Gadkowski, Tadeusz

Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Krzysztof Skubiszewski. Minister Spraw Zagranicznych RP 1989-1993, red. Piotr Skubiszewski, Janusz Stańczyk

Tadeusz Gadkowski

Crossref

  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny  

RUCH PRAWNICZY, EKONOMICZNY I SOCJOLOGICZNYRok LXXIX – zeszyt 1 – 2017II. PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWAKrzysztof Skubiszewski. Minister Spraw Zagranicz-nych RP 1989-1993, red. Piotr Skubiszewski, Ja-nusz Stańczyk, Wydawnictwo Uniwersytetu War-szawskiego, Warszawa 2016, ss. 159.W „Ruchu Prawniczym, Ekonomicznym i Socjologicznym” zostały już wcześniej opublikowane materiały poświęcone pamięci profesora Krzysztofa Skubiszewskiego1. Redakcja uznała jednak za stosowne przygotowanie i opublikowanie krótkiego tekstu o charakterze informacyjnym, nawią-zującego do najnowszej publikacji poświęconej pamięci profesora, który przez prawie 30 lat był związany z Wydziałem Prawa i Administracji UAM.Profesor Skubiszewski był i pozostaje dla Wydziału postacią niezwykle ważną. W czasie sym-bolicznej uroczystość odnowienia jego doktoratu w grudniu 2004 r. dziekan naszego Wydziału prof. Andrzej J. Szwarc podkreślił w swoim wystąpieniu, że: „W powszechnym przekonaniu profe-sor Krzysztof Skubiszewski należy do grona najwybitniejszych postaci Wydziału w jego 85-letniej historii”2. Stąd ważne jest, aby ten związek profesora Skubiszewskiego z Wydziałem, pozostający w dobrej pamięci pracujących jeszcze na Wydziale jego przyjaciół i uczniów, został zachowany i utrwalił się w pamięci kolejnych pokoleń uczelnianej i Wydziałowej społeczności. Pamięć ta jest i pozostanie szczególnie ważna, jako że profesor Krzysztof Skubiszewski należy do tej grupy by-łych profesorów Wydziału, którzy nie tylko uzyskali najwyższą, uznaną w wymiarze międzynaro-dowym pozycję naukową, ale również wykorzystali tę pozycję oraz osobisty autorytet w praktyce, czynnie uczestnicząc w procesie budowania nowej rzeczywistości politycznej w Polsce w okresie przemian ustrojowych w latach dziewięćdziesiątych XX w., jak również w procesie budowania no-wej europejskiej rzeczywistości geopolitycznej, uwzględniającej polskie interesy narodowe, przez udział naszego kraju w procesie rozwijania integracji europejskiej na równych, partnerskich za-sadach. Nawiązując do tych dwóch głównych wymiarów aktywności zawodowej profesora Skubi-szewskiego, można zaprezentować następujące stanowisko: W wymiarze naukowym Krzysztof Skubiszewski był wybitnym profesorem o niekwestionowanej pozycji międzynarodowej, jednym z najbardziej rozpoznawalnych w świecie przedstawicieli polskiej nauki prawa międzynarodowe-go, który uzyskiwał stopnie naukowe jako pracownik naszego Wydziału. W wymiarze politycznym Krzysztof Skubiszewski był kreatorem polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, którą kon-sekwentnie realizował jako minister spraw zagranicznych w czterech kolejnych rządach, w okre-sie zasadniczych dla Europy i dla naszego kraju przemian politycznych i gospodarczych, kierując się najlepiej pojmowaną polską racją stanu. 1 Są to zwłaszcza: trzy teksty autorstwa J. Sandorskiego, a mianowicie: Odnowienie doktoratu Profesora Krzysztofa Skubiszewskiego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2005, z. 1, s. 251-253; Profesor Krzysztof Skubiszewski (1926-2010) – nekrolog, „Ruch Prawniczy, Ekonomicz-ny i Socjologiczny” 2010, z. 1, s. 227-230; recenzja książki przygotowanej pod red. R. Kuźniara pt. Krzysztof Skubiszewski – dyplomata i mąż stanu (Warszawa 2011, ss. 608), „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2011, z. 2, s. 373-377 oraz tekst T. Gadkowskiego, Uhonorowanie