Results of observing morphological diversity of P. boryanum and
P. duplex occurring in samples from Pond Okręt are presented. The same teratological
forms that were collected in the water body in 1968-1969 continued to inhabit it
also after over a dozen years, in 1984-1987.Zadanie pt. Digitalizacja i udostępnienie w Cyfrowym Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego kolekcji czasopism naukowych wydawanych przez Uniwersytet Łódzki nr 885/P-DUN/2014 zostało dofinansowane ze środków MNiSW w ramach działalności upowszechniającej naukę

Kalinowska-Kucharska, Ewa

Sitkowska, Małgorzata

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSISFOLIA BOTANICA 11 175-183 1996(Acta Univ. Lodz., Folia bot.)Ewa Kalinowska-Kucharska, Małgorzata SitkowskaOBSERWACJE ZMIENNOŚCI MORFOLOGICZNEJ P ED IA STRU M  BO RYAN U M  (TURP.) MENEGH. I PE D IA STR U M  D U PLEX  MEYEN W PRÓBACH ZE STAWU OKRĘT MORPHOLOGICAL DIVERSITY OF PED IA STRU M  BO RYAN U M  (TURP.) MENEGH. AND P. D U PLEX  MEYER IN SAMPLES FROM POND OKRĘTABSTRACT: Results of observing morphological diversity of P. boryanum and P. duplex occurring in samples from Pond Okręt are presented. The same teratological forms that were collected in the water body in 1968-1969 continued to inhabit it also after over a  dozen years, in 1984-1987.T r e ś ć1. Wstęp2. M etoda i cel pracy3. Opis terenu4. Obserwacje i podsumowanie5. Piśmiennictwo6. Summary1. W STĘPZmiennością taksonów rodzaju Pediastrum zajmowali się m. in. B i g e a r d (1933), C h a n g  (1981), C h a n g ,  C h a n g - S c h n e i d e r  (1980), C h o d a t  (1902), E c o n o m o u - A m i l l i ,  S p a r t i n o u  (1989), G o r j a c e v  (1963, 1966), H o r t o b ä g y i  (1945, 1959), P a r r a  B a r r i e n t o s  (1979), S u l e k  (1969).Powstanie form teratologicznych u Pediastrum spowodowane jest wg P a r r y  (1979) niekorzystnymi warunkami zewnętrznymi, takimi jak: eks­tremalna temperatura, silne oświetlenie, wzrost na pożywkach agarowych oraz zbyt silna koncentracja soli mineralnych, występująca często w stawach hodowlanych. C h a n g  (1981) obserwował formy teratologiczne u P. duplex i P. boryanum. C h a n g - S c h n e i d e r  (1980) i C h a n g  (1981) zwrócili uwagę na występowanie przestrzeni międzykomórkowych u P. boryanum, co jest wg niektórych autorów ( B i g e a r d  1933, C h o d a t  1902) cechą gatunkową P. duplex, a nie P. boryanum. Występowanie przestworów międzykomórkowych było podstawą do utworzenia w 1969 r. przez Sułka odmiany P. boryanum var. comutum. C h a n g  (1981) sugeruje, by przy rozróżnianiu P. duplex i P. boryanum brać pod uwagę nie tylko cechy morfologiczne, ale również stosunek guaniny do cytozyny. Zastosowanie m etod biochemicznych przy rozróżnianiu gatunków staje się wg niego konieczne, ponieważ nawet tak stała cecha jak skulptura ściany komórkowej jest cechą przydatną taksonomicznie tylko przy wyróżnianiu odmian.W cytowanych wyżej pracach nie spotkano informacji dotyczących ciągłości zmian morfologicznych Pediastrum, występujących w tym samym zbiorniku w określonym czasie.Niniejsza praca ma charakter przyczynkowo-przeglądowy. Przedstawiono w niej wyniki obserwacji dotyczącej utrzymujących się form teratologicznych P. boryanum i P. duplex w próbach ze stawu Okręt w latach 1968-1969 i 1984-1987.2. M ETODA I CEL PRACYM ateriał do obserwacji zbierano przeciętnie raz w miesięcu, w latach 1968, 1969 i 1984-1987, od kwietnia do października.Próby pobierano siatką planktonową nr 25. Po przywiezieniu do pracowni zebrany materiał konserwowano roztworem 4%  formaliny. Obserwacje prowadzono za pomocą mikroskopu świetlnego typu Ergaval oraz elektro­nowego mikroskopu skaningowego JSM-35C. Próbę fitoplanktonową do obserwacji pod mikroskopem skaningowym przygotowywano wg metody S i t k o w s k i e j  (1992).Zamieszczone fotografie wykonano aparatem fotograficznym „Practica super T L ” .W celu stwierdzenia zmienności gatunków Pediastrum boryanum i P. duplex na przestrzeni około 15 lat, analizowano po 100 osobników każdego z tych gatunków z prób zbieranych od kwietnia do września 1968 i 1984 r.3. O PIS TERENUWedług fizycznogeograficznej regionalizacji Polski ( K o n d r a c k i  1981) staw Okręt położony jest na terenie praprowincji Nizin Środkowopolskich wchodzących w skład Niżu Środkowoeuropejskiego. Znajduje się on w pół­nocno-zachodniej części województwa skierniewickiego obok miejscowości Rogoźno. Ten sztuczny zbiornik utworzony został w miejscu naturalnego zbiornika na terenie Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej, na 17,5 km rzeki Bobrówki, na wysokości 98 m n.p.m.Według informacji uzyskanych w Państwowym Gospodarstwie Rybackim Łyszkowice, powierzchnia ewidencyjna stawu wynosi 158,84 ha, a powierzchnia lustra wody 155,34 ha. W stawie Okręt intensywny chów ryb prowadzony jest od 1958 r. ( L i g o w s k i  1988).4. OBSERW ACJE I PODSUMOWANIEObserwacje P. boryanum oraz P. duplex prowadzone w próbach ze stawu Okręt ( K a d ł u b o w s k a ,  K a l i n o w s k a  1970, K a d ł u b o w s k a  i in. 1972, K a l i n o w s k a  1970, S i t k ó w  s k a  1992) umożliwiły stwierdzenie utrzymującej się w ciągu 20 lat zmienności, polegającej na:1) nieregularnym kształcie skupień (tabl. I 1-6),2) wykształceniu się wypukłych skupień (tabl. II 1, 2),3) występowaniu w skupieniach komórek różnej wielkości (tabl. II 3, 4),4) braku lub wykształceniu nieprawidłowych wyrostków w komórkach zewnętrznych (tabl. II 5, 6).S u l e k  (1969) i P a r r a  B a r r i e n t o s  (1979) wspominają równieżo tych zmianach, lecz uważają, że w zbiornikach naturalnych spotykane są one rzadko.W pracach tych autorów brak jest informacji dotyczącej wypukłych skupień P. boryanum i P. duplex, które zaobserwowano w próbach ze stawu Okręt. S u l e k  (1969) wspomina o skupieniach, w których komórki ułożone były przestrzennie, co było powodem utworzenia przez W o ł o s z y ń s k ą  (1914) P. coelastroides i P. sorastroides. P a r r a  B a r r i e n t o s  (1979) uważa te taksony za coelastroidalne formy P. boryanum.1. Wyniki orientacyjnej analizy ilościowej potwierdzają dużą liczbę skupień teratologicznych obserwowanych gatunków (tab. I, II).2. Średnia liczba skupień teratologicznych P. boryanum w próbach od kwietnia do września 1968 r. wynosiła około 42 (na 100 obserwowanych skupień), a w tym samym okresie 1984 r. -  29 (tab. I). Średnia liczba1, 3, 6 -  P. -  1000 x , 2 skaningowy),1, 3, 6 -  P 3 -  1000 x ,  scanning), 4,T a b l i c a  Iboryanum -  nieregularny kształt skupień, powiększenie: fot. 1, 6 -  8 00x ,  fot. 3 P. boryanum -  nieregularny kształt skupienia, powiększenie 1000 x (mikroskop4, 5 -  P. duplex -  nieregularny kształt skupień, powiększenie 800 x . Odcinek na zdjęciu odpowiada 10 /anboryanum -  irregular form of aggregates, magn.: Figs. 1, 6 -  800 x ,  Fig.2 -  P. boryanum -  irregular form of aggregat, magn. 1000 x (microscope 5 P. duplex -  irregular form of aggregates, magn. 800 x Scale bars =  10 pmT a b l i c a  II1 -  P. duplex -  skupienie wypukłe, niektóre komórki brzeżne pozbawione wyrostków, powiększenie 800 x ,  2 -  P. boryanum -  skupienie wypukłe, niektóre komórki brzeżne pozbawione wyrostków, powiększenie 1000 x,  3 -  P. duplex -  komórki w skupieniu różnej wielkości, powiększenie 1000 x ,  4 -  P. boryanum -  komórki w skupieniu różnej wielkości, powiększenie 1000x, 5 -  P. boryanum -  komórki brzeżne pozbawione wyrostków, powiększenie 1000 x ,  6 -  P. duplex -  komórki brzeżne o wyrostkach zniekształconych, komórki środkowe ułożone w dwóch warstwach, powiększenie 800 x .  