In this article we use the co-autoethnography method to analyse the didactic screws. At the same time we are trying to
loosen them

Szwabowski, Oskar

Wężniejewska, Paulina

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

HYBRIS nr 36 (2017) ISSN: 1689-4286  OSKAR SZWABOWSKI UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI PAULINA WĘŻNIEJEWSKA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI  PODRĘCZNIK Z FILOZOFII. PREMIERA (WSPÓŁ-ETNOGRAFIA WYKŁADU)  Preludium   Podbijałem kartę na wejściu na wyjściu Odhaczałem godziny Zazwyczaj przechodzę przez pasy,   na których jest sygnalizacja. Władza, która mówi kiedy wolno iść, kiedy jest bezpiecznie. Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [122] Wracałem zmęczony i zmęczonym się budziłem   Tylko coraz więcej nieprzeczytanych książek nienapisanych artykułów niezredagowanych monografii niezrealizowanych pomysłów   i coraz więcej czasu pomiędzy jednym podbiciem karty a drugim  Władza która mówi stój,  przygotowując moment przejścia.   Unikałam miejsc niebezpiecznych. Pasów bez świateł.  Gdzie samodzielnie trzeba dokonywać wyboru. Zagrożenie, ryzyko ze strony przejeżdżających. Przerażenie, że moja decyzja może się im nie spodobać.   Z czasem zrozumiałam, że tracę czas na bezpiecznych przejściach. Czekanie …, które doprowadza do szaleństwa – Choć gwarantuje bezpieczeństwo-  braku odpowiedzialności. To tylko jeśli restrykcyjnie przestrzega się prawa,  Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [123]  AKT    I. Na scenie jest już wszystko ustawione, mocne śruby utrzymują przedmioty w miejscach, w których muszą się znajdować, tak, aby nienapisany scenariusz nieistniejącego reżysera został zrealizowany. Już się przyzwyczaiłem. Za usuwanie śrub grozi kara. Zostały one zatwierdzone przez władze dziekańskie i pobłogosławione przez ministerstwo. Niezgoda na śruby to obelga. Dla nieistniejącego reżysera. I tych wszystkich, którzy wiedzą i mówią, „tak trzeba”.   Rozkładam notatki, stając w blasku.     Pierwsze wystąpienie To pełna sala (widziałem te ciała, ciała z ulicy, przeciskające się I. Scena. Każda taka sama. W każdej zawsze ten sam aktor.  Przedmioty czy osoby … nie ważne.  Wszystko ma swoje miejsce.  A On?  Nie patrzy na nas, w końcu jesteśmy tylko widzami  a On chce jak najlepiej odegrać swą rolę.   Widać, że ćwiczył. Postawa ciała i wzrok mówią w tym przedstawieniu nie będzie pomyłek  Zadbał o wszystko.  Stanął tak aby być widocznym.  Wchodzimy. Nie patrzy lecz tylko spogląda.  Jakby liczył nas jak swoje stado. - czy to wszyscy? (On nawet nas nie zna.) Dla nas zostawili najgorsze miejsca. Niewygodne, ciasne, Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [124] przez drzwi, wycieczki szkolne zagnane na premierę lektury. Z trudem oddycham, obserwując przelewające się ciała) (POiR, PwiP, PS, Ped. Spec., PSz. – szkolne wycieczki na niechciany spektakl)   Stoję w świetle      moment – gdy ciało      jeszcze moje – ale już nie      duszności drżenie      nim mnie rozświetli      nim się w pełni wcielę (przede wszystkim, przede wszystkim mięśnie twarzy, należy je opanować, tak, aby nie wyrażały emocji – czysty, zimny profesjonalizm, i dłonie, dłonie też, mają wykonywać gesty bez wahania, z pewnością, że takie mają być, no i postawa, postawa ciała odpowiednia, godna, tak jak instytucja, którą się reprezentuje – recenzenci zwracają na to uwagę, na to, na ton głosu: czy wszystko jest zgodnie, czy gdzieś nie wkradł się ironiczny gest)  brzydkie… Zresztą kto by dbał o widza, który nie płaci za bilet.   Nikt nawet nie wie na co przyszedł. Wiem tylko, że ta sztuka została pozbawiona akcji. Huk, szelest, cisza … zaczyna się.  Siedzimy w mroku słuchając słów jednego aktora     Gasną światła. Po chwili gaśnie wszelka nadzieja. To nie będzie nic nowego. Schemat gwarantuje bezpieczeństwo. Parafraza, cytat, parafraza… pytanie retoryczne. Zmienia się tylko układ liter.     Spoglądam na oczy które milczą, na usta które nie pasują Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [125] Staję w blasku Przywołując słowa       słowa-tarcze       słowa-emblematy       tajemny język naukowców       wyznaczający granice       odcinający        słowa pełne blasku       ze światłem spływające       magiczne formuły (żargon jest tym co chroni, co mnie oddziela, co ustanawia relacje, legitymizuje prawo do głosu i nakazy milczenia dla bawiących się grą cieni, pogrążonych w mroku)  Przywołuję słowa Sala jest pełna   nieporozumień   Twarze skryte w cieniu myślę do dźwięku. Aktor nieświadomy roli, którą gra. Reżyser, który zadbał o wszystko.  Nie ma tu miejsca na błędy, na myśli, na prawdę… -słyszę słowa. Na początku nawet wyraźne. Po pewnym czasie przeradzają się w bełkot. Jak długo wytrzymam? Nie wiem.   Muszę udawać, że jestem gdy patrzy. A patrząc nie widzi lub nie chce widzieć. Nieszczęście. Gdy każą Ci mówić i zabraniają Ci mówić.   Czekam chociażby na jedno zdanie. Zdanie prawdziwego człowieka…   Wychodzę. A On tylko dlatego wie, że to koniec.  Myślę, to było “dobre” przedstawienie. Bo było bezpieczne. Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [126] lepiej nie patrzeć lepiej nie widzieć   (gdy spoglądam – przez przypadek, wytrącony z roli, z powtarzania cytatów, uznanych, ważnych, koniecznych, i takich w ogóle; gdy spoglądam, widzę oczy znużone)   Lepiej nie wiedzieć, myślę Pierwsza zasada patrzeć ponad głowami wzniosłe spojrzenie światło-wiedzy oświetlające to, co zignorowane (moje wszystkie przeczytane książki, moje wszystkie napisane artykuły, moje wszystkie notatki – to wszystko po to, aby nie musieć patrzyć)  (gdy spoglądam – znowu przez przypadek, może z próżności; gdy spoglądam, widzę, niebieską poświatę monitorów, rozpraszającą mrok, wyodrębniającą ze słuchającej, oglądającej masy)   Bez  nazwisk. Pytania retoryczne. Mówienie do i dla siebie.  Idę. Lecz czuje ciężar. Wszędzie są słowa, Odłożę je …. I wyjmę gdy będą potrzebne.  Spoglądam. Przez szpary w drzwiach. Widzę ludzi i człowieka. Oddzieleni od siebie.  Z szacunku? Z próżności? Ze strachu?  Nie wiem. I nie mam kogo zapytać. A nawet jeżeli się odważę. Usłyszę; jak mówił ten,  jak pisał tamten, Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [127] światło tworzy mrok    słowa tworzą zasłonę   wypełniają i wydrążają   słyszę głos swój – nie swój unoszący się nad sufitem ponad ciałami   słowa monotonia kojący szum dyskursu  bezpiecznie skryty w cytatach przed głosem przed spojrzeniem  z badań tamtej wynika…. Strach ● przed nimi, przed wami – przed tymi, którzy mogą rozpoznać, pozór przedstawienia, moje niedopasowanie do roli – że skłamałem w CV: że znam się, że publikuję teksty naukowe; że to przypadkowo, bo coś, ktoś sobie o mnie pomyślał; że tak naprawdę to nic nie wiem i nie mam nic do powiedzenia – drżenie głosu ujawnia kruchość wiedzy, prowizoryczność teoretycznych konstrukcji – to strach, że ktoś rozpozna, że nie jestem człowiekiem Uniwersytetu, ale oszustem, drobnym cwaniakiem – ten strach, że niezależnie ile bym nie czytał, ile bym nie pracował, to i tak mówię i myślę banały, oczywistości, a może nawet popełniam szkolne błędy – Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [128] przed sobą   gdy zapalają się światła widzę ławki   sala jest pusta tak jak była wcześniej  nic się nie wydarzyło czasami widzę to w waszych oczach – że ta cała moja wiedza, moje analizy, to… – najchętniej cytowałbym podręcznik – tylko nie wiem czy ten jest najnowszy - - nie patrzę w oczy ● przed wami, przed Innym – bo to jest coś, takie spotkanie, nieprzewidywalne – i co, jeśli pojawi się coś, nad czym nie zapanuję, z czym sobie nie poradzę? Dlatego nie słucham – głosy zlewają się w nieistotny szum – dlatego nie wiedzę prowokujących gestów - - sala zawsze jest pusta. ● przed wami – piszącymi skargi, wystrajającymi oceny, komentującymi, plotkującymi – „lichy student jest w stanie ściągać w dół nawet bardzo dobrego wykładowcę” (Rutkowiak 2010, 58)  ● przed sobą – że moje słowa będą Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [129] zbyt krótkie, że drogi się zapętlą, nogi poplączą, zgubię krok – i będę stał na scenie, nie wiedząc co robić – a czas występu jest wyznaczony – za to mi płacą – za wygadane godziny  Zanikam jako człowiek. Czuje, że staje się elementem (wymiennym) czegoś większego    II (w przerwie) inni aktorzy którzy wiedzą co robić panie z mopami przecierające podłogę ławki ze śladów wymiocin (Stańczyk 2010, 2013)  na jednej wydrapany napis woła: „dość faszerowania!” Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [130] zagłuszony przez oburzenie -To wandalizm!  Wagoniki – cały tabor -Czy ci studenci nigdy nie dorosną?  Na widowni resztki, kartki, odciski butów. Gdzieniegdzie resztki zdań niczyje spokojnie wsiąkają w podłogę  III. (dostaję takie pocztówki, śnią mi się takie sny pod łóżkiem mam plecak z narzędziami śrubokręt, młotek, klucz francuski… -narzędzie dydaktycznego terrorysty- w dziecięcym plecaczku - III. pod łóżkiem mam torbę z elementami śruby, gwoździe, nakrętki…. elementy, które potrzebują narzędzi do, których nie mam dostępu, bo ktoś umieścił je na najwyższej półce  Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [131] teraz jestem dorosły jestem dobrym pracownikiem wykonującym swoje obowiązki powtarzającym w chórze „tak trzeba” tak trzeba powtarzać dogrywać słowa i gesty z podręcznika)   Wchodzę do sali  teraz muszę być dzieckiem, żeby ktoś inny mógł czuć się dorosłym. Nauczyłam się powtarzać. Nauczyłam się przytakiwać głową. Aby system istniał,  powtarzam “tak trzeba”. Zapamiętywać i odtwarzać, zaakceptowane przez władze cudze myśli, słowa i idee.  Wchodzę do sali   Solidnie wyglądające śruby, mocne złączenia, rzędy ciężkich, brązowych ławek, składane krzesła – masywne biurko na podwyższeniu, za nim tablica, obok katedra – mikrofon, głośniki, światło padające na biurko dostojeństwo zmaterializowane śruby, złączenia, trybiki, sylabusy, ustawy, umowy akademicka wolność biurokracji   Jest mrok Jest światło i dobrze wykonywana praca Jesteśmy my Jest On czasem odpowiedź na  Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [132] -uznanie w oczach władzy  (ślę sobie pocztówki tak, żeby nie pamiętać tworzę obraz pojmanego partyzanta dydaktycznego-terrorysty żeby zapomnieć, że dydaktyka to przekleństwo robiąc swoje tak by było tanio szybko i bezproblemowo śniłem o Uniwersytecie bez studentów etacie naukowym gdzie tylko czytanie, pisanie i spokój od ludzi) pytanie – cytat -uznanie w oczach wykładowcy.  Muszę opowiadać ludziom,  że to co robię jest ważne. Potrzebuje potwierdzenia  swojego istnienia. Opowiadam czasem  nieświadomie kłamstwa. Gdybym przyznała się do prawdy … Musiałbym podjąć decyzję. Tak jest lepiej myślę. Tak jest bezpieczniej …  Bo gdy na czarnym (tle) Pojawi się chociaż jedna biała …. To choć ja krzyknę nadzieja! Władza powie, że to  plama.  Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [133]  NA KORYTARZU  na korytarzu panuje tłok, wielość różnych ciał, kolorów, chaos gestów i głosów, przenikających się na płaskiej przestrzeni, gdzie różnice nie mają charakteru dystynktywnego nie ma słów tylko melodia bez struktury bez orkiestry bez dyrygenta  O: Wydaje mi się, że wszelka próba wydobycia słów, zdań, przypisania ich podmiotom, jest arbitralnym rozcinaniem - słyszę to, co chcę usłyszeć .....co to było?....niesamowita....myślę....jezukurwajapierdole...co to jest?.....  Rysujecie zbyt deterministyczny obraz, a przecież wspólnie coś napisaliście. Coś się chyba wydarzyło. Jakieś spotkanie. Wiem, że są śruby, które wpływają na nasza i studentów pracę, niekiedy płacimy za ich naruszanie, ale zdarza się, że się luzują. Myślę, że ten tekst jest przykładem, że Universitas zaistniał, że nie jest tak źle.  Przeczytałem: mrok i samotność. Student występuje też sam, nie ma płci, a wykładowca ma "On". Zastanawiałem się w trakcie czytania na ile to uniwersalne, czy tylko polskie, tylko pedagogiczne... bo założenie jest takie, że słowo powinno dawać wolność, a widać że nie daje nikomu na sali. Aktywiści dydaktyki powiedzieliby...   Coś się chyba wydarzyło. Napisaliście tekst. Napiszcie też o tym.  Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [134] O: Co się wydarzyło? Co się napisało? Nie potrafię tego powiedzieć.  Wydarzenie jest związane z pojawieniem się tego, co w obrębie danej sytuacji nie daje się pomyśleć, wysłowić ani zobaczyć. Jest zatem przerwą, luką, dziurą, czymś, co nie pasuje, naddatkiem względem sytuacji (Tercz 2015).  (...) zdarzenia nie da się nazwać według żadnego gatunku, jego wyjątkowość nagle wygasa; niczym kokarda haiku owija się wokół samego siebie jak ślad znaku, który wydawał się istnieć, a uległ zatarciu; nic nie pozostało, kamień słowa wyrzucono na próżno: ani fal, ani przepływu sensu (Barthes 2012, 121).  P: Jak już pisałam w tekście ja "zanikam ....". Zastanawiam się czy to dla tego, że jestem tylko studentką .... a może to co tam napisałam nic nie wnosi nie zmienia ....  Za nami została pusta sala, lśniące blaty ławek i katedra, bez śladów używania i tylko  kartka: Poszliśmy do Croatan.   O: Inna kartka wsunięta dyskretnie do dłoni: Twój tekst nie pozostawia miejsca na głos czytelnika.   P: i jeśli dalej "mnie nie będzie"  O: problemem nie jest tylko umożliwienie mówienia, ale władza nad głosem studenta dotyczy jego dystrybucji, tworzenia kontekstu wypowiedzi, modulowania - trochę, mam takie wrażenie, że to jakby kolejny wykład, tylko w Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [135] innych warunkach, gdzie pozwalam studentce współmówić, o ile współgra z moim głosem, odpowiednio go dopełnia, nie wyłamuje się  P: więc, tekst nic nie wnosi nie zmienia, nie znaczy (przynajmniej ja to tak odebrałam mogę się mylić)  Nie jestem pewien, czy coś się wydarza, czy to nie są halucynacje dydaktyka. Kolejny wykład, kolejne nieporozumienie, gdzie wciąż nadzoruję głosy, sposoby istnienia, rozwija się sieci pozornych relacji.  (trudno utrzymać płaską przestrzeń, równomoc głosów - nauczycielskie spojrzenie hierarchizuje, gesty przechwytują melodię, jednych wyciszając, innym zezwalając na kontrolowane improwizacje; nauczycielskie spojrzenie każdą przestrzeń przemienia w wykładową salę - maszeruję korytarzem ustawiając ciała pod ścianą, w równym rzędzie, bez biegania, bez hałasowania) Kiedy już wszystko podzieliłem, ustawiłem, wtedy powiedziałem: O: Może, tutaj można kontynuować dialog. Uporządkowałem, trochę wyciąłem, bo to dotyczyło (moim zdaniem) bardziej samej AE i pisania AE, niż dydaktyki - ale się nie upieram. W sumie sporo pozmieniałem.  P: Sporo niewiele pozostało z dialogu ... więc chyba trzeba "coś" dodać. Mówił Pan, że nie chce za bardzo ingerować w tekst, bo to by za bardzo zmieniło jego "sens", więc co się stało, że zmienił Pan zdanie?  O: (nie wiem, nie wiem, nie wiem) Musiałbym się zastanowić, dlaczego - chyba moje dyktatorskie cechy dały o sobie znać... i może popłynąłem na fali zamykania projektów... (nie wiem, nie wiem, nie wiem) A też tak wczoraj pomyślałem, bo Pani mówiła żebym coś dopisał, dopisałem mało, później nic się z tekstem nie działo - to stwierdziłem, że dopiszę więcej - i chyba za dużo dopisałem, pozmieniałem. Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [136]  P: Nie mogę znaleźć tekstu z dialogami. Czy edytując "improwizacje" usunął go Pan?  O: Tak.  P: Mówiłam, żeby Pan odpisał na rozmowę w dialogu. Nasze wypowiedzi urywki rozmów stały się niewielkim dodatkiem do zakończenia. Chyba nie o to chodziło. Samo zakończenie jest dobre coś mówi, gdzieś wprowadza .... tyle, że w Pana sytuacje. Mam rację mówiąc, że zanikam. Może tak musi być ...  O: To, co zrobić, aby Pani nie znikała - o ile to możliwe. (nie wiem, nie wiem, nie wiem)   P: Coś się wydarzyło. Może nie tak jak miało. Może inaczej się nie da. Może jeszcze nie teraz.  Pewnie dlatego, że wiem mniej, mniej umiem, mniej rozumiem. A co jeśli się boje, że moje zdanie nic nie znaczy. A może to Pana strach przed tym, że bez kontroli tekst mógłby być zły… Może to Pana pewność siebie, że wie Pan lepiej. A może to nie miał być nasz tekst tylko Pana … nie wiem. Początki zawsze bywają trudne.  O: Może, może cały czas, gdzieś w tym tekście, i tej pracy, działa, skryta lub nie, relacja z wykładu, student-wykładowca. I tak na prawdę nic się nie wydarzyło, co by się wymykało. Gdyby się tak zastanowić, jak wyglądała praca nad tekstem, jakie były warunki używania głosu. Czy Pani mogła mówić swobodnie, a ja mogłem używać słów, dokonywać gestów, które nie miałyby jakieś większej mocy? A ja po prostu, jako osoba pisząca/mówiąca niekiedy zakochuje się we własnych zdaniach. (nie wiem, nie wiem, nie wiem). Ale też... Nigdy nie zapytałem Pani, czym dla Pani jest ten tekst, jakie znaczenie Pani temu nadaje... Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [137]  BIBLIOGRAFIA Tercz, Jakub, 2015, Filozofia i to, co na zewnątrz. Wokół Manifestów dla filozofii Alaina Badiou Machina myśli, dostęp: https://machinamysli.wordpress.com/2015/07/04/filozofia-i-to-co-na-zewnatrz-wokol-manifestow-dla-filozofii-alaina-badiou/ Barthes, Roland, 2012, Imperium znaków, tłum. Adam Dziadek, Warszawa: Aletheia. Stańczyk, Piotr, 2010, Milcząca zgoda, kultura ciszy i polityka głosu, Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 3 (51), ss. 25-38. Stańczyk, Piotr, 2013, Człowiek, wychowanie i praca w kapitalizmie. W stronę krytycznej pedagogiki pracy, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Rutkowiak, Joanna, 2010, O tęsknocie do uniwersyteckiej przyjaźni: przemiany w uniwersytecie, przemiany w jego ludziach, Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 3 (51), ss. 52-65.  Podziękowania Pragniemy podziękować za inspirujące komentarze (kolejność alfabetyczna) Ewie Bochno, Maksymilianowi Chutorańskiemu, Jarkowi Jendza, Annie Kacperczyk, Piotrowi Kowzanowi, Jackowi Morozowi, Helenie Ostrowickiej, Tomaszowi Zimnemu.    Oskar Szwabowski, Paulina Wężniejewska Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu) [138] ABSTRACT In this article we use the co-autoethnography method to analyse the didactic screws. At the same time we are trying to loosen them.  SŁOWA KLUCZOWE: Studiowanie, autoetnografia, edukacja wyższa KEYWORDS: Study, autoethnography, higher education  

Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu)

In this article we use the co-autoethnography method to analyse the didactic screws. At the same time we are trying to
loosen them

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/20894/1/HYBRIS_36_1_Szwabowski_Wezniejewska_121_138.pdf

Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Podręcznik z filozofii. Premiera (współ-autoetnografia wykładu)

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w