Wałkówski, Andrzej

Acta Univeristatis Lodziensis Folia Librorum

Andrzej Wałkówski

Directory of Open Access Journals

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS 
FOLIA LIBRORUM 2 (25), 2017 
ISSN 0860-7435 
Andrzej Wałkówski 
Katedra Informatologii i Bibliologii  
Uniwersytet Łódzki 
e-mail: andrzej.walkowski@uni.lodz.pl 
V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów 
(Kraków, 4–5 kwietnia 2017 r.) 
DOI: http://dx.doi.org/10.18778/0860-7435.25.11 
Omawiane seminarium nawiązuje do inicjatywy sięgającej jeszcze lat 80. 
ubiegłego wieku. W roku 1983 na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza 
w Poznaniu został założony Zespół do Badań nad Historią i Kulturą Cyster-
sów w Polsce. Jego inicjatywą były konferencje, które odbyły się w Błażejew-
ku (1985), w Gnieźnie (1987), w Poznaniu (1993), w Mogile (1998) oraz 
w 2002 roku w Trzebnicy (Tabor 2016, s. 7). Wykaz ten warto uzupełnić jesz-
cze o trzy inne sympozja. Pierwsze zorganizowano w 2000 roku w Korono-
wie (Karczewski & Wyrwa, 2001, s. 5), zaś dwa następne w Pelplinie – w 2001 
(Słyszewska, 2002, s. 9) i w 2008 r. (Słyszewska, 2010, s. 171). Seminaria doty-
czące Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów odbywają się w Krakowie w Ka-
tedrze Historii Sztuki Starożytnej i Średniowiecznej Uniwersytetu Papieskiego 
im. Jana Pawła II. Pierwsze z nich zorganizowano w 2010 r., drugie w 2011 r., 
trzecie w 2012, zaś czwarte w roku 2014 (Tabor, 2016, s. 8–10). Jak widać, 
Seminaria Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów stały się imprezą na trwałe 
wpisaną w pejzaż naukowy. 
Organizatorzy V Seminarium postawili sobie kilka celów. Najważniejszym 
z nich było przybliżenie najnowszych wyników badań dotyczących znaczniej-
szych wydarzeń i osób związanych z cystersami i ich odbicia w historycznych 
źródłach. Kolejnym – odniesienie się do zachowanego, intelektualnego do-
robku zakonu, czyli księgozbiorów i archiwaliów. Osobnym tematem, którego 
[ 
A n d r z e j  W a ł k ó w s k i  
 