Odcinek na zdjęciu odpowiada 10 /an1 -  P. duplex -  convex aggregat, some out-side cells missing processes, magn. 800 x ,2 -  P. boryanum -  convex aggregat, some out-side cells missing processes, magn. 1000 x ,3 -  P. duplex -  cells of various size in aggregat, magn. 1000 x ,  4 -  P. boryanum -  cells of various in aggregat, magn. 1000 x ,  5 -  P. boryanum -  out-side cells without processes, magn. lOOOx, 6 -  P. duplex -  out-side cells with deformed processes, middle cells arranged intotwo layers, magn. 800 x.  Scale bars =  10 /anoooLiczba skupień P. boryanum analizowana w próbach z 1968 i 1984 r.The number of aggregates P. boryanum analysed in samples from 1968 and 1984Rodzaj skupień Type o f aggregates1968 1984Średnia liczba skupień Average number of aggregates2 2 IV 03 V 15 VI 03 VII 03 VIII 30IX 10IV 10V 24 VI 02 VII 21 VIII 18X 1968 1984Skupienia prawidłowe Regular form of aggregates36 80 50 50 50 80 65 71 84 70 66 70 57,6 71,0Nieregularne kształty skupień Irregular form of aggregates35 16 39 34 24 6 22 14 11 21 15 19 25,6 17,0Skupienia wypukłe Convex aggregates12 - - 2 1 - 9 3 4 5 8 5 2,5 5,7K omórki różnej wielkości Cells o f various size in  aggre­gates17 4 11 14 25 14 4 12 1 4 11 6 14,1 6,3Objaśnienia: ” oznacza nieobecność skupień. Explanations: indicates an aggregates is not present.Ewa Kalinowska-Kucharska, Małgorzata SitkowskaLiczba skupień P. duplex analizowana w próbach z 1968 i 1984 r.The number o f aggregates P. duplex analysed in samples from 1968 and 1984Średnia liczbaRodzaj skupień Type o f aggregates19 58 1984skupień Average number of aggregates22IV 03 V 15 VI 03 VII 31VIII 30IX 10IV 10V 24 VI 02 VII 21 VIII 18X 1968 1984Skupienia prawidłowe Regular form of aggregates— 67 44 67 57 90 - 66 53 59 52 63 65,0 58,6Nieregularne kształty skupień Irregular form of aggregates- 31 47 31 30 10 - 21 39 33 37 31 29,8 32,2Skupienia wypukłe Convex aggregates- - 3 - 2 - - 11 7 6 8 5 1,0 7,4Komórki różnej wielkości w skupieniach Cells of various size in aggre­gates2 6 2 11 2 1 2 3 1 4,2 1,8Objaśnienia: oznacza nieobecność skupień. Explanations: indicates an aggregates is not present.Obserwacje zmienności morfologicznej...skupień teratologicznych P. duplex wynosiła analogicznie: w 1968 r. -  35, a w roku 1984 -  około 41 (tab. II).3. Nie obserwowano wyraźnych różnic w liczbie skupień teratologi­cznych w poszczególnych miesiącach z wyjątkiem września 1968, kiedy to wystąpiła znikoma liczba tych skupień gatunku Pediastrum duplex (tab. II).4. Wśród wyróżnionych form teratologicznych najmniej było skupień wypukłych.5. Wyniki prowadzonych obserwacji pozwalają przypuszczać, że utrzy­mujące się zmiany morfologiczne P. boryanum i P. duplex, zależą nie tylko od warunków fizykochemicznych badanego akwenu, lecz są uwarunkowane genetycznie.Przedstawiona praca jest pierwszym etapem badań porównawczych skupień teratologicznych Pediastrum występujących w zbiornikach o podob­nych i różnych warunkach fizykochemicznych.S. PIŚM IENNICTW OB i g e a r d  E. 1933. Les Pediastrum d ’Europe. Trav. Lab. Bot. Univ. Cathol. Angers. 5: 1-192.C h a n g  T. P. 1981. A comparative Study o f  Pediastrum boryanum (Turp.) Menegh. and Pediastrum duplex Meyen. Arch. Protistenk. 124: 232-243.C h a n g  T.  P., C h a n g - S c h n e i d e r  II. 1980. Zur Variabilität von Pediastrum boryanum (Turpin) Meneghini. Arch. Ilydrobiol., Suppl., 60: 53-62.C h o d a t  R. 1902. Algues vertes de la Suisse. Pleurococcoides-Chroolepoides. M atériaux pour la flore cryptogamique Suisse. 1, 3: 224-230.E c o n o m o u - A m i l l i  A., S p a r t i n o u  M. 1989. On the variability o f  Pediastrum boryanum var. brevicorne A. Br. (Hydrodictyaceae, Chlorophyta) from  natural populations o f  lake Amvrakia Greece. Arch. Hydrobiol., Suppl., 82, 1: 67-78.G o r j a c e v  P. P. 1963. Eksperimentalnoe izucenija izmencivosti form y kletok u nekotorych raznovidnostej Pediastrum boryanum (Turp.) Menegh. Bot. Źum . 