Szukalski, Piotr

Polish

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)

Demografia i Gerontologia Społeczna – Biuletyn Informacyjny 2014, Nr 9 Piotr Szukalski Instytut Socjologii Uniwersytet Łódzki pies@uni.lodz.pl    Skąd się pozyskuje małżonków?  Z reguły nie zastanawiamy się, w jaki sposób pary małżeńskie, jakie znamy, poznały się, ani gdzie to miało miejsce. Zakładamy na co dzień, iż ludzie poznają się w naturalny sposób – spotykając się przypadkowo twarzą w twarz, po czym, jeśli pojawia się zaciekawienie, a tym bardziej zauroczenie, znajomość się samoistnie rozwija. Tymczasem w rzeczywistości sprawa jest bardziej skomplikowana. Pomijając już kwestię konieczności spotkania się twarzą w twarz (a badania prowadzone na UŁ wśród narzeczonych zamieszkujących Łódź i tereny przyległych gmin wskazują, iż dla znaczącego odsetka – 8,8% – „miejscem” poznania się jest Internet), prawdziwość powyższego stwierdzenia oznaczałaby, że małżeństwa są formowane przede wszystkim przez osoby mające możność spotkania się, a zatem zamieszkujące w pobliżu. Tym samym należałoby oczekiwać, iż nowo zawierane związki małżeńskie powinny być formowane przez ludzi z sąsiedztwa. Tymczasem występują przecież – i to nierzadko – takie związki małżeńskie, w przypadku których występują bardzo duże odległości pomiędzy dotychczasowymi miejscami zamieszkiwania nowożeńców. Ludzie bowiem zmieniają miejsce zamieszkiwania, podróżując, pracując, pobierając naukę, zaś każda z tych czynności zwiększa prawdopodobieństwo znalezienia partnera pochodzącego z mniej lub bardziej odległych rejonów. Niestety, dostępne dane statystyczne pozwalają jedynie z dużym przybliżeniem opisać proces doboru przestrzennego nowo zawieranych związków małżeńskich. Spróbujmy jednak na podstawie tych danych – umożliwiających jedynie porównanie województw będących miejscami stałego pobytu (tj. stałego zameldowania) obojga nowożeńców – przedstawić mapę doboru małżeńskiego. Wspomniane wcześniej badanie narzeczonych przeprowadzonych na terenie obszaru metropolitarnego Łodzi wskazuje, iż zdecydowanie preferowane są małżeństwa pomiędzy osobami zamieszkującymi relatywnie blisko (do 5 km pomiędzy miejscami zamieszkiwania przyszłych małżonków), zaś jedynie 5,8% badanych par dzielił dystans przestrzeni równy 100 km lub więcej. Zatem w przypadku pewnej części małżeństw uzyskuje się partnera z relatywnie dużej odległości. W przypadku przywołanych danych GUS za takie związki, w przypadku których występuje duża odległość pomiędzy miejscami stałego zameldowania, uznać należy województwa niesąsiadujące ze sobą. Gdy bowiem mamy do czynienia z regionami sąsiednimi, może się okazać, iż granica województwa w praktyce oznacza granicę oddzielającą sąsiednie powiaty, czy wręcz gminy, a zatem obszary przylegające do siebie. Tymczasem, jeśli już małżeństwa nowożeńców zamieszkujących inne województwa występują, okazuje się, iż najczęstszymi regionami pochodzenia są województwa ościenne, a poza nimi inne jednostki administracyjne, znaczące pod względem demograficznym (wielkość zamieszkującej Demografia i Gerontologia Społeczna. Biuletyn Informacyjny, 2014, nr 9  Wszystkie numery Biuletynu dostępne są na stronie: http://dspace.uni.lodz.pl  Strona 2  populacji, a zatem i prawdopodobieństwo poznania potencjalnego partnera) i gospodarczym (atrakcyjność imigracyjna, tj. atrakcyjność jako miejsca pobierania nauki, wykonywania pracy, choćby i tymczasowej), w praktyce przede wszystkim województwo mazowieckie. Generalnie, zdecydowana większość zawieranych małżeństw obejmuje przypadki, gdy oboje partnerzy pochodzą z tego samego województwa (82,8% w skali kraju). Nieco częściej jest to prawdą w przypadku mężczyzn niż kobiet, co spowodowane jest trochę wyższą częstością pozyskiwania obcokrajowców jako życiowych partnerów przez Polki w porównaniu z Polakami (tzw. małżeństwa binacjonalne). Niemniej, dokonując porównań międzywojewódzkich, zauważyć można znaczące zróżnicowanie tego odsetka, zarówno w przypadku małżeństw zawieranych przez kobiety z danego regionu (tab. 1), jak i mężczyzn (tab. 2).  Tabela 1 Rozkład przestrzenny miejsc pochodzenia męża według województwa, z którego pochodziła żona – rok 2013 (w %) Region  pochodzenia  żony Region pochodzenia męża  Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Zagranica Dolnośląskie 100 83,4 0,6 0,5 1,4 1,0 0,9 1,1 1,8 0,6 0,3 0,5 1,9 0,4 0,4 2,5 0,8 1,9 Kujawsko-pomorskie 100 0,6 82,7 0,4 0,4 0,8 0,5 2,5 0,2 0,3 0,3 2,8 0,8 0,2 1,3 4,0 0,9 1,3 Lubelskie 100 0,8 0,5 81,1 0,2 0,8 1,5 7,0 0,2 2,4 0,5 0,6 0,9 1,0 0,5 0,6 0,4 1,2 Lubuskie 100 4,6 0,6 0,3 78,5 0,5 0,8 1,2 0,7 0,4 0,1 0,6 1,0 0,2 0,3 5,4 3,1 1,7 Łódzkie 100 1,4 0,9 0,7 0,3 82,4 0,8 4,5 0,6 0,5 0,2 0,5 2,2 0,8 0,4 2,1 0,5 1,3 Małopolskie 100 0,6 0,3 0,8 0,1 0,6 84,8 1,3 0,4 2,8 0,2 0,3 4,2 1,3 0,2 0,4 0,3 1,3 Mazowieckie 100 0,6 0,9 2,6 0,2 2,0 0,9 83,8 0,2 0,7 1,3 0,8 0,9 1,0 1,3 0,6 0,4 1,7 Opolskie 100 4,8 0,3 0,7 0,5 1,3 1,0 1,0 79,8 0,5 0,1 0,4 5,8 0,5 0,4 1,2 0,5 1,5 Podkarpackie 100 0,8 0,3 2,6 0,2 0,5 5,0 1,8 0,3 82,6 0,3 0,3 1,8 1,4 0,3 0,4 0,2 1,1 Podlaskie 100 0,5 0,7 1,1 0,2 0,6 0,8 6,9 0,1 0,5 81,8 1,1 0,8 0,3 3 0,5 0,4 0,8 Pomorskie 100 0,7 2,6 0,5 0,3 0,4 0,5 1,7 0,3 0,3 0,4 84,0 1,0 0,2 2,6 1,0 1,8 1,7 Śląskie 100 1,0 0,3 0,5 0,2 0,9 3,1 1,2 1,4 0,7 0,2 0,4 87,0 0,8 0,3 0,6 0,3 1,1 Świętokrzyskie 100 1,1 0,4 1,8 0,2 1,8 4,3 5,3 0,2 2,0 0,3 0,4 2,8 76,5 0,4 0,7 0,3 1,5 Warmińsko-mazurskie 100 0,5 2,5 0,9 0,2 0,6 0,7 5,6 0,3 0,4 2,9 4,9 0,9 0,4 75,8 1,2 0,7 1,5 Wielkopolskie 100 2,0 1,9 0,3 1,5 1,3 0,5 1,1 0,5 0,3 0,3 0,8 0,8 0,2 0,4 85,7 1,2 1,4 Zachodniopomorskie 100 1,0 1,2 0,6 1,5 0,6 0,7 1,4 0,3 0,4 0,3 2,5 0,9 0,2 0,5 3,0 83,2 1,7 Przykład odczytania (wartości zaznaczone na żółto): 83,4% małżeństw mieszkanek Dolnego Śląska zawartych zostało z mężczyznami na stałe zamieszkującymi w tym województwie, zaś 0,6% stanowiły związki zawarte z mężczyznami na stałe mieszkającymi w województwie kujawsko-pomorskim Źródło: obliczenia własne na podstawie bazy danych GUS Demografia http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx  Wartości minimalne przestrzennej homogamii – a termin ten oznacza jednorodność związku małżeńskiego w chwili jego zawarcia z punktu widzenia jakiejś