Knast, Patrycja

Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny

Polish

Patrycja Knast

Crossref

Krzysztof Pietrowicz, Podejścia sieciowe w socjologii. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypliny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

  Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny  

Przegląd piśmiennictwa 217i Francji)” i tym samym stara się wykazać, że „spojrzenie szkoły historycznej częściowo odbiegało od indywidualistycznych poglądów szkoły klasycznej (na państwo, społeczeństwo, gospodarkę)” (s. 145). Analizuje ponadto nie tylko poglądy szkół XIX-wiecznych, ale też szczególne miejsce nie-mieckiego ordoliberalizmu. Zaznacza przy tym, że „w ordoliberalizmie wolność była wartością i atrybutem ładu gospodarczo-społecznego” […], a „społeczna gospodarka rynkowa, która była praktycznym wcieleniem w życie kluczowych idei ordoliberalnych, zawierała w sobie wolność, sprawiedliwość społeczną, wolną konkurencję i porządek prawny” (s. 171). Idee te szczególnie mocno kontrastowały z założeniami i realiami gospodarki nakazowo-rozdzielczej wdrażanej w drugiej połowie XX w. w krajach Europy Wschodniej i Środkowej. Zakończenie zawiera syntezę przeprowadzonych w książce analiz oraz odniesienie się Auto-rów do stawianych hipotez badawczych. Uważna lektura monografii pozwala tu ogólniej stwierdzić, że jest to bardzo inspirujące i twórcze opracowanie. Autorzy podjęli bowiem naukową próbę wyjaśnienia interpretacji katego-rii wolności w ujęciu różnych wybranych kierunków myśli ekonomicznej, przy całej złożoności tej kategorii i przy uwzględnieniu jej doniosłych implikacji dla współczesności. Niewątpliwą zaletą publikacji jest również jej klarowna konstrukcja, logiczna struktura oraz jasny i czytelny język opracowania, co sprawia, że lektura jest nie tylko interesująca, ale i przy-jemna. Ponadto walorem jest też duża aktualność podejmowanej problematyki. W obliczu rosną-cego populizmu dyskusja na temat kategorii wolności i jej postrzegania z punktu widzenia teorii ekonomii staje się szczególnie uzasadniona i potrzebna. Prezentowana monografia stanowi zatem ważny głos w dyskursie o wolności, w tym o wolno-ści gospodarowania, dając możliwość szerszego spojrzenia na źródła współczesnego pojmowania wolności gospodarczej. Książka winna zatem znaleźć zainteresowanie nie tylko wśród czytelników poszukujących wiedzy o problemach wolności w ogóle i gospodarczej w szczególności, ale również i tych, którzy interesują się teorią ekonomii i dorobkiem teoretycznym poszczególnych kierunków i szkół myśli ekonomicznej. Wacław Jarmołowicz, Beata Woźniak-JęchorekKrzysztof Pietrowicz, Podejścia sieciowe w socjolo-gii. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypli-ny, Oficyna Wydawnicza Epigram, Bydgoszcz 2016, ss. 204. W ciągu ostatniej dekady wiele mówi się o interdyscyplinarności jako sposobie wyjścia z kry-zysu epistemologicznego w obrębie humanistyki i nauk społecznych. Szczególnie podkreśla się jej rolę przy wspólnej pracy naukowców nad jednym problemem badawczym, by móc opisać go w sposób jak najbliższy rzeczywistości. Dąży się do integracji pomiędzy dyscyplinami na trzech poziomach: metodologicznym, epistemologicznym oraz ontologicznym. Najprostszym z nich jest stopień pierwszy, gdyż łączenie metod nie wymaga od badaczy zgodnego poglądu na analizowany przedmiot. Dwa pozostałe już takiego osądu wymagają. Krzysztof Pietrowicz w monografii Podej-ścia sieciowe w socjologii. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypliny podnosi problem badań interdyscyplinarnych w specyficznym kontekście teoretycznym oraz jego praktycznych implika-cjach. Porównuje Autor pięć ujęć teoretycznych funkcjonujących obecnie na marginesie socjologii i nauk przyrodoznawczych. Są nimi: teoria aktora-sieci (ANT), sieciowa teoria wymiany (NET), nowa nauka sieci (NSN), analiza sieci społecznych (SNA) oraz teoria społeczeństwa sieci (TNS). W swoich rozważaniach K. Pietrowicz uwypukla kwestie związane z porównaniem wymienionych podejść na wskazanych powyżej poziomach oraz ich relacji do głównego nurtu socjologii, wskazu-jąc tym samym jedną z alternatyw interdyscyplinarności. Krzysztof Pietrowicz jest adiunktem zatrudnionym w Zakładzie Interesów Grupowych In-stytutu Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Interesuje się socjologią i an-tropologią kultury, ze szczególnym uwzględnieniem przemian zachodzących w społeczeństwie Przegląd piśmiennictwa218polskim. W swoich rozważaniach podejmuje on kwestie związane z socjologią Internetu, meto-dologią nauk społecznych oraz teorią socjologiczną. Uczestniczył w kilku projektach badawczych inżynierii społecznej, jest Autorem kilkunastu artykułów, współautorem oraz współredaktorem kilku monografii. Książka składa się z wprowadzenia, pięciu rozdziałów, załącznika, bibliografii oraz indek-su osób. W części wstępnej Autor omawia strukturę całej pracy, podaje jej cele i stawia pyta-nia badawcze, na które odpowiedzi znajdziemy w trakcie lektury. W części Problemy z teorią zreferowano rozumienie terminu „teoria” w ujęciu scjentystycznym i formalistycznym, wprowa-dzono także pojęcie „podejście teoretyczne”, które staje się pojęciem organizującym całokształt wywodu. W kolejnej części zatytułowanej Przyczółki omówiono koncepcję badań naukowych, które używając metod i określeń zaczerpniętych z nauk przyrodniczych, opisują problemy tra-dycyjnie przypisywane socjologii. W trzeciej części Jak badać i porównywać podejścia sieciowe K. Pietrowicz proponuje nam autorskie rozwiązanie porównawcze opierające się na czynnikach organizacyjnych, performatywnych i genetycznych. Jest to najbardziej interesująca i twórcza część monografii. Dlatego też w niniejszej recenzji wątek ten zostanie szerzej omówiony. W Podej-ściach sieciowych – czwartej części – omówiono ujęcia teoretyczne traktujące społeczeństwo jako siatkę wzajemnych oddziaływań. Możliwość rozwoju i widmo solucjonizmu jest podsumowaniem, w którym Autor przedstawia swoją propozycję rozwiązania problemu z przyczółkami. W załącz-niku – Appendix. Internet i jego badanie w ujęciu konstruktywistycznym – proponuje się Czytelni-kowi inną ścieżkę badawczą Sieci, opartą na metodach konstruktywistycznych, a przedstawiona została ona w formie pytań do dalszej samodzielnej refleksji. Bibliografia zaś jest obszerna, zawie-ra przekrój literatury przedmiotu, od dzieł klasycznych do najnowszych.Powyżej wspomniano już o oryginalnym pomyśle, w którym zaproponowane zostały pewne rozwiązania metateoretyczne, służące porównaniu pomiędzy sobą teorii sieciowych: aktora-sieci, sieciowej teorii wymiany, nowej nauki sieciowej, analizy sieci społecznych oraz społeczeństwa sieci. K. Pietrowicz nazywa go podejściem teoretycznym. Rozwiązanie to zbudowano na podstawie dotychczasowych rozważań o tym, czym jest teoria – w rozumieniu scjentystycznym i formalistycz-nym – oraz w jaki sposób je porównywać. Sugestia ta skonstruowana jest z trzech, szczegółowo scharakteryzowanych, zestawów zmiennych. Pierwszy z nich nazwany został organizacyjnymi. Komparatystyka podejmowana jest tutaj w oparciu o następujące czynniki: profesjonalizacji, czy-li stopnia trudności nabycia specjalistycznego wykształcenia; sposobu organizacji pracy – praca w zespole czy indywidualna etc.; metodyki prowadzonych działań – dotyczy to zagadnienie rodza-ju praktyk badawczych wiodących do konkretnych wyników, również w jego obrębie zapytuje się o wykorzystanie metody eksperymentalnej; jaki styl badawczy dominuje: arystokratyczny (oparty na filozofowaniu) czy rzemieślniczy? Zmienne perfomatywności dotyczą zagadnień związanych z praktycznym wykorzystaniem wyników badań – np. w działalności komercyjnej, relacji nauki z polityką etc. W trzecim zbiorze wyróżnione zostały zmienne genetyczne, wskazujące relację danego podejścia z socjologią jako nauką oraz jej tradycją naukowo-badawczą; podejmowane są również wątki antropologiczne; funkcjonalne ujęcie interdyscyplinarności; zdolność do kumulowa-nia wiedzy; rozwijanie specyficznych metod badawczych; kwestie formalizacji oraz temporalność (s. 73-95). Powyższe przywołanie zmiennych jest niezbędne, ponieważ chciałabym zwrócić uwagę Czy-telnika na ich precyzyjność i wieloaspektowość. Wykreowanie takiego narzędzia wymagało od Au-tora niemałego nakładu pracy i przede wszystkim znacznej samoświadomości badawczej, w czym można dodatkowo upewnia dalsza lektura Przyczółków, a w sposób szczególny uwidacznia się to w przeprowadzonym przez K. Pietrowicza porównaniu przywoływanych powyżej ujęć sieciowych. Ustosunkowując się natomiast do samej pracy komparatystycznej K. Pietrowicza, dostrzegam jej walor poznawczy. Wyraźnie ukazane zostały podobieństwa i różnice pomiędzy teoriami aktora--sieci, sieciowej wymiany, nowej nauki sieci, analizy sieci społecznych oraz teorią społeczeństwa sieci, przede wszystkim ich pochodzenie. Omówione podejścia (oprócz TNS) wywodzą się z nauk ścisłych i podejmują badania na gruncie nauk społecznych, konstruując specjalne dane, najczęś-ciej wykorzystywane w działalności rządowej oraz korporacyjnej. W tym miejscu zwrócę również uwagę na edukacyjny charakter pracy. Rozumiem przez to pojęcie niebywale wysoki stopień przy-bliżenia omawianych teorii, pomimo ich nieco encyklopedycznego opisu. Istotne jest to zwłaszcza z perspektywy osoby, która nie jest specjalistą i poszukuje ciekawych i dość wyczerpujących in-formacji. Przegląd piśmiennictwa 219W recenzji odniosę się również do pytania, które K. Pietrowicz zadał swoim Czytelnikom. Pytał, czy proponowane i wykorzystywane w monografii podejście teoretyczne jest wystarcza-jące, by przeprowadzić analizę teorii sieciowych. Moim zdaniem jest to dobrze skonstruowany zespół tez wykorzystywany w rozważaniach metateoretycznych. Uważam także, iż może być ona z powodzeniem rozwijana bądź dostosowywana do dalszych badań. We wstępie do niniejszej recenzji podniesiony został problem interdyscyplinarności, w który poprzez podjęty problem badawczy, prezentowana monografia się wpisuje. W moim przekona-niu ukazany przez toruńskiego socjologa problemat powiązać może z innym, równie burzliwie na polskim gruncie dyskutowanym, zagadnieniem – sposobu finansowania działalności badaczy z obszaru nauk społecznych i humanistycznych. W książce Podejścia sieciowe w socjologii opisana została jedna z możliwości wykorzystywania wyników badań prowadzonych przez badaczy używa-jących poszczególnych narzędzi dostarczanych przez podejście sieciowe – jest nią komercjalizacja. Jednakże – co warto podkreślić – ten sposób finansowania wynika z dwóch czynników: wyko-rzystywania narzędzi charakterystycznych dla nauk ścisłych i przenoszenia ich na obszar nauk społecznych oraz sposobu prezentowania wyników i ich perfomatywności. Im jest on większy, tym większe są nakłady finansowe. Jednakże ich zmienna genetyczna jest niska. Przyczynia się to do wytworzenia nowego obszaru subdyscyplinowego, którego w pełni nie dotyczy. Jednakże wpływa to bezpośrednio na same nauki społeczne, generując oczekiwania związane z implikacyjnością realizowanych badań, wiążąc tym samym jej finansowanie z tym czynnikiem. W monografii znajdziemy potknięcia edytorskie, szczególnie uwypuklają się one podczas czytania, dotyczą bowiem niepotrzebnie dodanych znaków typograficznych, takich jak otwarty nawias w miejscu gdzie powinna być spacja. Pojawiła się również literówka: zamiast „którą” zapi-sano „która”. Szczególną uwagę zwraca także sposób pisania K. Pietrowicza. Na stronie 157 znaj-dziemy pleonazm – „jakaś siła zewnętrzna z zewnątrz”1, nieustannie zaś powtarzają się następu-jące zwroty (czasami w kilku zdaniach obok siebie): „jeśli idzie o” (np. s. 109, 110, 116); „przejdźmy teraz (do)” (np. s. 118). Jedna z fraz na stronie 146 zbudowana jest „niezgrabnie”, wydaje się, iż brakuje w niej wyrazu „ten”. Sam styl wypowiedzi Autora recenzowanej pracy – w moim odczuciu – znajduje się na granicy języka potocznego oraz naukowego, świadczą o tym liczne kolokwia-lizmy pojawiające się w tekście (np. s. 172). Oceniając styl wypowiedzi, stwierdzam, że język, jakim posługuje się toruński socjolog, jest bardzo dynamiczny i niezbyt skomplikowany, dlatego sądzę, że przywołane przeze mnie kolokwializmy są niepotrzebne. Natomiast wspomniane zapo-życzenia z języka potocznego są zbędne, ponieważ zaburzają one odbiór czytanego tekstu, a także nie dodają mu waloru ułatwiającego lekturę. Konkludując, w recenzowanej książce widoczne jest znaczne zaangażowanie intelektualne oraz pasja Autora, które pozostają jej wielką zaletą. Z tego też powodu nie można ich pominąć w tekście monografię prezentującym, omawiającym i opiniu-jącym. Powyższe uwagi dotyczące strony technicznej pracy oraz jej językowych defektów są spo-strzeżeniami, które nie wpływają na moją pozytywną opinię, o końcowej ocenie decyduje bowiem zawartość merytoryczna, która jest na wysokim poziomie. Zwłaszcza na uwagę zasługuje tutaj autorska koncepcja narzędzi służących porównywaniu analizowanych podejść teoretycznych. Po-nadto warto zwrócić uwagę, iż Krzysztof Pietrowicz tematyką swojej rozprawy wpisuje się w szer-szy problem, z jakim borykają się nauki społeczne i humanistyczne. Patrycja Knast knast@doktorant.umk.pl1 Cytuję oryginalny zapis z przywołanej strony. 

https://pressto.amu.edu.pl/index.php/rpeis/article/download/9221/8953

Krzysztof Pietrowicz, Podejścia sieciowe w socjologii. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypliny

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Krzysztof Pietrowicz, Podejścia sieciowe w socjologii. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypliny

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Crossref

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w