Ministra Krzysztofa Skubiszewskiego – Profesora Wydziału Prawa i Administracji UAM w Pozna-niu, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” 2015, z. 2, s. 311-313.2 Zob. wystąpienie Dziekana A. J. Szwarca na uroczystości odnowienia doktoratu Profesora K. Skubiszewskiego: J. Sandorski, Odnowienie doktoratu…, s. 252.Przegląd piśmiennictwa266Recenzowana praca prezentuje materiały z konferencji, która odbyła się 12 września 2014 r. w Warszawie z okazji dwudziestej piątej rocznicy powołania profesora Krzysztofa Skubiszewskie-go na urząd pierwszego po 1989 r. ministra spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Konfe-rencja ta odbyła się pod honorowym patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego, a została zorganizowana przez Departament Prawno-Traktatowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych we współpracy z Instytutem Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego i Fundacją im. Krzysztofa Skubiszewskiego. Konferencję poprzedziła uroczysta gala, której gospodarzem był minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski i w której udział wzięło wielu znamienitych gości ze świata polityki i nauki, pośród których byli m.in.: prof. Hanna Suchocka, Prezes Rady Ministrów RP w latach 1992-1993, oraz Roland Dumas, minister spraw zagranicznych w kilku rządach Republiki Francuskiej w latach: 1984-1986 i 1988-1993, współ-twórca – razem z Krzysztofem Skubiszewskim i Hansem-Dietrichem Genscherem – Trójkąta Wei-marskiego w 1991 r. Jak wynika z tytułu konferencji, miała ona bardziej kommemoracyjny aniżeli naukowy cha-rakter. Nawiązując do dwudziestej piątej rocznicy powołania profesora Krzysztofa Skubiszew-skiego na urząd ministra spraw zagranicznych, prezydent Bronisław Komorowski, w swoim liście adresowanym do uczestników konferencji, przypomniał zasługi profesora Krzysztofa Skubiszew-skiego jako kreatora i realizatora polityki zagranicznej III Rzeczypospolitej. Podkreślając, że lista zasług profesora Skubiszewskiego jako ministra spraw zagranicznych jest bardzo długa, prezy-dent zwrócił szczególną uwagę na jego osiągnięcia w polityce zagranicznej, które w istotny sposób przyczyniły się do zasadniczej zmiany sytuacji geopolitycznej w Europie oraz do umocnienia miej-sca i roli Polski w nowym europejskim porządku, a zwłaszcza do umocnienia militarnego i gospo-darczego bezpieczeństwa naszego kraju. Prezydent Komorowski wymienił w związku z tym takie inicjatywy i działania ministra Skubiszewskiego, jak: zasadnicza przebudowa naszych stosunków z ZSRR i Rosją po rozwiązaniu Układu Warszawskiego i Rady Wzajemnej Pomocy Gospodar-czej, traktatowe uregulowanie stosunków z naszymi wschodnimi sąsiadami – państwami, które uzyskały niepodległość po rozpadzie ZSRR, przygotowanie i zawarcie dwóch fundamentalnych traktatów: granicznego i dobrosąsiedzkiego z Republiką Federalną Niemiec, zbudowanie silnej pozycji Polski w Europie przez przygotowanie i realizację koncepcji polsko-niemieckiej wspólnoty interesów w jednoczącej się Europie, doprowadzenie do przyjęcia Polski do Rady Europy, zawarcie układu o stowarzyszeniu ze Wspólnotami Europejskimi ich państwami członkowskimi, zainicjo-wanie europejskiej współpracy regionalnej w ramach Trójkąta Weimarskiego, podjęcie działań na rzecz uzyskania przez Polskę członkostwa w NATO oraz realizacja bliskich relacji ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki. W opinii prezydenta inicjatywy te oraz ich realizacja wystarczają, aby „przyznać Krzysztofowi Skubiszewskiemu miano jednego z założycieli polskiej nowoczesnej nie-podległości” (s. 12). Do tej tezy nawiązali w swoich wystąpieniach współorganizatorzy