ważnej, analizowanej cechy – odnotowywane są w regionach o najmniejszej liczbie ludności (zaznaczone na czerwono), a zatem najniższym prawdopodobieństwie znalezienia partnera, zaś wartości najwyższe (kolor zielony) w województwach o największym potencjale ludnościowym. Z tej zasady wyłamuje się Mazowsze – choć jest to województwo o najwyższej liczbie mieszkańców,  napływ imigrantów  sprawia, iż jest tam  nadspodziewanie, zważywszy na liczbę ludności, wiele związków formowanych z mieszkańcami Demografia i Gerontologia Społeczna. Biuletyn Informacyjny, 2014, nr 9  Wszystkie numery Biuletynu dostępne są na stronie: http://dspace.uni.lodz.pl  Strona 3  Tabela 2 Rozkład przestrzenny miejsc pochodzenia żony według województwa, z którego pochodził mąż – rok 2013 (w %)  Region  pochodzenia  męża Region pochodzenia żony  Dolnośląskie Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie Łódzkie Małopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie Śląskie Świętokrzyskie Warmińsko-mazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Zagranica Dolnośląskie 100 84,5 0,5 0,7 1,7 1,2 0,8 1,1 1,7 0,7 0,2 0,6 1,7 0,5 0,3 2,6 0,6 0,6 Kujawsko-pomorskie 100 0,8 83,7 0,5 0,3 1,0 0,5 2,3 0,1 0,4 0,4 2,8 0,8 0,2 1,7 3,3 1,0 0,2 Lubelskie 100 0,7 0,4 82,3 0,2 0,8 1,2 6,0 0,3 2,7 0,6 0,5 1,0 1,0 0,6 0,5 0,5 0,7 Lubuskie 100 3,9 0,8 0,4 81,0 0,7 0,5 0,9 0,5 0,5 0,2 0,8 0,9 0,3 0,2 5,2 2,6 0,6 Łódzkie 100 1,2 0,7 0,7 0,2 84,2 0,8 4,4 0,5 0,5 0,3 0,4 1,9 1,0 0,4 2,0 0,4 0,3 Małopolskie 100 0,7 0,3 1,0 0,2 0,5 84,7 1,3 0,3 3,3 0,3 0,3 4,2 1,6 0,3 0,5 0,3 0,3 Mazowieckie 100 0,6 1,0 3,1 0,2 2,1 0,9 82,7 0,2 0,8 1,7 0,8 1,1 1,3 1,6 0,7 0,5 0,7 Opolskie 100 5,0 0,4 0,4 0,7 1,3 1,3 0,9 78,6 0,6 0,2 0,7 6,6 0,3 0,4 1,6 0,6 0,5 Podkarpackie 100 0,7 0,3 2,4 0,2 0,6 4,4 1,5 0,2 85,4 0,3 0,3 1,4 1,1 0,3 0,4 0,3 0,4 Podlaskie 100 0,6 0,5 1,0 0,1 0,4 0,5 5,5 0,1 0,5 83,5 0,8 0,7 0,3 3,5 0,8 0,4 0,7 Pomorskie 100 0,6 2,6 0,6 0,3 0,6 0,5 1,9 0,2 0,4 0,6 84,2 0,7 0,2 3,1 1,3 1,8 0,5 Śląskie 100 1,1 0,4 0,4 0,2 1,1 3,2 1,0 1,2 0,9 0,2 0,5 87,7 0,8 0,3 0,6 0,3 0,3 Świętokrzyskie 100 0,9 0,3 1,8 0,2 1,6 3,8 4,1 0,4 2,6 0,3 0,3 3,2 78,8 0,5 0,6 0,3 0,4 Warmińsko-mazurskie 100 0,7 2,0 0,8 0,2 0,7 0,6 4,8 0,3 0,6 2,6 4,3 1,0 0,3 79,0 0,9 0,6 0,5 Wielkopolskie 100 2,0 2,4 0,4 1,6 1,4 0,4 0,8 0,3 0,3 0,2 0,7 0,8 0,3 0,5 86,4 1,4 0,3 Zachodniopomorskie 100 1,3 1,2 0,6 1,9 0,7 0,6 1,3 0,3 0,3 0,3 2,5 0,8 0,2 0,6 2,7 84,3 0,5  Źródło: obliczenia własne na podstawie bazy danych GUS Demografia http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx  Tabela 3 Zestawienie najczęstszych województw zamieszkania nowożeńców przed ślubem ludności w 2013 r.  Województwa żony/męża przed ślubem Najczęstsze województwo z którego pochodził małżonek/małżonka Dolnośląskie Wielkopolskie, Opolskie, Śląskie Kujawsko-pomorskie Wielkopolskie, Pomorskie, Mazowieckie Lubelskie Mazowieckie, Podkarpackie Lubuskie Dolnośląskie, Wielkopolskie, Zachodniopomorskie Łódzkie Mazowieckie, Śląskie, Wielkopolskie Małopolskie Podkarpackie, Śląskie, Świętokrzyskie Mazowieckie Lubelskie, Łódzkie, Podlaskie, Warmińsko-mazurskie Opolskie Dolnośląskie, Śląskie, Wielkopolskie Podkarpackie Lubelskie, Małopolskie, Świętokrzyskie Podlaskie Mazowieckie, Warmińsko-mazurskie Pomorskie Kujawsko-pomorskie, Mazowieckie, Warmińsko-mazurskie Śląskie Małopolskie, Opolskie, Dolnośląskie Świętokrzyskie  Łódzkie, Małopolskie, Mazowieckie, Śląskie Warmińsko-mazurskie  Kujawsko-pomorskie, Mazowieckie, Podlaskie, Pomorskie Wielkopolskie Dolnośląskie, Kujawsko-pomorskie, Lubuskie, Łódzkie, Zachodniopomorskie Zachodniopomorskie Lubuskie, Mazowieckie, Pomorskie, Wielkopolskie Demografia i Gerontologia Społeczna. Biuletyn Informacyjny, 2014, nr 9  Wszystkie numery Biuletynu dostępne są na stronie: http://dspace.uni.lodz.pl  Strona 4  innych regionów, w tym i z osobami zamieszkującymi na stałe poza granicami Polski. Wyższym poziomem różnorodności związków małżeńskich z punktu widzenia miejsca zamieszkiwania przed ślubem występuje w przypadku regionów generalnie zlokalizowanych w części północno-zachodniej kraju, podczas gdy część południowo-wschodnia jest nieco mniej podatna na tego typu związki. Po części wynika to z poziomu urbanizacji, małżeństwa wiejskie są znacząco częściej przykładami homogamii przestrzennej. Porównanie powyższych wielkości z odpowiednimi obliczeniami odnoszącymi się do lat 1999 i 2004 (zob. [Kałuża, 2007]) wskazuje na wyraźne zmniejszanie się jednorodności przestrzennej doboru małżeńskiego i na większą otwartość współczesnych Polaków w tym względzie. Na podstawie dostępnych danych trudno jednak jednoznacznie powiedzieć, czy zachodzące zmiany są spowodowane wzrostem mobilności, czy wspomnianym już wcześniej pojawieniem się Internetu jako potencjalnego źródła kandydatów/kandydatek do stanięcia na ślubnym kobiercu. Niezależnie od przyczyn, we wszystkich regionach zaobserwować można coraz częstsze zawieranie małżeństw z osobami „z daleka”, choć wciąż są to mieszkańcy Polski. Podejrzewać należy, iż wraz z większą mobilnością międzynarodową, a w przyszłości i z większym napływem do Polski imigrantów, rosnąć będą w nadchodzących latach i udziały małżeństw zawieranych z osobami pochodzącymi z naprawdę dalekich regionów Europu i świata.   Aby wiedzieć więcej:  Kałuża D., Otwartość doboru terytorialnego małżonków we współczesnej Polsce, „Roczniki Socjologii Rodziny”, 2007, https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/4099/1/09_Dorota_Kaluza_Otwartosc_doboru_terytorialnego_malzonkow_143-161.pdf  Szukalski P., Małżeństwa binacjonalne, „Biuletyn Informacyjny – Demografia i Gerontologia Społeczna”, nr 2013/3, http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/3556  Szukalski P., Narzeczeństwo we współczesnej Polsce, „Biuletyn Informacyjny – Demografia i Gerontologia Społeczna”, nr 2013/05, http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/3566  

Skąd się pozyskuje małżonków?

http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/5407/2014-09%20Sk%c4%85d%20si%c4%99%20pozyskuje%20ma%c5%82%c5%bconk%c3%b3w.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Skąd się pozyskuje małżonków?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego (University of Lodz Repository)