[168] 
pominąć niepodobna, były zagadnienia duchowości, liturgii oraz życia we-
wnętrznego. Jako zupełnie odrębną kwestię potraktowano dorobek architek-
toniczny zakonu i jego osiągnięcia w zakresie sztuk pięknych. Nie zaniedbano 
zagadnień muzycznych, znaczenia opactw cysterskich w Polsce i w Europie 
oraz stanu badań nad zakonem.  
Cele te odzwierciedlał program V Seminarium. W części pierwszej, zaty-
tułowanej „Wydarzenia i osoby. Życie cystersów w źródłach” znalazły się 
kwestie fundacji nowych klasztorów, życiorysy cystersów i związane z nimi 
źródła. Pierwszy wątek reprezentowały referaty Andrzeja M. Wyrwy (Erygowa-
nie opactwa NMP i św. Piotra w Łeknie w 1153 roku w świetle źródeł pisanych 
i badań archeologiczno – architektonicznych), Waldemara Rozynkowskiego (We-
zwania kościołów cysterskich w Polsce) i Józefa Dobosza (Kto fundował klasztory 
cysterskie na ziemiach polskich w XII i XIII wieku? ). Do drugiej części tytułu 
odnosiły się referaty Jacka Partyki (Obraz życia cystersów mogilskich w kronice 
Sebastiana Kiełczewskiego OCist ze zbiorów Biblioteki XX Czartoryskich 
(Rkp. 3652)), Macieja Zdanka (Nieznane źródło do życiorysu i działalności opa-
ta mogilskiego Jana Taczela (zm. 1503)), Henryka Gerlica (Cystersi śląscy), Ja-
rosława Wenty (Koncepcje i zasady edycji tekstów dziejopisarskich na przykładzie 
Oliwy), Moniki Michalskiej (Przechowywać staranniej niż złoto i topaz – Księga 
henrykowska i jej wykorzystanie, jako źródła wiedzy o przeszłości w klasztorze 
cystersów w Henrykowie w średniowieczu oraz w epoce nowożytnej ) i Rafała Wit-
kowskiego (Nekrologi opactw prowincji cystersów – stan zachowania i możliwości 
dalszych badań). Open University, Lincoln reprezentował Michael Czajkowski 
z referatem Ecclesiastical timekeeping with special reference to the Mogiła Mona-
stery.  
Dość szeroko reprezentowana była tematyka dotycząca cysterskiego do-
robku intelektualnego w postaci archiwaliów i księgozbiorów oraz zagadnień 
semantycznych. W tej części sympozjum najliczniejsze okazały się referaty 
dotyczące księgozbiorów. Średniowiecznym rękopisom został poświęcony 
referat Jerzego Kaliszuka Średniowieczne księgozbiory cystersów małopolskich 
i wielkopolskich – stan badań i perspektywy badawcze. Starymi drukami intere-
sowała się Elżbieta Bylinowa, której wystąpienie nosiło tytuł Stare druki po 
wielkopolskich cystersach w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. 
Do tego wątku nawiązała Elżbieta Knapek w referacie Starodruki cystersów 
szczyrzyckich w zbiorach Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie . Na 
pograniczu tematyki dotyczącej księgozbiorów i archiwaliów można było sy-
tuować referaty Piotra Pokory Dawna biblioteka opactwa w Wągrowcu w świetle 
zbiorów starych druków w zasobie Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie  oraz 
Zbigniewa Domżała i Andrzeja Wałkówskiego Z badań nad skryptorium 
klasztoru cystersów w Mogile do początków XVI wieku . Zagadnieniami ściśle 
V  S e m i n a r i u m  S z t u k i  i  K u l t u r y  D u c h o w e j…  
 
[169] 
archiwalnymi zajęła się Małgorzata Kośka w referacie Dokumenty dotyczące 
cystersów w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych. Problematyka systemu 
symboli i znaków pojawiła się w referatach dotyczących sfragistyki: Tomasza 
Kałuskiego (Opaci i ich pieczęcie w klasztorach cysterskich na Śląsku w średnio-
wieczu) oraz Marcina Szymoniaka (Nowe ustalenia na temat pieczęci opatów mo-
gilskich z XV i XVI wieku). W programie przewidziano także referat Adama 
Żurka Specyfika heraldyki polskich cystersów w średniow ieczu i dobie wczesnono-
wożytnej na tle europejskim, niestety, referent nie przybył na konferencję. 
Pięć referatów dotyczyło organizacji życia wewnętrznego cystersów du-
chowości i liturgii oraz teologii. Zagadnieniem życia we wspólnocie zajął się 
Wincenty Polek (OCist) w wystąpieniu pod tytułem Aelred i jego koncepcja 
życia cysterskiego. Kwestiami organizacyjnymi i duchowością zakonną zaintere-
sował się Andrzej Napiórkowski (OSPPE), który przedstawił referat Monasty-
cyzm i jego mariologiczno – maryjne odniesienia. Za niezwykle ciekawe należy 
uznać wystąpienie Marka Chojnackiego (OCist) pt. Wymiar ontologiczny, egzy-
stencjalny i społeczny Eucharystii wg św. Bernarda z Clairvaux . Do relacji este-
tyki i teologii u cystersów nawiązał Jan Strumiłowski (OCist) w referacie Spój-
ność cysterskiej teologii i estetyki doby średniowiecza . Sprawami liturgicznymi 
zajął się ks. Franciszek Wolnik, prezentując Pasyjny nurt w liturgii i duchowości 
cystersów. Stosunkowo dużo miejsca poświęcono architekturze i sztukom 
pięknym. W tej kwestii wypowiedzieli się następujący referenci: Natalia 
Wolszczuk (Opactwo cysterskie w Cârța na tle architektury zakonnej Siedmiogro-
du), Dobrawa Frączek (Biblijne wzorce Ogrodu Rajskiego w pocysterskim zespole 
klasztorno – pałacowym w Rudach – znaczenie symbolika), Roman Barczyński 
(Architektura i sztuka śląskich cystersów w XVI i pierwszej połowie XVII wi e-
ku. Wybrane zagadnienia), Jan Nowicki (Angielskie – krzyżackie – lokalne? 
O splocie inspiracji w architekturze klasztoru cystersów w Pelplini e). O proble-
mach katastrof budowlanych mówiła Ewa Łużyniecka (Katastrofy budowlane 
w kościołach klasztornych opactw cysterskich w Mogile i Paradyżu ). Na pograni-
czu architektury i krajobrazu znalazł się referat Anny Bojęś-Bialasik, Drugie 
życie Młynówki w klasztorze cystersów w Mogile. Sprawom krajobrazu poświę-
cono trzy referaty: Czesława Hadamika (Klasztor a miasto klasztorne – na 
przykładzie Jędrzejowa), Małgorzaty Mileckiej (Europejskie dziedzictwo krajo-
brazowe cystersów) i Mariusza Lubczyńskiego (Dobra ziemskie klasztoru jędrze-
jowskiego w XVI wieku). Referat z pogranicza sztuk pięknych i architektury 
pt. Wstęp do badań nad średniowiecznymi witrażami z klasztoru w  Kołbaczu. 
Problematyka artystyczna i zagadnienia metodologiczne  wygłosiła Joanna Utzig.  
W ramach dyskusji o dorobku cystersów w zakresie sztuk pięknych zosta-
ły omówione ich osiągnięcia dotyczące malarstwa i rzeźby. Tutaj wysoko na-
leży ocenić referat Dariusza Tabora CR, Dar cystersów dla Jadwigi. Refleksy 
A n d r z e j  W a ł k ó w s k i  
 