48, 8: 1205-1207.G o r j a c e v  P. P. 1966. Nekotorye obicie certy izmencivosti form y kletok u razlicnych vidov roda Pediastrum. Bot. Źurn. 51, 5: 731-733.H o r t o b â g y i  T. 1945. Pediastrum -  randellenssegek a Balatonból. Abnormitates generis Pediastrum e lacu Balaton (Hungaria). Bot. Közlem. 42: 10-13.H o r t o b â g y i  T. 1959. Nyari phytoseston és teratológisi vizsgàlatok Balatonboglâron. Pedag. Föiskola Fâzetei., 147: 507-530.K a d ł u b o w s k a  J. Z., L i g o w s k i  R. ,  S z a l a c h a  J., K a l i n o w s k a  E. 1972. Glony stawu rybnego Okręt. Zesz. Nauk. UL, ser. II, 51: 49-64.K a d ł u b o w s k a  J. Z., K a l i n o w s k a - K u c h a r s k a  E., S i t k o w s k a  M. 1990. Morp­hological character o f some Pediastrum species from  the Okręt pond. Streszczenie. International Symposium, Smolenice.K a d ł u b o w s k a  J. Z., K a l i n o w s k a  E. 1970. Analiza morfologiczna niektórych gatunków rodzaju Pediastrum Meyen. Streszczenia referatów VIII Zjazdu Hydrobiologów Polskich w Białymstoku: 58.K a l i n o w s k a  E. 1970. Analiza morfologiczna gatunków rodzaju Pediastrum występujących w stawie Okręt. Maszynopis w Katedrze Botaniki UŁ, Łódź.K o n d r a c k i  J. 1981. Geografia Jizyczna Polski. PWN, Warszawa: 1-463.L i g o w s k i  R. 1988. Distribution o f  sessile algae species in the River Bobrówka and some pondi situated along its course (Central Poland). Acta Hydrobiol. 30, 12: 191-208.P a r r a  B a r r i e n t o s  O. O. 1979. Revision der Gattung Pediastrum Meyen (Chlorophyta). Bibliotheca Phycologica 48: 1-242.S i t k o w s k a  M. 1992. Cechy morfologiczne taksonów rodzaju Pediastrum (M eyen) i ich zastosowanie w taksonomii. Acta Univ. Lodz., Folia bot., 9: 47-104.S u l e k  J. 1969. Taxonomische Übersicht der Gattung Pediastrum Meyen. [W:] F o t t  B., Studies in Phycology, Praga: 197-261.W o ł o s z y ń s k a  J. 1914. Zellpflanzen Ostafrikas, gesammelt au f der Akademischen Studienfahrt 1910. „Iledwigia” , 55: 183-223.6. SUMMARYMorphological observations of P. boryanum and P. duplex were carried on samples collccted in Pond Okręt in 1968, 1969, 1984 and 1987. Coenobium diversity was recorded; it consisted in:1) irregular shape of coenobia,2) development of convex coenobia,3) occurrence of variously sized cells in a single coenobium,4) lack of processes in certain peripheral cells.Observation results presented in the study testify to the persistence of this diversity in the water body over the period of about 15 years.D r Ewa Kalinowska-Kucharska Wpłynęło do RedakcjiD r M ałgorzata Sitkowska Folia botanicaK atedra Botaniki 15.06.1992Uniwersytetu Łódzkiego ul. Banacha 12/16, 90-237 Łódź

Morphological diversity of Pediastrum boryanum (Turp.) Menegh. and P. duplex Meyer in samples from Pond Okręt

Results of observing morphological diversity of P. boryanum and
P. duplex occurring in samples from Pond Okręt are presented. The same teratological
forms that were collected in the water body in 1968-1969 continued to inhabit it
also after over a dozen years, in 1984-1987

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/11089/15784/1/fb11Kalinowska_Kucharska_Sitkowska175_183.pdf

Morphological diversity of Pediastrum boryanum (Turp.) Menegh. and P. duplex Meyer in samples from Pond Okręt

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Morphological diversity of Pediastrum boryanum (Turp.) Menegh. and P. duplex Meyer in samples from Pond Okręt

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w

Biblioteka Nauki - repozytorium artykuÅÃ³w