Wojtasiewicz, Lucyna

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Jerzy J. Parysek, Lidia Mierzejewska, Życie miasta: studium Poznania

Lucyna Wojtasiewicz

Crossref

Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny

  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny  

Przegląd piśmiennictwa376Jerzy J. Parysek, Lidia Mierzejewska, Życie miasta: studium Poznania, Bogucki Wydaw-nictwo Naukowe, t. 1-2, Poznań 2013-2014, ss. 275 i 404.Omawiana praca składa się z dwóch tomów: Miasto i jego mieszkańcy (Studia i Prace z Geo-grafii i Geologii nr 36, Poznań 2013, ss. 275), oraz Infrastruktura miejska (Studia i Prace z Geo-grafii nr 45, Poznań 2014, ss. 404). Oba tomy, aczkolwiek wydane oddzielnie i z formalnego punk-tu widzenia niebędące całością, pod względem merytorycznym tworzą całość, co zresztą Autorzy zaznaczyli w zakończeniu tomu pierwszego i we wprowadzeniu do tomu drugiego. Należy sądzić, że takie – holistyczne – ujęcie jest uzasadnione dla pełniejszej oceny każdego z tomów i uwypukle-nia szczególnych wartości w ich zestawieniu. Wartości te opierają się na przyjętej przez Autorów przesłance, iż życie miasta jest życiem jego mieszkańców toczącym się w danej infrastrukturze miejskiej. W zależności od stopnia zharmonizowania poszczególnych elementów organizmu mia-sta, a także zsynchronizowania rytmów życia można oceniać zrównoważenie miasta jako środowi-ska życia mieszkańców oraz wskazywać ogniska konfliktów, ich charakter i przyczyny.W pierwszym tomie pracy Autorzy przedstawili rytmy życia mieszkańców Poznania. Są to ryt-my dzienne, całodobowe, miesięczne, roczne, a niekiedy też wieloletnie. Są one związane z fizycz-nym funkcjonowaniem organizmu człowieka (sen, wypoczynek, konsumpcja), z funkcjonowaniem gospodarstwa domowego (zakupy, prace domowe, korzystanie z usług) oraz z życiem zawodowym (praca, nauka) i społecznym (różnego rodzaju aktywności, m.in. takie jak działalność charyta-tywna). Rytmy te zostały określone na podstawie przeprowadzonych przez Autorów ankiet doty-czących aktywności 1009 osób zamieszkałych w Poznaniu w 2012 r. Wielość dziedzin i rodzajów aktywności sprawiła, że Autorzy musieli dokonać wyboru i skoncentrować się na tych kategoriach aktywności, które w życiu człowieka (mieszkańca miasta) uważa się za najważniejsze, co jednak nie do końca ustrzegło ich od uchybień, ponieważ prezentacja aktywności zawarta w pracy może z jednej strony razić nadmierną i nużącą szczegółowością, a z drugiej – można dostrzec braki, jak np. pominięcie głębszej analizy korzystania z usług medycznych. Generalnie wszakże prezentacja rytmów życia mieszkańców Poznania daje bogate, interesujące i oryginalne informacje. Dotyczą one – oprócz konwencjonalnych dziedzin i form zaspokajania potrzeb – szczególnych rodzajów działalności, takich np., jak praktyki religijne i działalność charytatywna. Badanie jest dosto-sowane do cech właściwych współczesnemu miastu, co wyraża nie tylko dobór analizowanych aktywności (np. korzystanie z usług bankowych), lecz także stosowane zabiegi metodyczne (dobór badanej grupy mieszkańców bez uwzględniania obowiązku meldunkowego).Tom drugi zawiera prezentację i oceną infrastruktury miasta Poznania. Jak wiadomo, in-frastruktura jest pojęciem bardzo pojemnym. W klasycznym ujęciu traktuje się ją jako system, złożony z dwóch podsystemów: z infrastruktury technicznej i z infrastruktury społecznej. Autorzy, odwołując się do tych ujęć, tworzą na potrzeby swych badań nowe poszerzone pojęcie infrastruk-tury miejskiej i przyjmują, że obejmuje ona nie tylko to, co mieści się w klasycznych pojęciach infrastruktury technicznej i infrastruktury społecznej, ale też to wszystko, co znajduje się w gra-nicach miasta, a co umożliwia i ułatwia szeroko rozumiane współczesne życie mieszkańców. Au-torzy łączą zatem infrastrukturę miejską (jej zakres i charakter) z zakresem i rodzajem potrzeb mieszkańców, które powinny zostać zaspokojone w lokalnym (czyt. miejskim) środowisku życia.Na podstawie bogatego materiału statystycznego, pochodzącego głównie z dwóch źródeł (tj. z Urzędu Miasta Poznania oraz z badań własnych) i uzupełnionego dodatkowymi dostępnymi informacjami, Autorzy przedstawili aktualny (badania były przeprowadzone w latach 2011-2014) stan infrastruktury, przeanalizowali ten stan i ocenili go, mając na uwadze różne – odpowiednie dla danej dziedziny – mierniki i kryteria. Na przykład w dziedzinie transportu uwzględniono drogi, sieci, tabor, rodzaje sposobów (środków) przemieszczeń; w infrastrukturze mieszkaniowej – powierzchnię mieszkań, liczbę izb; w szkolnictwie, kulturze, sporcie – obiekty, instytucje. Są to ujęcia ilościowe. Charakterystyk i ocen jakościowych brakuje, aczkolwiek Autorzy są świadomi ich znaczenia. Wyraża to np. wskazanie walorów mieszkań w domach jednorodzinnych i wieloro-dzinnych (blokach), co jednak w pracy bardziej opiera się na rozważaniach teoretycznych niż na egzemplifikacji dotyczącej miasta Poznania.Przegląd piśmiennictwa 377Prezentacja stanu i organizacji infrastruktury zwieńczona jest w pracy analizą dostępności infrastruktury. Autorzy wyróżnili dostępność realną (istnienie określonych instytucji, obiektów, urządzeń infrastruktury) oraz dostępność przestrzenną i czasową. Analiza dostępności infra-struktury daje interesujące wyniki. Może nie zawsze są one odkrywcze, często bowiem brzmią identycznie jak odczucia przeciętnego mieszkańca Poznania, ale również często te odczucia wzbo-gacają i wskazują źródła oraz przyczyny istniejącego stanu. Rzecz jasna ze względu na złożoność problematyki Autorzy nie mogli opisać wszystkich aspektów dostępności infrastruktury. Pominęli np. sprawę dostępności ekonomicznej, tj. finansowych możliwości korzystania z infrastruktury, co jest zagadnieniem ważnym, ale wykraczającym poza obszar badawczy prac z dziedziny geografii.Praca nasuwa – oprócz wielu spostrzeżeń szczegółowych, w tym zapewne elementów dys-kusyjnych, zależnych od konkretnych poszukiwań i zainteresowań czytelnika – kilka refleksji ogólnych. Na trzy z nich warto, jak należy sądzić, zwrócić uwagę, a to w związku z odniesieniem wartości pracy do specyfiki współczesnych procesów rozwoju miast i życia ich mieszkańców.Refleksja pierwsza dotyczy wartości pracy w kontekście aktualnego dorobku literatury przed-miotu. Wiadomo, że miasto jest złożonym wytworem działalności człowieka i z tej przyczyny sta-nowi przedmiot badań realizowanych w różnych dziedzinach wiedzy. Tematyką miasta zajmują się nie tylko urbaniści, geografowie i socjologowie, lecz również przedstawiciele nauk technicz-nych, ekonomicznych, przyrodniczych, medycznych, prawnych, politycznych i zapewne jeszcze innych, mających swój udział w ujęciach inter- i multidyscyplinarnych. Do badań skłania zło-żoność sytuacji społeczno-gospodarczej krajów, regionów i miast na przełomie XX i XXI w. oraz intensywność zachodzących tu zmian, zwłaszcza w państwach, gdzie nastąpiła transformacja ustrojowa. W efekcie zaistniał już dość liczny zbiór prac dotyczących problemów miasta w ogóle, a w tym miasta Poznania. Omawiane tu dzieło dobrze się w ten zbiór wpisuje. Nie tylko go uzu-pełnia, ale w określonym stopniu wzbogaca, przede wszystkim przez współczesną, dostosowaną do aktualnych warunków wykładnię miasta jako środowiska życia mieszkańców, ze wskazaniem tak ważnych jego atrybutów, jak rytmy życia ludzi i z podaniem podstaw harmonijnego funkcjo-nowania, stanu i dostępności infrastruktury miejskiej. Dla kolejnych prac, które zapewne będą się pojawiać na temat miasta w różnych dyscyplinach naukowych, może to być ważną przesłanką porządkowania procesów badawczych i syntetyzowania wyników, a więc ulepszania podbudowy teoretyczno-metodycznej tych prac.Druga refleksja wiąże się z poznawczymi wynikami pracy. Wyniki pracy o charakterze po-znawczym to przede wszystkim identyfikacja rytmów aktywności mieszkańców oraz przedstawie-nie warunków życia zdeterminowanych stanem i dostępnością infrastruktury. Poznawcze wyniki pracy mogą zainteresować badaczy, którzy chcieliby podejmować analogiczne studia nad innymi miastami (m.in. w celach porównawczych) oraz naukowców z różnych dyscyplin dążących do peł-nego zobrazowania miasta Poznania (np. pod kątem stworzenia jego współczesnej monografii). Wyniki mogą być też interesujące dla „zwykłego” czytelnika, który chciałby dowiedzieć się, jak wygląda codzienność przeciętnego mieszkańca Poznania i porównać ją do swojego rytmu dnia i swoich odczuć odnośnie do uciążliwości życia w mieście oraz (miejmy nadzieję) obszarów lub zjawisk dających powody do satysfakcji. Praca może tu zachęcić do refleksji, a nawet inspirować określone działania mieszkańców i w konsekwencji służyć generowaniu i umacnianiu aktywno-ści obywatelskiej. Wyniki pracy mogą znaleźć się ponadto w obszarze zainteresowań podmiotów gospodarujących, i to podmiotów o różnym charakterze