konferen-cji: Janusz Stańczyk – dyrektor Departamentu Prawno-Traktatowego MSZ w latach 2012-20153 oraz Artur Nowak-Far – wiceminister spraw zagranicznych do spraw prawnych, traktatowych i konsularnych w latach 2013-20154. W wystąpieniach obu autorów przywoływany jest także epi-zod świadczący o szczególnych cechach charakteru profesora Skubiszewskiego, a zwłaszcza o jego głębokim patriotyzmie, oznaczającym bezwarunkowe przedkładanie dobra kraju nad osobiste am-bicje i interesy, związany z rezygnacją przez niego z ubiegania się w 1993 r. o wybór na stanowi-sko sędziego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości – najbardziej prestiżowe stanowisko w sądownictwie międzynarodowym. Te i inne cechy charakteru profesora Krzysztofa Skubiszew-skiego, które ukształtowały go jako naukowca i państwowca, przedstawił w ciepłym, osobistym wystąpieniu brat profesora – Piotr Skubiszewski. Przedstawił on życiową drogę Krzysztofa Sku-biszewskiego, podkreślając zwłaszcza rodzinne, naukowe i towarzyskie związki profesora z Po-znaniem5. Dyskusja merytoryczna na prezentowanej konferencji odbyła się w ramach dwóch paneli. W ramach pierwszego z nich swoje wystąpienia zaprezentowali: Jan Barcz, Jerzy Makarczyk 3 J. Stańczyk, Wprowadzenie, s. 7-10. Autor jest od 2015 r. ambasadorem – stałym przedsta-wicielem RP przy Radzie Europy w Strasburgu.4 A. Nowak-Far, Otwarcie konferencji z okazji dwudziestej piątej rocznicy powołania Profesora Krzysztofa Skubiszewskiego na urząd Ministra Spraw Zagranicznych RP, s. 15-18. 5 P. Skubiszewski, Mój brat Krzysztof, s. 19 i n. Przegląd piśmiennictwa 267i Andrzej Ananicz, którzy w okresie sprawowania przez profesora Skubiszewskiego funkcji mini-sterialnej pracowali na eksponowanych stanowiskach w centrali Ministerstwa Spraw Zagranicz-nych i brali udział w realizacji głównych koncepcji polskiej polityki zagranicznej jego autorstwa. Omawiając strategiczne elementy „doktryny Skubiszewskiego”, wytyczające główne wartości sta-tusu Polski w relacjach międzynarodowych, J. Barcz zaliczył do nich: po pierwsze – mocne zakorze-nienie Polski w europejskiej społeczności państw demokratycznych, a zwłaszcza we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej, czego koniecznym dopełnieniem jest członkostwo w NATO oraz aktywna współpraca w ramach regionalnego, europejskiego systemu ochrony praw człowieka, po drugie – zagwarantowanie terytorialnej stabilności państwa w zgodzie z podstawowymi zasadami prawa międzynarodowego oraz po trzecie – wspieranie procesu rozszerzania i rozwijania europej-skiej sfery demokracji, gospodarki rynkowej i opcji proeuropejskiej przez obejmowanie tym pro-cesem państw powstałych po rozpadzie ZSRR6. Autor zaprezentował dalej konkretne inicjatywy profesora Skubiszewskiego i jego zaangażowanie w ich realizacji. Drugi referent w ramach tego panelu – J. Makarczyk, zaprezentował w swoim wystąpieniu koncepcję nowej polityki wschodniej, ukształtowanej i realizowanej przez profesora Skubiszewskiego. Podkreślił przy tym, że miał on zawsze jasną wizję całkowitej, pełnej niepodległości i niezależności Polski jako celu ostatecznego, do którego należało zmierzać systematycznie, etapowo, uwzględniając przy tym aktualne wtedy uwarunkowania geopolityczne, obejmujące szerszy, europejski kontekst, a więc nie tylko kontekst rozpadu ZSRR, ale także kontekst stosunków polsko-niemieckich7. Trzeci referent w ramach tego panelu – A. Ananicz, zwrócił uwagę na niektóre aspekty polityki zagranicznej profesora Skubi-szewskiego w kontekście europejskiej współpracy regionalnej, zwłaszcza w ramach utworzonej w 1991 r. Grupy Wyszehradzkiej. Podkreślił przy tym, że udział Polski w