Taha Toros Arşivi, Dosya No: 34-Nuri - A.Naci - Turgut DemirağUnutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Ergin, Metin

Istanbul Sehir University Repository

H A Y A T T A  M U V A F F A K .  OLMUŞ  
IŞ A D A M L A R I M I Z
Nuri Demirağ, hayatta nasıl muvaffak olduğunu, karşısına çıkan güçlükleri nasıl yendiğini anlatıyor
yatımda yapmağa muvaffak olamıyacağım hayırlı 
müesseseler vücude getirilmek ve idame ettiril­
mek sartiyle. serveti zatiyemi vakfettim.»
«Nuri»
Bu vasiyetnameyi tanzim etmekle verdiğim sözü 
tutmuş ve ayrıca evlâtlarımın hazır mirasa ko­
narak tembelleşmesinin önüne geçmiş oluyordum.
SAMSUN SİVAS HATTININ İNŞASI
S AMSUN - SİVAS demiryolu hattı, evvelâ bir Fransız şirketine ihale edilmiş fa­
kat mukavele sonradan hükümet tarafın­
dan feshedilmişti. Ben, bu haberi alınca çok se­
vindim. Zira en büyük arzum memleketin yol­
larının. şimendifer hatlarının ve fabrikalarının 
bizzat Türkler tarafından yapılması idi. Türk 
zekâsı ve Türk parası ile ilk demiryolunu yap­
mak bana nasip oldu. Hemen kardeşim Abdur­
rahman Naci ile işbirliği ettim. Yapılan müna­
kaşada, devlete en faydalı tekliflerde bulun­
mak suretiyle hattın inşasını üzerime aldım.
Bu, aynı zamanda Türk işçilik tarihinde bir 
dönüm noktası idi. O âna kadar memleketimizde 
bütün demiryolları, ecnebi şirketler tarafından 
yapılmıştı. Türkün yapıcılık kudreti ilk defa 
Samsun - Sivas demiryolu hattının inşası sı­
rasında belli oldu. Fakat bu muvaffakiyette en 
büyük rolü Türk işçisi oynamıştır.
Samsun’da başlıyan ilk taahhütten sonra, Fev- 
zipaşa - Diyarıbakır, Afyon - Antalya, Sivas - 
Erzurum, Irmak - Filyos hatlarında 1012 kilo­
metrelik demiryolu inşa ettim. Sivas - Erzurum 
hattı Türk işçisinin ve zekâsının en büyük za­
feridir. Bu hattı gören ecnebi mühendisler, 
tabiata karşı kazanılan en büyük zaferlerden 
biri karşısında hayretlerini gizliyememişler ve o 
zamanki imkânlarla böyle bir demiryolu inşa 
etmenin adetâ imkânsız olduğunu kabul etmiş­
lerdir. Fakat fedakâr Türk işçisi dağları de­
lerek imkânsızı hakikat yapmasını bilmiştir.
Bir taraftan da diğer inşaat işlerine atıldım. 
Bursa’da Merinos, Karabükte Demir ve çelik,
îzmitte Selüloz, Sivastaki Çimento fabrika-
lariyle, îstanbuldaki muazzam Hâl binasını ve 
Eceabad - Havza şosesini yaptım. Hayrat olarak 
inşa ettiğim çeşmelerin adedi de 50 ye yakın­
dır.
«Hayatta Muvaffak Olmuş îş Adamlarımız» isimli yazı serimize bu hafta 
Nuri D amir ağ ile devam ediyoruz. Nuri Demirağ bugünkü servetini sırf şahsî 
teşebbüsleriyle meydana getirmiş örnek iş adamlarımızdan biridir. Yaşının 
ilerlemiş olmasına rağmen hâlâ çalışıyor. Yakm istikbal için de projeleri var.
