Liszewski, Stanisław

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

A C T A  U N I  V E R S I T A T I S  L O D Z I E N S I S  TUR YZM  2, 1986NOTATKI NAUKOWE NOTES SCIENTIFIQESStanisław LiszewskiRUCH TURYSTYCZNY CUDZOZIEMCÓW DO BUŁGARII W  LATACH 1965— 1982LE MOUVEMENT TOURISTIQUE DES ÉTRANGERS EN BULGARIE DANS LES ANNÉES 1965— 1982Bułgaria należy do tej grupy państw europejskich, w  których w  os-tatnim 20-leciu nastąpił dynamiczny napływ cudzoziemców. Przyczy-ny tego zjawiska upatrywane są głównie w  dogodnym położeniu geo-graficznym tego kraju. Usytuowanie na Płw. Bałkańskim stanowiącym pomost pomiędzy Europą a Azją Mniejszą, z jednoczesnym dostępem do ciepłego i czystego Morza Czarnego, powoduje, iż jest Bułgaria punktem docelowym dla turystów z wielu krajów, jak również obsza-rem tranzytowym w wędrówce z Europy na wschód i odwrotnie. Jest jeszcze i trzeci powód przyjazdów cudzoziemców do Bułgarii. Są to w izyty rodzinne. Ich geneza łączy się z burzliwą pszeszłością historycz-ną tych ziem, która znaczona jest do dzisiaj m. in. zamieszkującymi tu mniejszościami narodowymi.Okres początkujący masowy napływ cudzoziemców do Bułgarii otwiera rok 1965, kiedy to liczba przybyłych obcokrajowców przekro-czyła jeden milion >(1083 tyS.). Po następnych ipięciu latach przebywało w  Bułgarii już ponad 2,5 min (1970 r.) cudzoziemców, a podwojenie tej wartości nastąpiło po upływie dalszych 10 lat, tzn. w  1980 r. (5,5 min). W  omawianym okresie największy napływ cudzoziemców miał miejsce w 1981 r., liczba ich przekroczyła wówczas 6 min. Na podkreślenie za-sługuje jednak fakt, iż w 1982 r. nastąpił znaczny spadek przyjazdów (o ok. 400 tys.), co jest zjawiskiem nieznanym w tym kraju od 1965 r. i zdaje się wskazywać na początek nowego etapu w międzynarodowych kontaktach turystycznych Bułgarii.N ie wszystkie jednak z zarejestrowanych przyjazdów cudzoziemców do Bułgarii mają na celu turystykę i wypoczynek. Statystyka bułgars-k i ]ka i(Turizm  1983) rozróżnia pięć głównych celów przyjazdów cudzoziem-ców do tego kraju. Są to: turystyka i wypoczynek, tranzyt, przyjazdy służbowe dla wykonania konkretnego zadania, w izyty —  głównie ro-dzinne oraz inne cele.Analiza przyjazdów cudzoziemców do Bułgarii w  zależności od ce-lu tej podróży wskazała, iż z wyjątkiem jednego tylko roku dominował tu ruch tranzytowy, który stanowił od 34,8% ogółu zarejestrowanych w  1970 r. do 53,4% w 1982 r. Wielkość ruchu tranzytowego przez Buł-garię oscyluje w ostaLnich latach w granicach 50% wszystkich cudzo-ziemców, co stanowi ponad 3 min osób (tab. I).T a b e l a  IW ielkość  i col przyjazdów  cudzoziomców do Bułgarii w  latach 1965— 1982 (w  liczbach bezwzględnych)La grandeur et le but des arrivées dos étrangers en Bulgarie dans les années 1965— 1982(nombres absolus)RokL'annéePrzyjazdy Los arrivéesogółem  le nombre totalcol le  butturystycznytouristiquesłużbowy de servicetranzyttransitw izytavisiteinnyautre1965 1 083 935 365 261 62 246 559 394 85 278 11 7561970 2 537 018 1 255 914 192 112 884 304 188 202 16 4861975 4 049 348 1 598 097 259 440 1 956 654 194 466 40 6911980 5 485 787 2125143 336 001 2 619 372 338 465 66 8061981 6 045 590 2149 617 354 970 3 134 931 326 195 79 8771982 5 646 840 1 941 790 333 341 3 014 684 277 269 79 7562 r 6 d ) o :  Turizm . S ta l ls l lcz e sk l  go d lszn lk , 1983, Sofia.Na drugim miejscu pod względem wielkości są przyjazdy w  celach turystycznych i wypoczynkowych. Stanowią one od 49,8% całego ru-chu cudzoziemców w 1970 r. do 34,5% w 1982 r. Na uwagę zasługuje fakt, iż licząc w wartościach względnych, przyjazdy w celach wypo-czynkowych od 10 lat systematycznie maleją, wzrastają natomiast, choć mniej dynamicznie niż ruch tranzytowy, w liczbach bezwzględnych. W  latach osiemdziesiątych liczba cudzoziemców przybywających do Bułgarii w  celach turystycznych i wypoczynkowych oscyluje w  grani-cach 2 min osób rocznie.Bardzo zbliżone wartości zarówno liczbowe, jak i w ujęciu procen-towym posiadają przyjazdy w  celach służbowych oraz w izyty rodzin-ne. Każdy z tych rodzajów ruchu stanowi po ok. 5— 7% ogólnej licz-by przyjeżdżających, przy czym wielkość przyjazdów służbowych jest bardziej ustabilizowana niż wizyt rodzinnych. W  liczbach bezwzględ-Щ '  1!г И 5Rys. 1. W ielkość i cel przyjazdów  cudzoziem ców do Bułgarii w  latach 1965— 19821 —  turystyka i wypoczynek, 2 —  tranzyt, 3 —  służbowy, -i —  w izyty, 5 —  InneFig. 1. La grandeur et le but des arrivées des étrangers en Bulgarie dans les années1965— 19821 —  tourisme et repos, 2 —  transit, 3 —  vo yages  de service, 4 —  visites, 5 —  autresnych oznacza to, iż w latach osiemdziesiątych przybywało do Bułgarii w  tych celach średnio rocznie po ok. 300 tys. cudzoziemców.Przeprowadzona analiza (rys. 1) wskazuje na zwiększającą się ro-lę ruchu tranzytowego cudzoziemców przez Bułgarię, który wzrasta zarówno w liczbach bezwzględnych, jak i w wartościach procentowych. Stabilizacji (w liczbach bezwzględnych) uległy natomiast przyjazdy w  celach turystyczno-wypoczynkowych, służbowych i w izyty rodzinne. Stabilizacja ta uwarunkowana pojemnością bazy noclegowej (w pierw-szych dwu przypadkach) prowadzi jednak w ogólnym bilansie ruchu do spadku względnego udziału tych form pobytu cudzoziemców w Bułgarii.Po tych ogólnych rozważaniach dotyczących wielkości przyjazdów cudzoziemców przyjrzyjmy się bliżej strukturze narodowościowej przy-byszów.Statystyka bułgarska wyszczególnia przyjazdy cudzoziemców z 26 krajów Europy, Az ji i Stanów Zjednoczonych Am eryki Płn. Porównanieliczby przyjeżdżających na przestrzeni kilkunastu lat pozwala na w y-typowanie państw, których obywatele w największym stopniu partycy-pują w  przyjazdach do Bułgarii. W  minionych dwudziestu latach ok. 90% cudzoziemców przybywało do Bułgarii z 10 państw. Było to sie-dem państw socjalistycznych: Jugosławia, Czechosłowacja, ZSRR, Pols-T a b e l a  IIPrzyjazdy cudzoziemców do Bułgarii w latach 1965— 1982 (w tys. osób)Les arrivées des étrangers en Bulgarie dans les années 1965— 1982 (en m illiers de personnes)Państwo Le pays1965 1970 1975 1980 1982Austria 26,1 31,3 46,9 29,4 45,1Bolgią 5,6 9,9 17,8 6,6 8,7Berlin Zach. — — — 9,2 9,2Czechosłowacja 66,8 393,4 337,7 349,4 406,1Finlandia 1,9 5,8 15,2 21,1 19,9Francja 20,5 49,2 62,4 67,1 42,1Grecja 25,4 6,8 76,0 206,9 163,6Hiszpania 0,1 0,8 12,4 13,7 9,9Holandia 4,6 15,6 26,5 14,6 16,9Irak 6,8 6,3 20,5 41,3 36,9Iran 15,8 17,5 72,0 41,4 11,4Jordania 7,8 10,8 18,2 10,8 12,1Jugosławia 139,8 483,5 463,4 775,8 598,0Norwegia 0,5 1,4 3,5 1,0 5,9NRD 85,2 125,1 198,0 193,0 213,6Polska 45,7 115,4 282,6 372,4 276,4RFN 84,1 180,4 216,9 166,4 162,6Rumunia 29,7 108,4 151,3 251,2 295,7Szwajcaria 5,3 9,7 14,5 8,5 11,8Szwecja 4,0 12,7 11,3 14,3 19,9Turcja 356,0 572,6 1 363,6 2 177,3 2 518,8W lk . Brytania 18,6 50,1 74,9 42,8 53,6W qgry 19,3 57,5 92,0 163,3 194,5W łoch y 11,1 28,9 43,0 25,8 24,5USA 9,2 17,7 15,6 10,7 11,2ZSRR 59,9 154,0 252,9 327,8 341,6Inne kraje 33,5 71,6 159,4 141,6 136,4Razom 1 083,9 2 537,0 4 049,3 5 485,8 5 646,8Ź r ó d ł o :  Turizm. Sta tisticzeski godisznik, 1983, Sofia.ka, NRD, Rumunia i W ęgry, oraz Turcja, Grecja i Republika Federalna Niemiec (tab. II).Wśród wymienionych państw zdecydowany prymat wiodą trzy: Tur-cja, Jugosławia i. Czechosłowacja, z których przybysze stanowią od51,9% całego ruchu cudzoziemców w 1965 r. do 62,4% w 1982 r. Dwa z tych państw —  Turcja i Jugosławia —  sąsiadują bezpośrednio z Buł-garią, a Czechosłowacja nie posiada wspólnej granicy z tym państwem.Zdecydowanie największą liczbę wśród przybywających do Bułga-rii stanowią obywatele Turcji. Ich liczba systematycznie wzrasta —  •— z 356 tys. w  1965 r. do 2518 tys. w  1982 г., co stanowiło 44,6% wszyst-kich cudzoziemców przybywających do Bułgarii.Wyjaśnienia takiej właśnie struktury terytorialnej szukać należy w  analizie celów przyjeżdżających (rys. 2). W izyty ludności tureckiejRys. 2. Zasięg przestrzenny, w ielkość i cel przyjazdów  cudzoziem ców do Bułgariiw  1982 r.1 —  turystyka i w ypoczynek, 2 —  tranzyt, 3 —  inneFig. 2. Le rayon d'action, la grandeur et le  but des arrivées des étrangers en Bul-garie en 19821 —  tourism« et repos, 2 —  transit, 3 —  autresw Bułgarii w  99% mają charakter przejazdu tranzytowego. Dzieje się tak dlatego, iż Bułgaria znajduje się na szlaku komunikacyjnym łączą-cym Turcję z krajami Europy Zachodniej, w  których to krajach Oby-watele Turcji masowo znajdują pracę zarobkową. Kontakty rodzinne oraz przyjazdy urlopowe czy wakacyjne do i z Turcji odbywają się głównie przez Bułgarię, powodując dynamiczny wzrost ruchu tranzy-towego.Odmienny charakter mają przyjazdy do Bułgarii mieszkańców Jugo- sławi. Jugosłowianie w  22,3% przejeżdżają przez Bułgarię tranzytem, w  32,6% przyjeżdżają tu w  celach turystycznych i wypoczynkowych i .aż w  45,1% odwiedzają ten kraj w  formie w izyt rodzinnych.Jeszcze inny kontakt z Bułgarią posiadają mieszkańcy Czechosłowa-cji. W  zdecydowanej większości, bo aż w  88,8% przyjeżdżają oni do tego kraju z zamiarem wypoczynku i turystyki.Przedstawione przykłady państw, z których przybywa do Bułgarii ponad 62% wszystkich obcokrajowców, wskazują na zróżnicowany cha-rakter i cel, a zarazem złożoność ruchu cudzoziemców odwiedzających ten kraj.W  przyjazdach do Bułgarii wykorzystywane są wszystkie dostępne środki komunikacji masowej i(rys. 3). Najczęściej użytkowany jest trans-port drogowy. Samochodami lub autokarami przybyło do Bułgarii w  1982 r. aż 76,7% wszystkich cudzoziemców. Ten rodzaj transportu wykorzystują głównie przybysze z najbliżej położonych krajów, tzn. Turcji, Rumunii, Jugosławii, Grecji i Węgier, ale także mieszkańcy Ira-ku, Jordanii czy Włoch. Na drugim miejscu wśród środków lokomocji znajduje się samolot. Dominuje on w przyjazdach mieszkańców odle-głych państw, np. USA, Szwecji, Finlandii, W ielkiej Brytanii, Hiszpanii czy RFN, ale jest także wykorzystywany w  znacznych ilościach przez mieszkańców Węgier, ZSRR, NRD, Czechosłowacji czy Polski. Znacznie mniejszy udział posiada komunikacja kolejowa. Łącznie w  1982 r. sko-rzystało z niej nieco ponad 0,5 min cudzoziemców, co stanowi ok. 9,3% wszystkich przybyszów. Pociągami przyjeżdżają do Bułgarii głównie mieszkańcy ZSRR, Polski i Czechosłowacji. W  znacznie mniejszym za-kresie mieszkańcy Węgier, NRD i Rumunii. Z krajów odległych przy-jazdy koleją są bardzo niewielkie. Najmniej wykorzystywanym środ-kiem lokomocji w ruchu cudzoziemców do Bułgarii jest statek. Tylko nieliczni mieszkańcy ZSRR i Turcji wykorzystują w podróżach do tego kraju drogę morską, w  minimalnym stopniu użytkowany jest ten rodzaj transportu iprzez obywateli państw naddunajskich —  Czechosłowacji, Rumunii, W ęgier oraz Jugosławii.Najliczniejsze przyjazdy do Bułgarii mają miejsce w  sezonie letnim, a zwłaszcza w  lipcu i w sierpniu, kiedy to np. w  1982 r. przybyło ażRys. 3. Przyjazdy cudzoziemców do Bułgarii w  1982 r. w g  wykorzystywanych środ-ków  lokom ocji1 —  ko le], 2 —  samolot, 3 —  statek, 4 —  samochód 1 InneFig. 3. Les arrivées des étrangers en Bulgarie en 1982 selon l'usage des moyensde transport1 —  chemins de fer, 2 —  avion, 3 —  bateau, 4 —  auto et autres55,4% wszystkich cudzoziemców. Wymienione dwa miesiące „uzupeł-nione" przez czerwiec i wrzesień wyznaczają podstawowy sezon turys-tyczno-wypoczynkowy Bułgarii. W  tak określonym sezonie przebywa w tym kraju ponad 70% wszystkich zarejestrowanych cudzoziemców. Znamienne, iż sezon letni mimo wysiłków władz bułgarskich przeciw-stawiających się tej tendencji, skupia coraz większą liczbę cudzoziem-ców. W  1965 r. w okresie od czerwca do września przebywało w Buł-garii 60% wszystkich cudzoziemców, w  1975 r. —  68,1%, w 1980 r. —  69,4%, a w 1932 r. aż 73,6%. Ten zwiększający się napływ w sezonieletnim wynika w  dużym stopniu z nasilonego w tym czasie ruchu tran-zytowego ludności tureckiej, która dopasowuje się do rytmu życia i w y -poczynku w  krajach Europy Zachodniej.Elementem wzbogacającym charakterystykę ruchu cudzoziemców do Bułgarii jest analiza długości ich pobytu w tym kraju. Analiza ta ma charakter pośredni i opiera się na porównaniu liczby udzielonych noc-legów z liczbą zarejestrowanych cudzoziemców. W  1982 r. Bułgarzy go-ścili 5646,8 tys. osób, którym udzielili 16 665,9 tys. noclegów. Wskazuje to, iż statystyczny obcokrajowiec spędził w tym kraju trzy noce. Ten średni wskaźnik wykazuje jednak ogromne odchylenia wśród przedsta-wicieli różnych krajów.Najkrócej przebywają w  Bułgarii —  Turcy (0,04 noclegu na osobę), co znakomicie potwierdza wybitnie tranzytowy charakter ich pobytu trwający kilka lulb kilkanaście godzin i nie wymagający noclegu.Również mały wskaźnik noclegów na osobę posiadają Jugosłowianie (0,3) i Rumuni (0,5). W  obu tych przypadkach mamy do czynienia głów-nie z wycieczkowym ruchem przygranicznym, który w  swoim założeniu jest krótkotrwałym i eliminuje potrzebę nocowania.Wskaźnik liczby noclegów na jednego przybywającego do Bułgarii mieszkańca Grecji <(2), USA (2), Austrii (3), Hiszpanii (3) oraz Włoch i(3) wskazuje na krótkie turystyczne pobyty, przeznaczone głównie na pe-netrację krajoznawczą (mieszkańcy USA), związaną najczęściej z w y -cieczkami po terenie Bułgarii.Zupełnie inny charakter mają pobyty przedstawicieli pozostałych państw. Są to w  znacznym stopniu przyjazdy w celach wypoczynko-wych, różniące się tylko długością pobytu. Krótszy pobyt wypoczyn-kowy (5— 7 noclegów) preferują W ęgrzy, Szwajcarzy i Czechosłowacy, dłuższy (8— 10 noclegów) mieszkańcy NRD, Holandii, Polski, Francji, Belgii, W ielkiej Brytanii, Finlandii. Najdłużej w 1982 r. przebywali w  Bułgarii obywatele ZSRR, Szwecji i RFN —  średnio po 11— 12 nocle-gów w tym kraju.Mówiąc o liczbie noclegów spędzonych na terenie Bułgarii przez cu-dzoziemców należy jednak pamiętać o zróżnicowanym standardzie, w ja-kim wypoczywają poszczególne grupy narodowe. Przykładowo można podać, iż obywatele RFN w 1982 r. niemai w  100% nocowali w hote-lach, podobnie jak i obywatele ZSPR (90%). Znacznie mniejszy był na-tomiast udział noclegów spędzonych w hotelach przez mieszkańców NRD 1(60%), choć dominował on jeszcze wśród innych form, Czechosłowacy w  tym czasie 5C% noclegów spędzili na kempingach, a Polacy w  70% nocowali w  kwaterach prywatnych.Analiza rucha cudzoziemców przyjeżdżających do Bułgarii może być przyczynkiem do szerszej dyskusji nad zasadnością zaliczania wszyst-kich przekraczających granicę cudzoziemców jako turystów, z czym często można się spotkać w  oficjalnych statystykach. Przykład Bułgarii bardzo wyraźnie wskazuje bowiem na nieprawdziwość takiego założe-nia. Trudno bowiem nazwać turystami ok. 3 min Turków, którzy tran-zytem, nie zatrzymując się nawet na nocleg i(0,04 noclegu na osobę), przejeżdżają w obie strony przez Bułgarię. Przykład ten wskazuje na konieczność szczegółowej analizy celu przyjazdu i długości pobytu cu-dzoziemca, aby można prawidłowo określić wielkość międzynarodowego ruchu turystycznego.Na zakończenie słów kilka o udziale Polaków w ruchu cudzoziem-ców do Bułgarii. Udział ten począwszy od 1965 r. był każdorazowo zna-czący, a w latach 1975 i 1980 zajmowali Polacy odpowiednio 4 i 3 miej-sce wśród przedstawicieli wszystkich narodowości odwiedzających Buł-garię. Najwięcej Polaków przebywało w  tym kraju w  1981 r. (417 tys.).Głównym celem przyjazdu Polaków do Bułgarii jest turystyka i w y-poczynek. W  1982 r. cel taki deklarowało ponad 67% przybyszów. Zna-czący był jednak również udział Polaków w  ruchu tranzytowym —  ok. 24% (przejazdy do Turcji i Grecji). Polacy przybywają do tego kraju głównie samochodami (130 tys.) i koleją (104 tys.). Około 41 tys. osób w  .1982 r. przybyło tu samolotem.Średni pobyt Polaków w Bułgarii trwa 10 dni (8 noclegów). W ypo-czywają oni głównie w  regionach nadmorskich, mieszkając w 70% w kwaterach prywatnych, w 15% na kempingach i w takim samym pro-cencie (15%) w hotelach.W  1982 r. nastąpił znaczny spadek liczby Polaków przybywających do Bułgarii. W  roku tym na skutek znanych kłopotów w naszym kraju, Bułgarię odwiedziło tylko 276,4 tys. osób.Instytutu G eografii Ekonomicznej i O rganizacji Przestrzeni Uniwersytetu Łódzk iego al. Kościuszki 21 90-418 ŁódźP IŚ M IE NN ICTW OTurizm . Statisticzeski godisznik, 1983, Sofia.Doc. dr habil. Stanisław Liszewski Zakład Geografii M iast i TuryzmuW płynęło : 10 czerwca 1985 r.

Le mouvement touristique des étrangers en Bulgarie dans les années 1965-1982

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/23635/Turyzm_II_1986_%5b60-68%5d_LIszewski.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Le mouvement touristique des étrangers en Bulgarie dans les années 1965-1982

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Le mouvement touristique des étrangers en Bulgarie dans les années 1965-1982

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w