu bankowi umowy o sfinansowanie inwestycji ze środków Unii Europejskiej oraz po ustanowieniu zabezpieczeń. Kredyt ten przyznaje się do wysokości zakontraktowanego wsparcia z funduszy pomocowych, a jego spłaty dokonuje się po zakończeniu inwestycji z otrzymanych środków Wspól­noty, albo kapitałów wygospodarowanych przez przedsiębiorcę. Dla firm wykorzystujących kredytowanie pomostowe szczególnie korzystna jest deklarowana przez banki możliwość wcześniejszej spłaty kredytu bez ko­nieczności zapłacenia prowizji z tego tytułu. Dodatkowo banki podchodzą względnie elastycznie do możliwości ewentualnych zmian zapisów umowy kre­dytu pomostowego dotyczących terminów regulowania zobowiązań kredyto-3 Kredyt w wysokości co najmniej 25% całkowitej wartości pomocy finansowej musi być wyko­rzystany przez przedsiębiorcę realizującego inwestycję, w której wartość udzielonej pomocy pu­blicznej przekracza 125 tys. zł. Dotyczy to Działania 2.3. Sektorowego Programu Operacyjnego "WLIost konkurencyjności przedsiębiorstw": ,,Bezpośrednie wsparcie przedsiębiorstw. Wzrost konkw'encyjności małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje" [10]. Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021100 Arkadiusz Niedźwiecki wych w sytuacji, gdy opóźniać się będzie wypłata środków pomocowych na rzecz beneficjenta. W przypadku braku funduszy własnych, które potencjalny beneficjent powi­nien ująć w montażu finansowym, możliwe jest zastąpienie ich kredytem na współfinansowanie. Narzędzie to pozwala sfmansować zarówno koszty kwalifi­kowane zamierzenia inwestycyjnego, jak również niekwaliflkowane, czyli nie­podlegające refundacji. Jak się ocenia, stopa kredytowania może wynieść w tym przypadku nawet 90%. Spłata kredytu na współfinansowanie może być odro­czona w czasie i następować z zysków, które będzie generowała dana inwestycja lub z innych źródeł wskazanych przez kredytobiorcę. Pozostałe warunki kredy­towania kredytem na współfinansowanie są zbliżone do warunków dotyczących kredytu pomostowego, nie wyłączając bezkosztowej możliwości spłaty zobo­wiązań przed terminem wymagalności, a także elastycznego regulowania dat spłaty rat kredytowych wraz z odsetkami4. 4. Zabezpieczenia kredytów współfinansujących inwestycje unijne W przypadku kredytów udzielonych na inwestycje refinansowane ze środ­ków Wspólnoty banki wymagają jednego lub kilku zabezpieczeń. Mogą być to zabezpieczenia "tradycyjne", takie jak wykorzystywane w przypadku "zwykłe­go" kredytu gospodarczego lub specjalne - charakterystyczne dla kredytów po­mostowych i na współfmansowanie. Przykładem drugiej z wymienionych grup zabezpieczeń jest cesja zakontraktowanych środków fmansowych z funduszy strukturalnych, a przede wszystkim gwarancja albo poręczenie z Funduszu Gwa­rancji Unijnych, którym zarządza Bank Gospodarstwa Krajowego [6]. Bank Gospodarstwa Krajowego udziela gwarancji i poręczeń w oparciu o zawarte z bankami komercyjnymi umowy współpracy. Zabezpieczenia te dotyczą 4 Oprócz kredytów banki oferują przedsiębiorcom-beneficjentom pomocy unijn� również inne produkty, wśród których można wymienić: rachunek bieżący projektu inwestycyjnego (funkcjonujący jako subkonto do rachunku bieżącego lub jako rachunek pomocniczy; jego pierwszoplanowymi funkcjami są: gro­madzenie środków finansowych w związku z realizacją danego projektu inwestycyjne­go, w tym z funduszy strukturalnych, jak również rozliczenia finansowe z podwykonaw­cami inwestycji; dodatkowo w rachunku można uruchomić subrachunki lokat termino­wych, lokat typu cali, a także zlecić bankowi zarządzanie wolnymi środkami w okresach względnej nadpłynności fmansow� fmny oraz uzyskać obrotowy kredyt płatniczy); promesę kredytową (bezwzględne zobowiązanie banku do udzielenia kredytu, które otrzymuje potencjalny kredytobiorca); terminowe transakcje zabezpieczające ryzyko kursowe wynikające z kształtowania się kursu EUR- PLN; operacje dokumentowe (w tym: akredytywa dokumentowa i inkaso dokumentowe); emisja obligacji i innych dłużnych papierów wartościowych (zwłaszcza w przypadku wielkokwotowych projektów inwestycyjnych wymagających znacznego fmansowania); gwamncje bankowe; doradztwo inwestycyjne (w pewnym zakresie bezpłatne, zwłaszcza dla kredytobiorców wykorzystujących kredyty pomostowe lub na współfmansowanie projektów) [2, 3,4, 5]. Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021Kredyt jako instrnment współfinansowania inwestycji unijnych 101 zarówno prefmansowania inwestycji, jak też pozyskiwania wkładu własnego przez potencjalnego beneficjenta pomocy unijnej. W pierwszym przypadku poręczenie lub gwarancja wynosi do 80% kwoty kredytu, a w drugim - do 60%. Chcąc uzyskać gwarancję lub poręczenie z Funduszu Poręczeń Unijnych, be­neficjent powinien wystąpić z wnioskiem do Banku Gospodarstwa Krajowego. Może to uczynić za pośrednictwem banku, który ma udzielić kredytu na inwe­stycję z udziałem funduszy unijnych. Wniosek taki powinien być zgłoszony przed zaciągnięciem zobowiązania przez beneficjenta. Musi zawierać dokumen­tację umożliwiającą BGK ocenę ryzyka wypłaty zobowiązania z tytułu udzielo­nej gwarancji lub poręczenia. Kwota jednostkowego poręczenia lub gwarancji z Funduszu Poręczeń Unijnych nie może przekroczyć 5 mln EUR. W przypadku konieczności ustanowienia dodatkowego zabezpieczenia kre­dytowego, BGK kontaktuje się z potencjalnym kredytobiorcą w celu uzyskania dokumentów i ustalenia rodzaju zabezpieczenia gwarancji lub poręczenia. We­ksel oraz deklaracja wekslowa, które stanowią podstawowe zabezpieczenie gwa­rancji lub poręczenia oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji, są przyjmo­wane i przechowywane przez bank kredytujący po podpisaniu przez kredyto­biorcę umowy o dofinansowanie projektu ze środków Unii Europejskiej. Należy zaznaczyć, iż przedsiębiorca ma możliwość wykorzystania gwarancji lub poręczenia kredytu przez BGK również bez konieczności składania formal­nego wniosku do tej instytucji. Wówczas będzie mógł skorzystać z pełnego po­średnictwa banku kredytującego. W takim przypadku poręczenie jednostkowego kredytu będzie miało wartość do 100 tys. EUR. Uważa się, że w związku z użyciem zabezpieczeń oferowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego może obniżyć się ryzyko kredytowe instytucji kredy­tującej projekt inwestycyjny realizowany przy współudziale środków pomoco­wych Unii Europejskiej, a więc w konsekwencji - koszt przyznanego kredytu. W przypadku niektórych podmiotów gospodarczych może to odgrywać znaczą­cą rolę, zwiększając preferencje co do wykorzystania zewnętrznych źródeł fi­nansowania w ramach montażu finansowego. 5. Zakończenie Jak się uważa, jednym z warunków dynamizacji rozwoju gospodarczego w warunkach gospodarki lokalnej jest rozwój małych, prywatnych firm. Unia Europejska udostępnia tej grupie beneficjentów znaczne środki finansowe, któ­rych realne wykorzystanie związane jest jednak z wygospodarowaniem określo­nych środków finansowych przez przedsiębiorców. Ich zasoby kapitałowe są często niewystarczające do efektywnego ubiegania się o dotacje z funduszy strukturalnych. Problem ten może być rozwiązany dzięki wykorzystaniu kredy­tów bankowych udzielanych na inwestycje unijne. W związku z tym efektywna absorpcja pomocy unijnej może przynieść poprawę konkurencyjności sektora mikro i MSP, a w konsekwencji zintensyfikować rozwój gospodarki lokalnej. Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021102 Arkadiusz Niedźwiecki Literatura l.  Bień W., Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa 2002. 2. Materiały BZ WBK SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja BZ WBK SA, 2005. 3. Materiały FORTISBANK SA odnośnie oferty produktowej banku, opraco­wanie i publikacja BZ WBK SA, 2005. 4. Materiały ING Banku Śląskiego SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja ING Banku Śląskiego SA, 2005. 5. Materiały PKO BP SA odnośnie oferty produktowej banku, opracowanie i publikacja PKO BP SA, 2005. 6. Materiały Banku Gospodarstwa Krajowego SA dotyczące Funduszu Porę­czeń Unijnych, 2005. 7. Niedźwiecki A., Kredytowanie inwestycji refinansowanych ze środków unijnych, wybrane aspekty współpracy przedsiębiorcy z bankiem, [w:] Bo­cian A.F. (red.), Pod/asie -- wizja rozwoju, Fundacja Promocji Rozwoju Podlasia, Białystok 2004. 8 .  Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r .  Prawo bankowe, tekst jednolity, Dz.U. 2002 r., nr 72, poz. 665, [w:] Lex - baza polskich aktów prawnych. 9. Współczesny bank, Jaworski W.L. (red.), Poltext, Warszawa 2001. 10. www.zporr.gov.pl. oficjalna strona internetowa poświęcona Zintegrowa­nemu Programowi Operacyjnemu Rozwoju Regionalnego w Polsce, infor­mująca m.in. o Sektorowym Programie Operacyjnym: "Wzrost Konkuren­cyjności Przedsiębiorstw". Zdigitalizowano i udostępniono w ramach projektu pn. Rozbudowa otwartych zasobów naukowych Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku,  dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki na podstawie umowy SONB/SP/512497/2021

Kredyt jako instrument współfinansowania inwestycji unijnych

https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13227/1/A_Niedzwiecki_Kredyt_jako_instrument_wspolfinansowania.pdf

Kredyt jako instrument współfinansowania inwestycji unijnych

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu w Białymstoku (University of Bialystok Repository)