Konuşan : Metin ERGİN
URÎ DEMİRAĞ hakkında şimdiye kadar 
p d  birçok şeyler yazıldı. Bilhassa si-
' '  yast bir parti kurduktan, sonra, onu ta- 
nımıyan kalmadı. Nuri Demirağ- son seneler 
zarfında kendisini o derece siyasete verdi ki, 
bu uğurda bütün servetini ortaya koymaktan, hat­
tâ iş adandığı vasfını bile ikinci plâna atmaktan 
biie çekinmedi.
Bugün ekserimiz Milli Kalkınma Partisl'nin 
kurucusu Nuri Demirağ’ ın siyasi hayatını ve 
fikirlerini bildiğimiz halde, onun bir iş adam» 
olarak hususiyetlerinden, başarılarından ve yap­
mak istediği işlerden belki de haberdar deği- 
iizdir. Halbuki Nuri Demirağ memleketine bü­
yük hizmetlerde bulunmuş, bir an çalışmaktan 
geri durmamış bir iş adamıdır. Nuri Demirağ 
son zamanlarda, iş hayatını tekrar ön plâna al­
mış, birçok teşebbüslere girişmiştir.
★
B EŞİKTAŞ'TAKİ Milli Kalkınma Partisi binasında Nuri Demirağ’la karşı karşıya- 
yız. Kendisine siyaset dışında kalmak 
şartiyle, yani iktisadi, sosyal ve ticari mevzular 
da bir görüşme yapmak istediğimizi söylediği­
miz zaman, «Siyasetsiz de konuşma olur mu?» 
der gibi bir tavır takındı.
Nuri Demirağ şimdiye kadar konuştuğumuz 
iş adamlarının hiç birine benzemiyor. Fikirleri­
ni kısa ve tesirli cümlelerle ifade ediyor. Her 
mevzudaki fikirlerini kendine has bir şekilde 
söylüyor! Fakat konuşmalarında daima siyaset 
havası seziliyor. Belli ki Nuri Demirağ siyaset 
hayatını ticarete tercih ediyor. Kendisinin muh­
telif mevzulardaki fikirlerini bir saat kadar 
dindikten sonra, esas mevzua geldik.
«NASH. MUVAFFAK OLDUM?»
T İCARET hayatına 56 sarı lira ile atıldım. İlk olarak bunu kâğıt paraya tahvil et­
tim; sigara kâğıdı ve kırtasiye işine baş­
ladım. O sıralarda memleketimizin ticaret haya­
tına tamamen gayrimüslimler hâkimdi. Muvaf­
fak olmam için çok çalışmam icap ediyordu. 
İşime o kadar büyük bir şevkle sarılmıştım ki. 
kısa bir zaman sonra oldukça mühim bir serma­
yeye sahip oldum. Bu muvaffakiyet bana yeni 
teşebbüslerde bulunmak imkânım verdi. Zaten 
ticaret hayatına atıldığım zaman, elimdeki 
pek mahdut parayı 10 sene zarfında en az 1 mil­
yon liraya çıkarmağa azmetmiştim.
Bu kadar çalışmaktan maksadım memlekete hiz­
met etmekti. Servetime ijiçbir zaman şahsi pa­
ram nazariyle bakmıyordum. Kendi kendime:
— Ben bu memlekette kazandığım parayı, yine 
memlekete faydalı işlerde kullanmalıyım, di­
yordum.
Elimdeki sermaye henüz kâfi değildi. O sıra­
larda Kantariye ithalât ve ihracat ticaretine 
girdim. Tütün gümrüğünde, Limon iskelesi cad­
desindeki mağazayı açtım. O zaman tam 40 yaşın­
da idim. Artık ticaret âleminde mühim bir 
mevki sahibi olmuştum.
Cemiyetten kazandığım parayı yine cemiyete 
faydalı işlerde kullanmağa karar verdiğim için, 
1925 yılının 7 mayıs günü aşağıdaki vakıfnâ- 
meyi tanzim ettim;
«Mevcut ve ömrümün sonuna kadar mesaimden 
hâsıl olacak serveti şahsiyemden aile ve evlât­
larımın orta halde maişetlerine kifayet edecek 
ve yavrularınım yüksek tahsil masraflarını temin 
eyliyecek miktar çıkarıldıktan sonra, hali ha­
TAYYARE FABRİKASI KURULUYOR
_ _ _  EYLÜL 1926 tarihinde etüd atölyesinin 
I /  ve bir müddet sonra da Divrik’teki büyük 
gök okulunun temeli atıldı Koskoca bir 
fabrika mahiyetini arzeden atölye, 1926 yılı için­
de faaliyete geçti. Ben bu teşebbüsümle hiçbir 
maddî menfaat peşinde koşmuyor, memleketto 
havacılığı yaymak istiyordum. Havacılığa önem 
vermeyen memleketlerin istiklâlinin karanlık ol­
duğunu daha o zaman kavramıştım. Divrik’e
Nuri Demirağ, arkadaşımıza, kuracağı muazzam 
banka hakkında izahat verirken...
4
/\jvV "|VJ
gönderilen mühendisler, 1660 hektarlık arazi tee- 
rinde bir şehir plânı vücude getirdiler- ve yapı­
lan plânı Nafia Vekâleti tastik etti.
Daha sonra Yeşilköydeki Elmas Paşa çiftliği 
satın alındı, 1000 X 1300 metre murabbamda bir 
uçuş sahası vücude getirildi. Ben havacılık 
sahasındaki teşebbüslerimi günden güne genişlet- 
’ lek istiyordum. Fakat sonradan karşımıza bir
akım engeller çıkarıldı ve havacılık müessese- 
ierinin inkişafı da sekteye uğratıldı. Yapılan hak­
sızlıklar ve çıkarılan müşküller herkesin malû­
mudur. Eğer havacılık sahasındaki teşebbüsle­
rim sekteye uğratılmış olmasaydı, muhakak ki 
memleket daha büyük ölçüde fayda temin ede­
cekti. Tayyare müesseselerim faaliyetlerini tatile 
mecbur kalınca, bu sefer madenciliğe başladım.
Bütün bu teşebbüslerimde memleket menfaati­
ni ön plânda bulundurdum. Aksi taktirde ben 
de kazandığım hesapsız milyonları birçok zen­
ginlerimiz gibi şahsi menfaatim uğrunda harcar, 
zevk ve safahat âlemlerinde yerdim. Dünyada
en nefret ettiğim insanlar bu şekilde hareket
edenlerdir. Ben ömrümde ağzıma ne içki koy­
muş, ne de sigara içmişimdir. Sefahat yar­
lerinden müthiş nefret ederim. Eskiden nasıl
yaşadımsa milyoner olduktan sonra da, aynı haya­
tı devam ettirdim.
MUVAFFAKİYET ŞIKKI
H AYATTA muvaffak olmanın en mühimsebebini azim ve irade sahibi olmam­
da aramalıdır. Ben dünyada yapılmıya-
cak bir İş tasavvur etmiyorum. En zor işlere bile 
girdiğim zaman «Yapacağım!» düsturu ile hare­
ket ederim. Bir işe isteksiz başlıyan insanın 
muvaffak olması imkânsızdır. Ben şimdiye ka­
nar maiyetimde çalışan adamların hiç birinin
ağzından «Yapamıyorum» ve «Yapamam» diye bir 
lâf işitmedim.
Muvaffakiyetin en mühim şartlarından biri do f 
dürüstlüktür. Dürüst hareket etmeyenler enin­
de sonunda cezalarını bulurlar. Zaten ahlâk 
kaidelerine riayet etmiyen ve dinine bağlı 
olmıyan insandan memleketine hayır gelmez. 
Böyleleri daima şahsî menfaatlerini düşünürler.