[170] 
egzegezy cysterskiej w Psałterzu Trzebnickim F 440. Joanna Dzik przedstawiła 
Barokowe zespoły malowideł ściennych w kościołach cysterskich w Rzeczypospol i-
tej. Uwagi o ich stanie i ikonografii . Za bardzo ciekawe należy uznać wystą-
pienie, dotyczące odbicia dawnej sztuki cystersów w twórczości XIX wieku  
– Barbara Ciciora-Czworonóg omówiła Rysunki pieczęci cysterskich przeryso-
wane przez Jana Matejkę w Mogile. Zagadnień związanych z rzeźbą dotyczył 
referat Julii Fałat – Wystrój rzeźbiarski małopolskich cenobiów cysterskich. Mo-
tywy dekoracji i ich geneza. Do niezwykle interesujących należały te referaty, 
które zajmowały się wykorzystaniem sztuki w duchowości i liturgii cysterskiej. 
Małgorzata Kierczuk-Macieszko omówiła Materialne dowody kultu maryjnego 
w konwentach cysterskich na ziemiach polskich (XIII – XV wieku), Katarzyna 
Ponińska Sposób i sens ukazania sceny obrzezania Jezusa w dekoracji tabernaku-
lum z kościoła pw. św. Bartłomieja w Mogile , Janusz Nowiński (SDB) Jedność 
liturgii zakonnej z liturgią niebiańską na przykładzie barokowej aranżacji c hóru 
opactwa w Lądzie, a Karolina Bakaluk Teologię cierpienia Chrystusa w traktatach 
„O miłowaniu Boga” i „O stopniach pokory i pychy” Bernarda z Clairvaux i jej 
reminiscencje w późnogotyckiej sztuce na ziemiach polskich (na wybranych prz y-
kładach). Do sztuki użytkowej nawiązywał referat Dariusza Niemca i Pauliny 
Oszajcy Renesansowe sztućce Erazma z Rotterdamu z herbem opata Erazma 
Ciołka w kontekście analogicznych zabytków z epoki . 
Pod koniec konferencji w ramach tzw. Varia przedstawiono referaty do-
tyczące muzyki i innych zagadnień związanych z cystersami, które nie znalazły 
się we wcześniejszych blokach konferencji. Jolanta Byczkowska-Sztaba omó-
wiła zagadnienie Makulatura czy skarby muzyczne, czyli co kryje się w zaka-
markach cysterskich archiwów klasztornych. Grzegorz Jachimiak przedstawił 
referat Muzyka w opactwie cystersów w Krzeszowie i jego prepozyturach . W ra-
mach pozostałych wystąpień Józef Morawa przybliżył Mogiłę i jej geniusz loci , 
Anna Galar Sprawy opactw cysterskich na Śląsku i w Rzeczypospolitej na obra-
dach Kapituł Generalnych w Cîteaux w czasach nowożytnych , zaś Magdalena 
Mołdawska wygłosiła referat Władysław Łuszczkiewicz u genezy badań nad 
opactwem mogilskim. 
Spośród badaczy, którzy zaprezentowali swoje wyniki na V Seminarium 
Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów, do szczególnie zasłużonych należy bez 
wątpienia Dariusz Tabor (CR). Ten wybitny badacz iluminacji w rękopisach 
cystersów śląskich (Tabor, 2004) był także organizatorem tej, jak i wcześniej-
szej konferencji (por. Tabor, 2016, s. 10–14). Do najwybitniejszych badaczy 
duchowości cysterskiej należy bez wątpienia ks. Franciszek Wolnik, który 
m.in. przedstawił liturgię cystersów na średniowiecznym Śląsku (Wolnik, 
2002). Szczególną rolę w badaniach nad historiografią cystersów odegrał Jaro-
sław Wenta, Znawca dziejopisarstwa opactwa w Oliwie (Wenta, 1990). Na 
V  S e m i n a r i u m  S z t u k i  i  K u l t u r y  D u c h o w e j…  
 
[171] 
V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów nie zabrakło też „bada-
czy weteranów”, którzy uczestniczyli jeszcze w roku 1985, w pierwszej konfe-
rencji dotyczącej „szarych mnichów” w Błażejewku – Ewy Łużynieckiej i An-
drzeja M. Wyrwy oraz piszącego te słowa (por. Strzelczyk, 1987, s. 7–8). To 
obok obecności młodych badaczy stanowi zapowiedź ciągłości badań nad 
dziejami i kulturą cystersów. 
Bibliografia 
Karczewski, Dariusz & Wyrwa, Andrzej M. (2001). Przedmowa. Nasza Przeszłość, 96, 5–10.  
Słyszewska, Alicja (2002). Duch cystersów żyje w Pelplinie. W: D. A. Dekański [et. al.] (red.), 
Pelplin. 725 rocznica powstania opactwa cysterskiego. Kulturotwórcza rola cystersów na Kociewiu . 
(s. 453–438), Pelplin–Tczew: Wydaw. Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”.  
Słyszewska, Alicja (2010). Podsumowanie konferencji naukowej „Biblioteki i skryptoria cy-
sterskie na Pomorzu” Pelplin 23–28 maja 2008. W: A. Słyszewska, ks. A. Nadolny, 
A. Wałkówski (red.), Biblioteki i skryptoria cysterskie na Pomorzu. Pelplin 23–25 maja 2008 
(s. 171–175). Pelplin: Wydaw. Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”.  
Strzelczyk, Jerzy (1987). Przedmowa. W: Tenże (red.), Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce 
i ich europejskie związki (s. 5–8). Poznań: Wydaw. Naukowe Uniwersytetu im. Adama 
Mickiewicza w Poznaniu.  
Tabor, Dariusz (2004). Iluminacje cysterskich kodeksów śląskich XIII wieku. Kraków: Wydaw. 
Księgarnia Akademicka.  
Tabor, Dariusz (2016), Wstęp. W: M. Starzyński, D. Tabor (red.), Dzieje i kultura cystersów 
w Polsce 1, seria: Cistercium Mater Nostra. Studia et documenta 3., O. M. P. Chojnacki, 
M. Starzyński, M. Zdanek (red. serii). (s. 7–14). Kraków: „Societas Vistulana”.  
Wenta, Jarosław (1990). Dziejopisarstwo w klasztorze cysterskim w Oliwie na tle porównawczym. 
Gdańsk–Oliwa: Wydaw. Kuria Biskupia Gdańska.  
Wolnik, Franciszek (2002). Liturgia śląskich cystersów w średniowieczu. Opole: Wydaw. Wydziału 
Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. 


V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów (Kraków, 4–5 kwietnia 2017 r.)

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA LIBRORUM 2 (25), 2017 ISSN 0860-7435 Andrzej Wałkówski Katedra Informatologii i Bibliologii  Uniwersytet Łódzki e-mail: andrzej.walkowski@uni.lodz.pl V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów (Kraków, 4–5 kwietnia 2017 r.) DOI: http://dx.doi.org/10.18778/0860-7435.25.11 Omawiane seminarium nawiązuje do inicjatywy sięgającej jeszcze lat 80. ubiegłego wieku. W roku 1983 na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu został założony Zespół do Badań nad Historią i Kulturą Cyster-sów w Polsce. Jego inicjatywą były konferencje, które odbyły się w Błażejew-ku (1985), w Gnieźnie (1987), w Poznaniu (1993), w Mogile (1998) oraz w 2002 roku w Trzebnicy (Tabor 2016, s. 7). Wykaz ten warto uzupełnić jesz-cze o trzy inne sympozja. Pierwsze zorganizowano w 2000 roku w Korono-wie (Karczewski & Wyrwa, 2001, s. 5), zaś dwa następne w Pelplinie – w 2001 (Słyszewska, 2002, s. 9) i w 2008 r. (Słyszewska, 2010, s. 171). Seminaria doty-czące Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów odbywają się w Krakowie w Ka-tedrze Historii Sztuki Starożytnej i Średniowiecznej Uniwersytetu Papieskiego im. Jana Pawła II. Pierwsze z nich zorganizowano w 2010 r., drugie w 2011 r., trzecie w 2012, zaś czwarte w roku 2014 (Tabor, 2016, s. 8–10). Jak widać, Seminaria Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów stały się imprezą na trwałe wpisaną w pejzaż naukowy. Organizatorzy V Seminarium postawili sobie kilka celów. Najważniejszym z nich było przybliżenie najnowszych wyników badań dotyczących znaczniej-szych wydarzeń i osób związanych z cystersami i ich odbicia w historycznych źródłach. Kolejnym – odniesienie się do zachowanego, intelektualnego do-robku zakonu, czyli księgozbiorów i archiwaliów. Osobnym tematem, którego [ A n d r z e j  W a ł k ó w s k i   [168] pominąć niepodobna, były zagadnienia duchowości, liturgii oraz życia we-wnętrznego. Jako zupełnie odrębną kwestię potraktowano dorobek architek-toniczny zakonu i jego osiągnięcia w zakresie sztuk pięknych. Nie zaniedbano zagadnień muzycznych, znaczenia opactw cysterskich w Polsce i w Europie oraz stanu badań nad zakonem.  Cele te odzwierciedlał program V Seminarium. W części pierwszej, zaty-tułowanej „Wydarzenia i osoby. Życie cystersów w źródłach” znalazły się kwestie fundacji nowych klasztorów, życiorysy cystersów i związane z nimi źródła. Pierwszy wątek reprezentowały referaty Andrzeja M. Wyrwy (Erygowa-nie opactwa NMP i św. Piotra w Łeknie w 1153 roku w świetle źródeł pisanych i badań archeologiczno – architektonicznych), Waldemara Rozynkowskiego (We-zwania kościołów cysterskich w Polsce) i Józefa Dobosza (Kto fundował klasztory cysterskie na ziemiach polskich w XII i XIII wieku? ). Do drugiej części tytułu odnosiły się referaty Jacka Partyki (Obraz życia cystersów mogilskich w kronice Sebastiana Kiełczewskiego OCist ze zbiorów Biblioteki XX Czartoryskich (Rkp. 3652)), Macieja Zdanka (Nieznane źródło do życiorysu i działalności opa-ta mogilskiego Jana Taczela (zm. 1503)), Henryka Gerlica (Cystersi śląscy), Ja-rosława Wenty (Koncepcje i zasady edycji tekstów dziejopisarskich na przykładzie Oliwy), Moniki Michalskiej (Przechowywać staranniej niż złoto i topaz – Księga henrykowska i jej wykorzystanie, jako źródła wiedzy o przeszłości w klasztorze cystersów w Henrykowie w średniowieczu oraz w epoce nowożytnej ) i Rafała Wit-kowskiego (Nekrologi opactw prowincji cystersów – stan zachowania i możliwości dalszych badań). Open University, Lincoln reprezentował Michael Czajkowski z referatem Ecclesiastical timekeeping with special reference to the Mogiła Mona-stery.  