"Problem skuteczności zawarcia Konkordatu z 1993 r. w publicystyce polskiej został
podjęty w warunkach transformacji ustrojowej totalitaryzmu komunistycznego
w demokrację liberalną. Należy jednak zauważyć, iż nie jest to problem oryginalnie
polski. Wcześniej tego typu problemy były rozpatrywane na Zachodzie, a zwłaszcza
we Włoszech i w Hiszpanii, w kontekście transformacji ustrojowej autorytarnego
państwa wyznaniowego w państwo świeckie. Istnieje tu pewna analogia, gdyż
państwo komunistyczne w istocie rzeczy było państwem wyznaniowym a rebours,
ponieważ w miejsce oficjalnej religii narzucało całemu społeczeństwu oficjalną
ideologię ateistyczną."(...