takich instytucjach współpracy regionalnej miał przygotować Polskę do przyszłego członkostwa w szerszych euro-pejskich strukturach, w tym do członkostwa w Unii Europejskiej8. W dyskusji nad problematyką zaprezentowaną w tych trzech wystąpieniach wzięli udział, poza referentami: Jerzy M. Nowak, Stanisław Ciosek, Maciej Koźmiński i Krzysztof Miszczak.Autorami referatów zaprezentowanych w ramach drugiego panelu byli kolejni współpracow-nicy profesora Krzysztofa Skubiszewskiego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych: Roman Kuź-niar, Jerzy M. Nowak i Jerzy Kranz. R. Kuźniar nadał swojemu wystąpienia intrygujący tytuł: Krzysztofa Skubiszewskiego powrót Polski do Europy. Autor podkreślił, że profesor Skubiszewski nie był entuzjastą popularnego w dyskusji politycznej określenia oznaczającego powrót Polski do Europy. W jego rozumieniu powrót do Europy, z której Polska nigdy nie wychodziła, oznaczał realizację najważniejszego priorytetu polskiej polityki zagranicznej, a więc zinstytucjonalizowa-nie naszej współpracy ze Wspólnotami Europejskimi, a następnie uzyskanie członkostwa w Unii Europejskiej. Autor referatu cytuje przy tym następujące słowa, zawarte w kolejnych sejmowych exposé profesora Skubiszewskiego z lat 1990-1991. Uważał on, że wiązanie się przez Polskę ze Wspólnotami oznacza „dążenie, które wynika z naszej racji stanu i dyktowanej nią strategii pań-stwowej – powiedzmy to jasno – zadecyduje o naszym miejscu w Europie. […] Chodzi tu o cel polityczny najwyższej doniosłości”9. Autor podkreślił przy tym, ze polska „podróż do Europy” została starannie zaprogramowana przez profesora Skubiszewskiego, a jego formacja rodzinna, kulturowa i akademicka w sposób szczególny predestynowała go do roli najlepszego architekta i wykonawcy koncepcji powrotu Polski do Europy. R. Kuźniar, kończąc swój referat, sformułował jakże aktualną dzisiaj konkluzję: „ Chciałoby się mieć dzisiaj w polityce polskiej postacie podobne-go formatu i podobnej wiary w Europę, a jednocześnie podobnej odwagi w formułowaniu polskiej wizji Europy”10. Drugi referent w ramach tego panelu – J. M. Nowak, poświęcił swoje wystąpienie bardzo różnym aspektom działalności profesora Skubiszewskiego na stanowisku ministra spraw zagranicznych. Podkreślił jego kunszt dyplomatyczny w bardzo delikatnym procesie pokojowe-go demontażu Układu Warszawskiego, w procesie likwidacji różnych form zależności Polski od ZSRR, określanych czasami mianem „finlandyzacji alla polacca”, oraz w procesie tworzenia no-wego kształtu europejskiego bezpieczeństwa. Znaczący fragment swojego referatu J. M. Nowak  6 J. Barcz, Doktryna Skubiszewskiego, s. 33. 7 J. Makarczyk, Nowa polityka wschodnia, s. 47 i n.  8 A. Ananicz, Polityka regionalna i Grupa Wyszehradzka, s. 61 i n.  9 R. Kuźniar, Krzysztofa Skubiszewskiego powrót Polski do Europy, s. 83.10 Ibidem, s. 101.Przegląd piśmiennictwa268poświęcił również ocenie polityki kadrowej profesora Skubiszewskiego, realizowanej w resorcie spraw zagranicznych11. Interesujące uwagi zaprezentował trzeci z referentów w tym panelu – współpracownik profesora Skubiszewskiego w resorcie spraw zagranicznych i jego uczeń w za-kresie prawa międzynarodowego J. Kranz, który zatytułował swoje wystąpienie w następujący sposób: Krzysztof Skubiszewski – portret piórkiem. Autor, dobrze znający profesora Skubiszew-skiego zarówno jako uczonego, jak i polityka, pisze o nim, zwłaszcza jako o ministrze, który miał szczególną wyobraźnię i odwagę polityczną, której dzisiaj zwykle brakuje tak polskim, jak i euro-pejskim politykom. Jako minister miał on konkretny i utrwalony pogląd na to, jak Polska, Europa i świat powinny wyglądać, i pogląd ten starał się konsekwentnie realizować, kierując się przy tym zwłaszcza polską racją stanu. Rację stanu w ogóle rozumiał profesor Skubiszewski jako interes narodowy, jednakże z uwzględnieniem podstawowych zasad prawa międzynarodowego i między-narodowej moralności. Natomiast polską rację stanu formułował on jako odzyskanie przez nasz kraj podmiotowości politycznej oraz zagwarantowanie bezpieczeństwa przez wyzwolenie się od dominacji wschodniego sąsiada i ułożenie normalnych stosunków z Rosją na nowych podstawach, jak również przez włączenie Polski do politycznych i militarnych struktur Europy Zachodniej. W wyobrażeniu profesora Skubiszewskiego Polska jawiła się jako państwo silne i wewnętrznie stabilne, połączone silnymi więzami z europejskimi instytucjami bezpieczeństwa, spełniające rolę obliczalnego stabilizatora regionu środkowoeuropejskiego i realizującego przyjazne, dobro-sąsiedzkie relacje ze wszystkimi sąsiadami. Dokonując krótkiej charakterystyki profesora Sku-biszewskiego, J. Kranz powołał następujące określenia: „Polak i Europejczyk; patriota bez cech nacjonalizmu; chrześcijanin bez elementów nadgorliwości; bezpartyjny państwowiec; mąż stanu, który swoja misję traktował jako służbę; wybitny uczony i świetny negocjator; ciekawy rozmówca, który potrafił uważnie słuchać; gentleman o wielkiej kulturze osobistej; człowiek wszechstron-nie wykształcony w zakresie prawa, historii i języków obcych; skromny, solidny, przewidywalny i zdyscyplinowany wewnętrznie”12. W dyskusji nad problematyką zaprezentowaną w tych trzech wystąpieniach wzięli udział, poza referentami: Andrzej Wielowieyski, Jan Woroniecki, Andrzej Towpik, Andrzej Ananicz i Roman Czyżycki. Dwudziesta piąta rocznica powołania profesora Krzysztofa Skubiszewskiego na urząd pierw-szego po 1989 r. ministra spraw zagranicznych RP była doskonałą okazją do przypomnienia jego zasług w kreowaniu i realizacji nowej, polskiej polityki zagranicznej. Recenzowana publikacja jest zapisem wystąpień konferencyjnych, prezentujących osobę profesora Skubiszewskiego, pozostają-cą w pamięci jego przyjaciół i najbliższych współpracowników, którzy nie tylko obserwowali, ale współrealizowali dokonujący się wtedy zasadniczy przełom w dziejach polskiej polityki zagranicz-nej. Kiedy profesor Skubiszewski 25 października 1993 r. kończył swoją misję na tym stanowisku, współpracownicy pożegnali go albumem zatytułowanym: Temu, który ośmielił się być mądry. Tadeusz GadkowskiEwa Małuszyńska, Migracje i delokalizacja przed-siębiorstw, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz-nego w Poznaniu, Poznań 2013, ss. 154.Profesor Ewa Małuszyńska należy do grona najbardziej znanych polskich ekonomistów zaj-mujących się przestrzennymi aspektami gospodarowania. Najważniejsze nurty jej zainteresowań naukowych dotyczą następującej problematyki: przemiany strukturalne gospodarki miast i regio-nów; badania z wykorzystaniem metod ilościowych, w tym statystycznej analizy struktur (SAS); struktura i funkcjonowanie Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim zagadnienia polityki re-11 J. M. Nowak, Minister Krzysztof Skubiszewski. Wyznania dyplomaty pracującego w służbie zagranicznej PRL i III RP, s. 103 i n. 12 J. Kranz, Krzysztof Skubiszewski – portret piórkiem, s. 130.

http://pressto.amu.edu.pl/index.php/rpeis/article/download/9189/8932

Krzysztof Skubiszewski. Minister Spraw Zagranicznych RP 1989-1993, red. Piotr Skubiszewski, Janusz Stańczyk

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Krzysztof Skubiszewski. Minister Spraw Zagranicznych RP 1989-1993, red. Piotr Skubiszewski, Janusz Stańczyk

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w