Dość szeroko reprezentowana była tematyka dotycząca cysterskiego do-robku intelektualnego w postaci archiwaliów i księgozbiorów oraz zagadnień semantycznych. W tej części sympozjum najliczniejsze okazały się referaty dotyczące księgozbiorów. Średniowiecznym rękopisom został poświęcony referat Jerzego Kaliszuka Średniowieczne księgozbiory cystersów małopolskich i wielkopolskich – stan badań i perspektywy badawcze. Starymi drukami intere-sowała się Elżbieta Bylinowa, której wystąpienie nosiło tytuł Stare druki po wielkopolskich cystersach w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Do tego wątku nawiązała Elżbieta Knapek w referacie Starodruki cystersów szczyrzyckich w zbiorach Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie . Na pograniczu tematyki dotyczącej księgozbiorów i archiwaliów można było sy-tuować referaty Piotra Pokory Dawna biblioteka opactwa w Wągrowcu w świetle zbiorów starych druków w zasobie Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie  oraz Zbigniewa Domżała i Andrzeja Wałkówskiego Z badań nad skryptorium klasztoru cystersów w Mogile do początków XVI wieku . Zagadnieniami ściśle V  S e m i n a r i u m  S z t u k i  i  K u l t u r y  D u c h o w e j…   [169] archiwalnymi zajęła się Małgorzata Kośka w referacie Dokumenty dotyczące cystersów w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych. Problematyka systemu symboli i znaków pojawiła się w referatach dotyczących sfragistyki: Tomasza Kałuskiego (Opaci i ich pieczęcie w klasztorach cysterskich na Śląsku w średnio-wieczu) oraz Marcina Szymoniaka (Nowe ustalenia na temat pieczęci opatów mo-gilskich z XV i XVI wieku). W programie przewidziano także referat Adama Żurka Specyfika heraldyki polskich cystersów w średniow ieczu i dobie wczesnono-wożytnej na tle europejskim, niestety, referent nie przybył na konferencję. Pięć referatów dotyczyło organizacji życia wewnętrznego cystersów du-chowości i liturgii oraz teologii. Zagadnieniem życia we wspólnocie zajął się Wincenty Polek (OCist) w wystąpieniu pod tytułem Aelred i jego koncepcja życia cysterskiego. Kwestiami organizacyjnymi i duchowością zakonną zaintere-sował się Andrzej Napiórkowski (OSPPE), który przedstawił referat Monasty-cyzm i jego mariologiczno – maryjne odniesienia. Za niezwykle ciekawe należy uznać wystąpienie Marka Chojnackiego (OCist) pt. Wymiar ontologiczny, egzy-stencjalny i społeczny Eucharystii wg św. Bernarda z Clairvaux . Do relacji este-tyki i teologii u cystersów nawiązał Jan Strumiłowski (OCist) w referacie Spój-ność cysterskiej teologii i estetyki doby średniowiecza . Sprawami liturgicznymi zajął się ks. Franciszek Wolnik, prezentując Pasyjny nurt w liturgii i duchowości cystersów. Stosunkowo dużo miejsca poświęcono architekturze i sztukom pięknym. W tej kwestii wypowiedzieli się następujący referenci: Natalia Wolszczuk (Opactwo cysterskie w Cârța na tle architektury zakonnej Siedmiogro-du), Dobrawa Frączek (Biblijne wzorce Ogrodu Rajskiego w pocysterskim zespole klasztorno – pałacowym w Rudach – znaczenie symbolika), Roman Barczyński (Architektura i sztuka śląskich cystersów w XVI i pierwszej połowie XVII wi e-ku. Wybrane zagadnienia), Jan Nowicki (Angielskie – krzyżackie – lokalne? O splocie inspiracji w architekturze klasztoru cystersów w Pelplini e). O proble-mach katastrof budowlanych mówiła Ewa Łużyniecka (Katastrofy budowlane w kościołach klasztornych opactw cysterskich w Mogile i Paradyżu ). Na pograni-czu architektury i krajobrazu znalazł się referat Anny Bojęś-Bialasik, Drugie życie Młynówki w klasztorze cystersów w Mogile. Sprawom krajobrazu poświę-cono trzy referaty: Czesława Hadamika (Klasztor a miasto klasztorne – na przykładzie Jędrzejowa), Małgorzaty Mileckiej (Europejskie dziedzictwo krajo-brazowe cystersów) i Mariusza Lubczyńskiego (Dobra ziemskie klasztoru jędrze-jowskiego w XVI wieku). Referat z pogranicza sztuk pięknych i architektury pt. Wstęp do badań nad średniowiecznymi witrażami z klasztoru w  Kołbaczu. Problematyka artystyczna i zagadnienia metodologiczne  wygłosiła Joanna Utzig.  W ramach dyskusji o dorobku cystersów w zakresie sztuk pięknych zosta-ły omówione ich osiągnięcia dotyczące malarstwa i rzeźby. Tutaj wysoko na-leży ocenić referat Dariusza Tabora CR, Dar cystersów dla Jadwigi. Refleksy A n d r z e j  W a ł k ó w s k i   [170] egzegezy cysterskiej w Psałterzu Trzebnickim F 440. Joanna Dzik przedstawiła Barokowe zespoły malowideł ściennych w kościołach cysterskich w Rzeczypospol i-tej. Uwagi o ich stanie i ikonografii . Za bardzo ciekawe należy uznać wystą-pienie, dotyczące odbicia dawnej sztuki cystersów w twórczości XIX wieku  – Barbara Ciciora-Czworonóg omówiła Rysunki pieczęci cysterskich przeryso-wane przez Jana Matejkę w Mogile. Zagadnień związanych z rzeźbą dotyczył referat Julii Fałat – Wystrój rzeźbiarski małopolskich cenobiów cysterskich. Mo-tywy dekoracji i ich geneza. Do niezwykle interesujących należały te referaty, które zajmowały się wykorzystaniem sztuki w duchowości i liturgii cysterskiej. Małgorzata Kierczuk-Macieszko omówiła Materialne dowody kultu maryjnego w konwentach cysterskich na ziemiach polskich (XIII – XV wieku), Katarzyna Ponińska Sposób i sens ukazania sceny obrzezania Jezusa w dekoracji tabernaku-lum z kościoła pw. św. Bartłomieja w Mogile , Janusz Nowiński (SDB) Jedność liturgii zakonnej z liturgią niebiańską na przykładzie barokowej aranżacji c hóru opactwa w Lądzie, a Karolina Bakaluk Teologię cierpienia Chrystusa w traktatach „O miłowaniu Boga” i „O stopniach pokory i pychy” Bernarda z Clairvaux i jej reminiscencje w późnogotyckiej sztuce na ziemiach polskich (na wybranych prz y-kładach). Do sztuki użytkowej nawiązywał referat Dariusza Niemca i Pauliny Oszajcy Renesansowe sztućce Erazma z Rotterdamu z herbem opata Erazma Ciołka w kontekście analogicznych zabytków z epoki . Pod koniec konferencji w ramach tzw. Varia przedstawiono referaty do-tyczące muzyki i innych zagadnień związanych z cystersami, które nie znalazły się we wcześniejszych blokach konferencji. Jolanta Byczkowska-Sztaba omó-wiła zagadnienie Makulatura czy skarby muzyczne, czyli co kryje się w zaka-markach cysterskich archiwów klasztornych. Grzegorz Jachimiak przedstawił referat Muzyka w opactwie cystersów w Krzeszowie i jego prepozyturach . W ra-mach pozostałych wystąpień Józef Morawa przybliżył Mogiłę i jej geniusz loci , Anna Galar Sprawy opactw cysterskich na Śląsku i w Rzeczypospolitej na obra-dach Kapituł Generalnych w Cîteaux w czasach nowożytnych , zaś Magdalena Mołdawska wygłosiła referat Władysław Łuszczkiewicz u genezy badań nad opactwem mogilskim. Spośród badaczy, którzy zaprezentowali swoje wyniki na V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów, do szczególnie zasłużonych należy bez wątpienia Dariusz Tabor (CR). Ten wybitny badacz iluminacji w rękopisach cystersów śląskich (Tabor, 2004) był także organizatorem tej, jak i wcześniej-szej konferencji (por. Tabor, 2016, s. 10–14). Do najwybitniejszych badaczy duchowości cysterskiej należy bez wątpienia ks. Franciszek Wolnik, który m.in. przedstawił liturgię cystersów na średniowiecznym Śląsku (Wolnik, 2002). Szczególną rolę w badaniach nad historiografią cystersów odegrał Jaro-sław Wenta, Znawca dziejopisarstwa opactwa w Oliwie (Wenta, 1990). Na V  S e m i n a r i u m  S z t u k i  i  K u l t u r y  D u c h o w e j…   [171] V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów nie zabrakło też „bada-czy weteranów”, którzy uczestniczyli jeszcze w roku 1985, w pierwszej konfe-rencji dotyczącej „szarych mnichów” w Błażejewku – Ewy Łużynieckiej i An-drzeja M. Wyrwy oraz piszącego te słowa (por. Strzelczyk, 1987, s. 7–8). To obok obecności młodych badaczy stanowi zapowiedź ciągłości badań nad dziejami i kulturą cystersów. Bibliografia Karczewski, Dariusz & Wyrwa, Andrzej M. (2001). Przedmowa. Nasza Przeszłość, 96, 5–10.  Słyszewska, Alicja (2002). Duch cystersów żyje w Pelplinie. W: D. A. Dekański [et. al.] (red.), Pelplin. 725 rocznica powstania opactwa cysterskiego. Kulturotwórcza rola cystersów na Kociewiu . (s. 453–438), Pelplin–Tczew: Wydaw. Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”.  Słyszewska, Alicja (2010). Podsumowanie konferencji naukowej „Biblioteki i skryptoria cy-sterskie na Pomorzu” Pelplin 23–28 maja 2008. W: A. Słyszewska, ks. A. Nadolny, A. Wałkówski (red.), Biblioteki i skryptoria cysterskie na Pomorzu. Pelplin 23–25 maja 2008 (s. 171–175). Pelplin: Wydaw. Diecezji Pelplińskiej „Bernardinum”.  Strzelczyk, Jerzy (1987). Przedmowa. W: Tenże (red.), Historia i kultura cystersów w dawnej Polsce i ich europejskie związki (s. 5–8). Poznań: Wydaw. Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.  Tabor, Dariusz (2004). Iluminacje cysterskich kodeksów śląskich XIII wieku. Kraków: Wydaw. Księgarnia Akademicka.  Tabor, Dariusz (2016), Wstęp. W: M. Starzyński, D. Tabor (red.), Dzieje i kultura cystersów w Polsce 1, seria: Cistercium Mater Nostra. Studia et documenta 3., O. M. P. Chojnacki, M. Starzyński, M. Zdanek (red. serii). (s. 7–14). Kraków: „Societas Vistulana”.  Wenta, Jarosław (1990). Dziejopisarstwo w klasztorze cysterskim w Oliwie na tle porównawczym. Gdańsk–Oliwa: Wydaw. Kuria Biskupia Gdańska.  Wolnik, Franciszek (2002). Liturgia śląskich cystersów w średniowieczu. Opole: Wydaw. Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. 

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

https://czasopisma.uni.lodz.pl/librorum/article/download/2720/2309

V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów (Kraków, 4–5 kwietnia 2017 r.)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

V Seminarium Sztuki i Kultury Duchowej Cystersów (Kraków, 4–5 kwietnia 2017 r.)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Directory of Open Access Journals

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w