Ben hayatta siyaset ve ticaret diye bir tef­
rik kabul etmiyorum. Maksat sadece memle­
kete hizmettir. Milli Kalkınma Partisini kat’iy- 
yen şahsi menfaatim için kurmadım. Bütün 
arzum memlekette hâkim olan tek parti zih­
niyetinin yıkılması idi. Türkiye’de ilk muha­
lefet partisini kurmak şerefi bana aittir.
YENİ PROJELERİ
S ON ZAMANLARDA birçok teşebbüslere giriştim. Memleketimizde bankacılıkta en 
büyük hamleyi yapacak Nuri Demirağ 
Bankasının inşasına yakında başlanacaktır. 7 
katlı muazzam bir binada faaliyete geçecek bu 
banka bir sanayi bankası olacaktır. Banka 
bilhassa, Türk malının dış piyasalara şevki ve' 
ithal edilen mallarla meşgul olacaktır.
Teknik ve ahlâk üniversitesinden zannederim 
herkes haberdardır. Ahlâk Üniversitesi, Üsküdar- 
da Paşalimanı üstündeki 200 dönümlük arazide 
inşa edilecektir. Üniversiteye dil ve din göze­
tilmeksizin 1200 talebe alınacaktır. Kurulacak 
üniversitenin hususiyeti, en küçüğünden en bü­
yüğüne kadar bütün mensuplarının, bizim için 
düstur olan altı ııev! fenalıktan yani (işretten, 
oyundan, iffetsizlikten, eğrilikten, tenbelük- 
ten, zulümkârlıktan sakınmak) esasını kendileri­
ne prensip edinmeleri olacaktır.
Dünyanın en modern matbaalarından birini kur­
mak meselesine gelince: Bir iki ay sonra, ıs­
marlamış olduğum dünyanın en modern rotatif 
makinesi ve matbaa tesisatı gelecek ve kurul­
duktan sonra Ekim ayından itibaren (Kalkın­
ma Gazetesi) neşre başlıyacaktır. Bu suretle bü­
tün vatandaşlara sesimizi duyurabileceğiz. Aynı 
şekilde mühim dâvalarım zdan biri olan (gark 
Federasyonu) dâvasını da izah etmek imkânını 
bulacağız: Maksadımız bu devletleri Amerika’
da olduğu gibi bir federasyon hâlinde bir ara­
ya toplamaktır.
ASMA KÖPRÜ MESELESİ
SMA KÖP-RÜ meselesi son zamanlarda tek- 
A rar günün mevzuu oldu. Ben 1931 yılmdan- 
beri bu mesele üzerinde duruyorum.
Biz, Ahırkapı - Salacak arasının asma köprü 
için en müsait yer olduğunu tesbit ettikten son­
ra, bir proje hazırlamıştık. Bu köprü 1600 metre 
si denizde ve 960 metresi karada olmak üzere 
2560 metre uzunlukta, 20 metre 73 santimetre 
genişlikte olacaktı.
Son günlerde köprü için bir takım yerler se­
çildiğini görüyorum, Vali Gökay bu konuda sık sık 
beyanat verip duruyor. Gerçi İstanbul gibi şehre
birkaç asma köprü lâzımdır. Fakat bir köprü 
yapmak icap ettiği taktirde en iyi yer Salacak - 
Ahırkapı arasıdır. Sunu da tebarüz ettireyim
ki, bu köprüyü eninde sonunda yaptırmağa 
mecburdurlar. Ölmeden evvel bu köprüyü de ku­
rarsam kendimi mes'ut addedeceğim.
Pek yakında kuracağı muazzam matbaada Türeyenin en modern gazetesini çıkaracağım sös
t ; ______*  , , z n . a l - L . n  i K a r n i  n M l I ? n n U  S O l ’ J e i n C H t C Ü İ r .
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi 
Taha Toros Arşivi


Hayatta muvaffak olmuş iş adamlarımız:Nuri Demirağ

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository