Taha Toros Arşivi, Dosya No: 91-Van Gogh. Not: Gazetenin "San'at Tarihinin Meşhur Çehreleri" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Şerif Hulusi

Istanbul Sehir University Repository

¿¿ misan umu
Ç S an ’at tarihinin m eşhur çehreleri j
Hayatı, bir trajediden 
farksız olan sanatkâr
Yakında ellinci ölüm yılı kutlulanacak 
olan Vincent V. Gogh, resim âleminin 
şayanı dikkat bir simasıdır
29 temmuz 1890 da ölen Holandalı 
ressam Vincent van Gagh’un 29 tem­
muz 1939 günü ölümünün ellinci yıldö­
nümüdür. Onun cesur, ve an’anevî san­
at kaidelerinin bazan dışına, ekseriya üs­
tüne çıkan san’atım anlayabilmek için, 
san’atı kadar orijinal ve zengin olan ha­
yatını bilmek icab eder.
Fransız san’at münekkidlerinden Paul 
Colin, Van Gogh'un hayatına dair yaz­
dığı bir kitabda (1 ) , bu orijinal adamı 
izaha başlamadan evvel şunları söyler: 
«Vatandaşı olan Rembrandt müstesna, 
hiçbir ressamın hayatı bu kadar karışık 
değildir. Çünkü, Michle - Ange sefalet 
çekmemiştir, E l Greco hiç kimseye bo­
yun iğmemiştir, Gauguin’in medarı mem­
leketlere kaçışı da bir kapristen başka 
birşey değildir. Onu -Van Gogh'u- yir­
mi sene kasıp kavuran ihtirasa bir eş a- 
ramak lâzımsa, gözlerimizi Dostoîwsky- 
nin derbederlerine, kızlarına veya azizle­
rine, veyahud da faciası beşerî edebiya­
tın zirvelerinden biri olan Koromazov’la- 
ra çevirmeliyiz.» Hakikaten Vincent Van 
Gogh’un hayatı şimdiye kadar pek az 
oynanmış bir trajedi, ve san’atkâr mu­
hayyilesinin besliyebileceği herhangi bir 
san’at eserinin imkânlarına mihver olan 
kahramanınkinden çok daha zengindir.
Van Gogh, 30 mart 1853 te, Holan- 
dada şimalî Brabant’m Zundert şehrin­
de doğmuştur. Babası Théodore Van 
Gogh rahibdi, annesi bir saray mücelli- 
dinin kızı idi. Baba tarafından aile çok 
eskiden Holandada yerleşmişti. X V III 
inci asırda La Haye’de yerleşen müzeh- 
hibler arasında bu ismi taşıyanlar bulun­
duğu gibi, X V I ncı asırda da Avrupanın 
bazı yerlerinde bu isme tesadüf edilmek­
tedir.
Van Gogh’un çocukluğu renksiz, eğ- 
lencesiz, koyu bir taassub içinde, ve ka­
ranlık bir sema altında, tarlalarda, çok 
az konuşarak geçmiştir. Tabiati itibarile, 
bu memleketin insanlarından daha çok 
kapalı, inzivadan fazla hoşlanan bu ço­
cuk, akranlarının oyunlarına bile katıl­
maz, onları tarlalar arasında yaptığı u- 
zun gezmelere götürmezdi. Daha o za­
mandan kazandığı, ve ölümüne kadar is- 
tinadgâhı olan bir can dostu, kendisinden 
dört yaş küçük kardeşi Théo’dur.