działalności, od obsługi codziennych i spo-radycznych potrzeb mieszkańców poczynając, poprzez tradycyjne usługi ponadlokalne, głównie z dziedziny oświaty, kultury i ochrony zdrowia, a na szczególnych wydarzeniach o zasięgu krajo-wym i międzynarodowym kończąc (imprezy targowe, naukowe, kulturowe, sportowe). Wszystkie te działania składają się na rytm życia miasta, wymagają więc uwagi i troski w dążeniu do rów-nowagi funkcjonowania miasta jako środowiska życia mieszkańców.I wreszcie (a może – przede wszystkim), wyniki pracy można zarekomendować władzom sa-morządowym i innym organom administracji publicznej. Autorzy podjęli próbę sformułowania propozycji, które mogłyby być wskazówkami konkretnych działań w kierunku poprawy infra-strukturalnych warunków życia mieszkańców. Można tym propozycjom przypisać cechę subiek-tywności, ale generalnie biorąc – logicznie wywodzą się one z przeprowadzonej analizy i według mojego stanu wiedzy harmonizują z rezultatami innych badań dotyczących Poznania. W pracy podjęte są próby uwzględnienia kohezyjnych ujęć, np. wskazanie powiązań rytmów życia miesz-kańców z kierunkami przemieszczeń, które są badane na użytek inwestycji i organizacji trans-Przegląd piśmiennictwa378portu miejskiego. Praktyczna użyteczność wyników omawianej pracy zależy od systematycznego włączania ich w proces prac nad planowaniem rozwoju miasta i konsekwentnego uwzględniania przy konkretyzowaniu zadań i wskazywaniu (wyborze) priorytetów.Trzecia refleksja, która nasuwa się na tle omawianej pracy, dotyczy ujęcia życia miasta w jego otoczeniu przestrzennym. Nie można powiedzieć, że Autorzy zupełnie ten aspekt pominęli. W pra-cy są bowiem wskazane i omówione m.in. takie obiekty infrastruktury, które mają siedzibę w Po-znaniu, a z powołania służą szerszemu otoczeniu, jak urzędy administracji poznańskiego powia-tu ziemskiego i władz województwa wielkopolskiego oraz jednostki sądownicze, prokuratorskie, bezpieczeństwa publicznego, celne. Uwzględnienie ich w badaniu, a także przyjęcie wspomnianej wyżej zasady, że badaniem obejmuje się mieszkańców bez uwzględnienia obowiązku meldunko-wego, dowodzi, iż Autorzy nie traktują miasta jako organizmu zamkniętego i wyizolowanego. To jednak, co zawiera omawiana praca, jest dalekie od pełnego zobrazowania relacji miasta z obsza-rem okalającym.Sprawa jest złożona i niełatwa do badań, ale bardzo ważna dla przyszłości miasta. Poznań jest rdzeniem aglomeracji, jest miejscem pracy, nauki, zaspokajania różnego rodzaju potrzeb miesz-kańców obszarów otaczających. Infrastruktura miejska służy więc temu otoczeniu, a otoczenie służy miastu – głównie przez zasilanie rynku pracy, ale również przez tworzenie warunków rekre-acji i wypoczynku oraz przez szeroko rozumianą konsumpcję usług z terenu miasta. Na to wszyst-ko nakładają się skomplikowane procesy przemieszczeń stałych (zmiana miejsca zamieszkania) i bieżących (dojazdy) z całą złożonością zjawisk suburbanizacji. Procesy te są intensywne i chyba trudno zakładać, aby w najbliższej przyszłości uległy osłabieniu, mimo uciążliwości z tym związa-nych, odczuwalnych zresztą zarówno po stronie Poznania, jak i po stronie otoczenia.Potrzebna jest intensyfikacja prac nad kompleksowym ujęciem aglomeracji poznańskiej, obej-mującym aspekty rzeczowe, finansowe, organizacyjne, przestrzenne i czasowe życia mieszkańców Poznania wraz z określonymi obszarami otaczającymi, funkcjonalnie z miastem powiązanymi. Podstawowe kroki już w tym kierunku zrobiono poprzez realizację projektu badawczego „Funkcjo-nowanie i kierunki rozwoju aglomeracji poznańskiej” oraz przedstawienie wyników w dokumen-cie  „Strategia rozwoju” (Centrum Badań Metropolitalnych UAM, Poznań 2011). Teraz niezbędna jest konkretyzacja zadań, z weryfikacją i być może aktualizacją dotychczasowych ustaleń. Do tego zaś potrzebne mogą okazać się dalsze systemowe badania obszaru aglomeracji. Kierunek i za-kres niektórych z takich badań oraz ich podstawy teoretyczno-metodyczne można by wyprowadzić z treści omawianej tu pracy.Lucyna Wojtasiewicz

http://pressto.amu.edu.pl/index.php/rpeis/article/download/3148/3136

Jerzy J. Parysek, Lidia Mierzejewska, Życie miasta: studium Poznania

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Jerzy J. Parysek, Lidia Mierzejewska, Życie miasta: studium Poznania

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Crossref

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w