Okuma çağına girince, onu Zevenber- 
gen’de bir pansiyona yolluyorlar. Dört 
sene burada okuyor. Yüksek duvarların 
kirli semayı andıran rengi onun zaten 
merdümgiriz olan ruhu üzerinde ağır, 
burada hatırasız geçtiği söylenen günleri­
ne rağmen, çocuğun gayrimeş urunda 
derin izler bırakan bulanık bir tesir ya­
pıyor. Van Gogh on yedi yaşma basıyor, 
koleji de bitirmiştir. Eğer, mektebde bir 
fevkalâdelik göstermiş olsaydı babası 
onu daha çok okutacak, ve rahib yapa­
caktı. Fakat, bütün talebeliği esnasında 
sınıfları güçlükle geçebilen bu çocuk hak­
kında babası bir hocanın takdirnamesini 
almak sevincini tatmamıştı. Binaenaleyh, 
ticarete atılması daha doğru idi. Karar 
verildi, ve onu amcasının tablo ticareti 
yapan Goupil adlı müessesesine yerleştir­
diler. Meslek intihabı mevzuubahs oldu­
ğu sıralarda, kendisine zevkleri, ne ol­
mak istediği sorulunca hiç cevab veremi- 
yen, kararsızlığım gizliyemiyen Van 
Gogh, üç sene bu müessesede muntaza­
man çalıştı. Evvelâ, La Haye’de başlı- 
yan iş hayatı ona Brüksel ve Londrayı 
görmek imkânlarını vermişti. Binaena­
leyh, resimle ve san’at eşyasile bu suretle 
ve 1869 senesinde başlıyor. 1879 sene­
sinde ilk desenlerini yapmağa başlıyan 
san’atkâr için, arada geçen on senelik 
devre resimle tamamile gayrimeş’um bir 
temas devresidir, ve gene san’atkârın bu 
on senelik karışık hayatında kendi kendi­
ne bir olgunlaşma vardır. O kadar ki, 
Van Gogh bu seneler zarfında kardeşine 
yazdığı mektublarda «ressam veya san­
atkâr olmanın iyi birşey olduğundan, fa­
kat babasının san’atını daha fazla takdis 
ettiğinden» bahseder. Çünkü, o, bedbaht 
ve zavallıları teselli edebilecek bir ruh 
taşıdığına, ve kendini tetikk edince İsa 
ile müşterek hususiyetlere sahib olduğu­
na iman etmiştir. Van Gogh’da bu ne 
olduğunu, ne yapacağını, ve insanlar ara­
sındaki rolünün ne olabileceğini kat’î o- 
larak tayin edemeyişte san’atı için birik­
mişi gizli, fakat ölü kudretler gizlidir. 
Bunları hayata, ışığa çıkaran ilk hâdise, 
hayatının başka şeyleri düşünmeğe ve 
hissetmeğe müsaid olmıyan karışık anla­
rında bile ruhunu ateşinden kurtaramaya­
cağı bir ıstırab tecrübesi, bir aşk hayatı 
oluyor.
1873 Noelinde çalışmasından mem-
Van Gongh’un bir portresi
nun olan müessese maaşına zam yapın­
ca, san’atkâr kayalık bir mahallede, Lo- 
yer adlı bir kadının evinde bir oda tutu­
yor. Kadının kızile V an Gogh arasında 
evvelâ dostluk, sonra da tek taraflı bir 
aşk başlıyor. Aylarca kendisini yakan bu 
alevi meydana vuramıyor, büyük bir te- 
reddüd içindedir. Nihayet, cesaret edip, 
bir gün sevgilisine hislerini söylüyor. A l­
dığı cevab bütün hayatmca böyle bir mü­
nasebetin devamına imkân olamıyacağı- 
dır. Çünkü, gene kız başka bir delikanlı 
ile nişanlıdır. San’atkâr kızın üstüne dü­
şüyor, rakibile nişanını bozmasını isteme­
ğe kadar varıyor. Fakat, imkânsız. N i­
hayet kızın annesi bu âşık kiracıyı evin­
den çıkarıyor. Van Gogh bu ıstıraba da­
yanamıyor, ve kendini ancak babasının 
yanında, bilerek veya bilmiyerek onun 
dinî faziletinde bulacağını ümid ediyor, 
ve Londradan ayrılıyor. 1874 senesi tem­
muzu onun artık kat’iyyen müvazene ve 
istikrar bulamıyan hayatının ilk inkisa­
rıdır. Ölümüne kadar bir ıstırab olarak 
içinde yaşıyan bu aşk, ona, sanki haya­
tının bütün karışıklığı dışında bir sükûn 
mıntakası imiş gibi, yalnız san’atında bir 
istikrar temin edecektir.
Fakat, Van Gogh baba ocağnda uzun 
müddet kalamıyor. Uzaktan görmek için 
dahi olsa sevgilisine yakın yaşamak i'hti- 
yacmdadır. Lâkin, onu Londraya kızkar- 
deşile beraber yollayorlar. Halbuki, o 
kızkardeşini hislerinin bir nevi bekçisi o- 
larak görmekten büyük bir sıkıntı duy­
maktadır. T am  bu sıralarda Gaupil mü- 
essesesi san’atkârı Parise yolluyor. Ora­
da iki ay kalıyor. Londranin karanlık se­
masında vakitsiz mehtablara benziyen 
sevgilisi sanki gözkapaklarına renk parça­
ları halinde asılmıştır, geceleri yalnız o- 
nunla derdleşerek geçmektedir. Dayana­
mayıp tekrar Londraya dönüyor. Fakat, 
sevgilisinin evini kapalı bulunca, kaçmak, 
içinde kendisini tehdid eden hislerden 
kurtulmak için ferdiyetinden kaçmak is­
tiyor. Gideceği, ve kendini kucağına atıp 
hıçkıracağı bir tek dostu var: Din. Tah­
min edilebilir ki, Van Gogh’un din ve 
aşk arasında yaşadığı çetin mücadelenin 
ruhiyatı üzerinde yaptığı tahribata mu­
kabil, san’atı üzerinde çok kıymetli te­
sirleri olmuştur.
San’atkâr 1876 senesinde çalıştığı 
müesseseye istifasını veriyor. Çünkü, ha­
yatını değiştirmeğe, kendini fakirlere 
hasretmeğe, ve cehennemi azablardan 
kurtulmağa doğru gizli bir kuvvet tara­
fından itildiğini hissetmektedir. Bununla 
beraber, dine sülük için lüzumlu bilgilere 
yabancıdır, Üniversite imtihanlarında 
muvaffak olamıyor. Çünkü, kardeşine 
yazdığı mektublardan birinde söylediği 
gibi, çalışıyor, fakat hiç birşey hafasma 
girmiyor. Babasının mesleğine âşıktır; 
buna mukabil, hisleri onu daima resme 
sürüklüyor. Van Gogh bundan daima 
acayib birşey gibi bahsetmiştir. Dini ir- 
şadda bilginin değil, doğrudan doğruya 
hissin büyük bir kıymet olduğuna inandı­
ğı için, nihayet Borinage civarındaki m a­
den ameleleri arasında rahib olmak ar­
zusunu izhar ediyor. San’atkârın burada­
ki hayatı tamamile beşeridir, menfaat- 
sizdir, hâlâ içini kemiren sevgiyi başka­
larına hediye ederek yaşanmış günlerdir. 
Elbisesinden parasına, ve ayakkabısına 
kadar herşeyini maden kuyularında çalı­
şan amelelerle paylaşıyor. Fakat, bu ka­
dar fevkalbeşer bir fedakârlık gayritabiî 
görülüyor, ve onu vazifesinden azlediyor­
lar. Halbuki, bir mektubunda bu netice 
hakkında şunları söylemektedir: «Ben ne 
işe yarayabilirim, insanlara ne gibi bir 
faydam olabilir? İçimde birşeyler var, 
amma bu birşeylerin ne olduğunu bilen 
kim?» Ve hâlâ bilmiyor ki, o yalnız bir­
şey için yaratılmıştır: Resim. Maama- 
fih, san’atkârın istekleri dışında, ruhiyatı 
onu mütemadiyen buna hazırlıyor. San­
ki aşkı, sanki yaşadığı dinî tecrübe, ruhu­
nu sanata muzır unsurlardan kurtarmış, 
kötü hislerden tasfiye etmiş gibidir. Bu 
tasfiye, fakat fevkalbeşer ıstırablara mal 
olan, ve san’atkârın ruhiyatını bir taraf­
tan uçuruma sürvikliven bu azabil hayat 
1880 senesinde, lâkin çok geç sona eri­
yor. Bu devrede mütemadiyen yardımı­
na koşan kardeşine yazdığı mektubun şu 
satırları bilhassa enteresandır: «... Şimdi 
de, memleketten uzak yaşarken, tablo 
mamleketine karşı bir daüssılaya tutul­
muş gibiyim» diyor ve ilâve ediyor: 
«Bana, gayen nedir? diye soracaksın. 
Gayem biraz daha vuzuh kesbetti, yavaş 
yavaş tecessüm edecek. Bu krokinin es- 
kis, eskisin de tablo haline gelmesine ben­
zer.» Ve artık Van Gogh ressamdır.
Senelerce içinde merdümgiriz, solgun 
benizli olarak yaşayan bu kudretin, artık 
hayata çıktığını, fakat on sene süren u- 
zun mücadelelerden sonra dirildiğini göz­
lerde görüyor. Bir zamanlar aşkı nasıl 
onu hiçbir yerde zaptedemiyor idise, şim­
di de san’atı, resim aşkı, sanki eskisinin 
yerine kaim olmuştur, hiçbir yerde du­
ramıyor. Bir kısmı sükûn, bir kısmı ser­
serilikle geçen hayatının, san atı için bi­
riktirdiği zengin müşahedeyi, kısa za­
manda, tamamlamak üzere durmadan 
çalışıyor. Arkasında torbası, koltuğunda 
tuali günlerce yürüdüğü oluyor. Yalnız 
kendisile, yalnız hislerine sıkı, ihmale hiç 
tahammülü olmıyan kah mustarib, kâh 
melânkolik bir dostluk tesis ediyor. Se­
nelerce ruhiyatında bihaber kaldığı hisle­
ri, şimdi bulundukları karanlık köşeler- j 
den birer birer hayata, ziyaya çıkaracak 
kadar yakından tanımaktadır: Tabloları j 
içinde psikolojik muhtevası bu derece | 
zengin olanları vardır.
1886 senesinde Parise gelen, ve em- 
pressionist devrin hemen bütün san atkar- 
larını tanıyan san’atkâr yalnızlığa susa­
mış gibidir, ve 1888 de Fransanın cenu­
bunda Arles şehrine gidiyor. Şuurunun 
ilk ihtilâli, Gauguin’le bir arada oturdu­
ğu zamana rastlar. Onu Anvers e götü­
rüyorlar. Biraz iyileşiyor. Fakat, karde­
şine yazdığı 23 temmuz 1890 tarihli 
mektubunda: «Sana pek çok şeyler yaz­
mak isterdim, evvelâ hevesim yok, son­
ra da lüzumsuz buluyorum. Bana öyle 
geliyor ki, ressamlar yavaş yavaş kudu­
ruyorlar.» cümlelerini yazdıktan dört gün 
sonra bir kır çalışması yorgunluğu esna­
sında, bir ağaç dibinde: «Çalışma için 
hayatımı tehlikeye attım, kafamı da bu­
nun için kaybettim...» cümlelerini kara­
lıyor.
Van Gogh, 29 temmuz 1890 saba­
hı hayatının en olgun, fakat insan ruhi­
yatının güç tahammül edebileceği ve e- 
nerji israfına tekabül eden, ve eseri haki­
kî manasını kazanacağı bir çağında ölü­
yor. Bu acıya dayanamıyan «Theo» su 
da iki ay sonra uhrevî hayatta kardeşini 
yalnız bırakmıyor.
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 2 0 0 3 7 0 0 6 *


Hayatı, bir trajediden farksız olan san'atkarlar

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/176695/2/001520037006.pdf

Hayatı, bir trajediden farksız olan san'atkarlar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository