Taha Toros Arşivi, Dosya No: 99-Yusuf Kamil Paşa (Zeynep Kamil).



Not: Gazetenin "Günler Geçerken" köşesinde yayımlanmıştır.Unutma İstanbul projesi İstanbul Kalkınma Ajansı'nın 2016 yılı "Yenilikçi ve Yaratıcı İstanbul Mali Destek Programı" kapsamında desteklenmiştir. Proje No: TR10/16/YNY/010

Karay, Refik Halid

Istanbul Sehir University Repository

Günler Geçerken!
KÜBİK EDEBİYAT FAKÜLTESİ
Yanan Edebiyat ve Fen Fakülteleri yerine yapılacak bina —gazetelerin aldığı haber 
doğru ise—  kübik tarzda olacakmış. Demek ki 
Süleymaniyenin yan taralına ve Haliç sırtına 
oturttuğumuz mahut lenduha mektep gibi Ba- 
yezit camimin karşısına da ültra modem bir 
dev yapı dikeceğiz. Eğer yarın Ayasofya - Sultanahmet araşma 
da yine o üslûpta bir Adliye Sarayı konduransak sıra Fatih 
camiine gelecek... Türk üslûbunda her güzel bina civarına X X . 
asrın bir mimarî tosuncuğunu yerleştirmek şart imiş gibil (Bağ- 
j dad Köşkü) nün altına Taksim gazinosunun bir eşini yaptır, 
sak ve zaten çürüklüğünden bahsedilen Kız Kulesini yıkıp yeri, 
ne kübik bir Deniz Feneri kondursak mı dersiniz?
Fakat —bir yıl geçmeden, yanmış resmî bir binanın yerine 
yenisini kurmak gibi bizde tarihe geçmemiş bir başarıyı alkış­
lamayı unutmıyalim—  Fakültelerin maketini gözümüzle gör­
meden ve dosdoğru bir fikir edinmeden telâşa düşmek yanlış, 
tır... Umalım ki yeni kübik bina, tastamamına kübik değildir; 
mimarlarının zevki ve marifeti karışarak bambaşka bir üslûp ile 
karşılamamız, beğenmemiz ihtimali çoktur. Şahsî reyimi sorar­
sanız Fen Fakültesine modem bir binayı yakıştırmakla beraber 
Edebiyat Fakültesi hakkında ben çok şairane düşünmekteyim; 
o kadar şaircesine ki gerçekleşmesine belki de imkân tasavvur 
edüemez: Geniş, pek geniş bir meydana kurulmuş tek kat, sıra 
sıra kubbeli ve bacah bir medrese...Demir kakmalı ve saçaklı ka­
pısından girdiniz mi ortasında kocaman bir havuz, serviler, ma­
zılar, salkım söğütler dikilmiş, mevsimine göre lâleler, güller, 
küpeler açmış, taflanlı yollarla ayrılmış bir iç bahçe..« Etrafı 
fırdolayı kapılarla çevrilmiştir ve bu kapılar kemerle ve mermer 
döşeli dehlizlere açılmaktadır... Pencereleri, bazı sebillerimizde­
ki gibi dünyada misline rast gelinmez güzellikte demir parmak, 
lıklar süslemekte ve ışığın bir kısmı odalara tepe camlarından 
aksetmektedir... El ayak çekilince kumru sesleri <ve güvercin 
kanatlarının yumuşak şamatası duyuluyor... İşte, bütün cihanın 
parmakla göstereceşi, gönül vereceği Edebiyat Fakültesi budur; 
bu hayaldir! a
Hakikate dönersek diyeceğim şudur: Zarfa değil, mazrufa 
bakalım. Bina, pek zararı yok, kübik üslûpta olsun... Yeter ki 
içinde yetişeceklerin kafası —frenklerin “ tête carrée”  dedikleri 
şekilde—  dört köse kalmasın, kübikleşmesin..,. Edebî zevk y e  ilim , 
körleşmesin'
R E F İ K  
H A L İ D 
K A R A Y
V A T A N
Zeynep Hanım
ve konağı
Y angm denilen âfet İstan- bulun. tarihî binalarından 
birini daha kül etti- Bir vakitler 
en kibar ve parlak bir semt olan 
Veznecilerde,Mısır valisi Mehmet 
Alinin en kıymetli kızı Zeynep 
Hanımla damadı ArapkirU Yusuf 
Kâmil Paşanın yaptırmış ve ölün- 
ciye kadar içini 
de oturmuş ol­
dukları bu şaha 
ne konak onların 
ziyneti idi ve o- 
nun tarihi Os­
manlI İmparatorluğunun inhitat 
devri tarihi ile, bir çok münase­
betlerle karışmış bulunuyordu- 
Mısır krallık hanedanını kuran 
Kavalalı Mehmet Ali, kızı Zeyne- 
bi, huyunu^ irfanım, terbiyesini 
beğendiği ve istikbalini parlak 
gördüğü genç Arapkirliye verdiği 
zaman bin bir gece masallarına 
yeni bir fasıl katacak kadar şa­
şaalı bir düğün yapmıştı.
Kahirede yapılan bu düğün­
den sonra damadını Mısırda ve 
kendi yanında alıkoymak istedi- 
Fakat Yusuf Kâmil istikbalini İs- 
tanbulda devlet kapısında görü­
yordu- İşlenmiş zekâsı, daha çok 
inkişaf edebilmek ve âzami ve­
rimli olmak için o vakit Mısırın- 
kinden daha geniş bir muhit arı­
yordu-
Karı koca, yüz kadar kadınlı, 
erkekli maiyetlerile kalkîp İstan- 
bula geldiler- Abdiilhamit, Ka- 
valalınm damadım iyi karşıladı. 
Ona divanı hümayununda, birinci 
s^Pa mevki verdi-
ir yıl sonra kayın peder 
Mehmet Ali ölüverdi. Kı­
zma, sağlığında bağışlamış oldu­
ğundan başka, çok mühim bir mi­
ras, yemekle tükenmiyecek bir 
servet bıraktı.
Zeynep Hanım, işte bu para t- 
îe İstanbulda o vakte kadar ör­
neği görülmemiş bir saltanat sür- 
miye başladı. Bu defa yanan ko­
nağı yaptırdı; Yakacıkta arazi sa­
tın alarak oraya da bir köşk yap­
tırdı.
Bütün rical haremleri konağa 
da köşke de taşmıyorlar, kendi­
lerini bir sultan azameti ile kar- 
şılıyan Zeynep Hanımefendinin 
iltifatını dileniyorlardı.
ArapkirU mevkiini de, serveti­
ni de yadirgamiyanlardan, her 
türlü ikbali hazmetmesini iyi bi­
lenlerdendi. Sadarete kadar yük­
seldiği halde, etrafında hiç kim­
seyi kırmamış, gücendirmemişti. 
Bizzat irfan sahibi olduğu gibi ya­
kın muhitini de yine hep irfan sa 
hiplerinden teşkil etmişti. Encü­
meni Daniş azasından hattat ve 
şair Recai Efendi (1), Emin Pa­
şa, (2) Münif Efendi (Paşa) gibi 
fazıl adamlarla en çok düşüp kal. 
kryor, boş vakitlerinde fransızca- 
dan Telemak gibi çetin eserler 
tercüme ediyor, zamanın şair, 
münşi, âlim şahsiyetlerini munta­
zaman konağına toplayıp ilmî mü 
bahanelerde bulunuyordu.
dan iken bu prens, Abdiilmecit 
tarafından kabul edildiği gün, 
boynunda irice bir pırlanta kulâ- 
de taşımak gafletinde bulunur. 
Üste'-ik, mülâkat esnasında da, 
dikkati çekmek istiyormuş gibi, 
boyuna oyhar durur- 
Bu küstahlığa fena halde canı
Yozcn: * * * * l' ^ * * * * m* * *^ * * 1^
Ercümend Ekrem TALÛ
Y  usuf Kâmil Paşa ile zevce­
sinin zenginlik dereceleri 
hakkında bir fikir verebilecek şu 
fıkrayı Teşrifatçı merhum Rauf 
Paşazade Sadık Beyden dinlemiş­
tim:
Abdülmecit devrinde, Îstanbula 
memuriyeti mahsusa ile şarklı 
bir prens gelir.
Padişahın huzuruna - kim
olursa olsun - hiç bir ferdin mü­
cevher taşımaması âdet icabm-
sıkılan Abdülmecit, o gün tesa­
düfen saraya gelen Meclisi Vâlâ 
reisi Yusuf Kâmil Paşaya hali 
hikâye eder- O da:
— Üzülmeyin, efendimiz! İra­
de buyurursanız kulunuz o adama 
mükemmel bir ders verir ve had­
dini bildiririm, der-
Hünkârın emrini koparıp ko­
nağına döner; ertesi akşam için 
şarklı prensi yemeğe davet e- 
der-
Akşam üzeri prens konağın ö- 
nünde arabadan iner inmez av­
luda ayak silmek için konmuş pas 
pasın altın tellerden vücude ge­
tirilmiş olduğunu hayretle görür, 
Yukarı çıkar: muhteşem bir tarz 
da döşenmiş misafir odasındaki 
mücevherli sigara tablalarına ba­
kar; yekpare yakuttan bir başpa- 
re taşıyan altm kakmalı çubuğu 
elinde evirir, çevirir- Derken sof­
raya oturulur- Kapaklarının tu­
tamakları zümrüt, lâal yakut, 
gök yakut, elmastan olan altın 
sahanlar içerisinde gelen yemek­
leri yer. Ağzım şehtane incilerle 
bezenmiş peşkire süer. Tekrar mi­
safir odasına geçilir, murassa zarf, 
çini fincanlar içerisinde kahveler 
içilir. Nihayet, prens hazretleri 
ayak yoluna gitmek ihtiyacım du 
yar. Bir de kapıdan içeri girsin 
ki, nalınlardan her birinin tasma­
sı üzerinde, kendi boynundakinin 
iki büyüklüğünde birer tek taş 
pırlanta duruyor-
O andan itibaren, adamcağız, 
İstanbulda kaldığı müddetçe bir 
daha kulâdesini meydana çıkar­
maz.
[J âkin bu efsanevî serveti ne 
~J ArapkirU vezir, ne de 
Mısırlı Hanımefendi bir çok ben­
zerleri gibi çarçur etmiş değiller­
dir.
Mehmet Alinin sevgili kızı ge­
rek burada ve gerek Mısırda he­
sapsız ve önemli hayrat vücude 
getirmiş, sonsuz dua kazanmıştır. 
(Zeynep Kâmil) kadın hastanesi 
bu hayır müesseselerinden biridir 
Yanan konak ta, eğer yanılmı­
yor isem, yine onun tarafından,
böyle hayırlı bir işte kullanılmak 
üzere vakfedümişti. Bir aralık o- 
rası (Darülhayir) adı ile yetim 
çocuklar için mektep olmuştu- 
Zeynep Hanım, - tıpkı bir dev­
let gibi . kendisine ve kocasına 
hizmet etmiş olanlara, evlâda, ve 
torunlara da intikal etmek kaydi 
ile tekaüt aylıkla, 
rı tahsis eylemiş 
ti- Bu maksatla 
vakfettiği servet­
ten hâlâ bugün 
para alanlar pek
çoktur.
Y
akacık suyunu borular i- 
çerisine aldırıp köye akı­
tan ve bu suretle ora halkım ih­
ya eden de yine odur. Yakacık 
çeşmesinin küşadı münasebetile 
revaklardan yedi gün, yedi gece 
şerbet akıtıldığını ve o müddet 
zarfında da bütün köy halkının 
köşkün mutfağından doyuruldu- 
ğunu, o zamanları idrâk eylemiş 
olanlardan duyardım.
OsmanlI ricalinden ve Fener 
beylerinden Aristarki beyin, o 
gün beyaz bir Mısır eşeğine, bin­
miş olarak açılış törenipe bizzat 
riyaset etmiye giden Zeynep Ha­
nıma hitaben bir methiye söyle­
diğini ve hu çetrefil methiyenin: 
«Merkepsüvari azamet-ü iclâ!
Ve pûşidei beyzâi yeldirme-» 
Diye başladığım rahmetli ba­
bam gülerek hikâye ederdi.
*
âsılı, Mısırlı Zeynep Ha­
nımefendi, Osmanlı devri­
nin şüphesiz büyük ve muhterem 
bir siması, firenklerin «grande 
dame» diye vasıflandırıp tebcfl 
eyledikleri bir kadındı- Karı, ko­
ca, her ikisinin de bugünkü ne­
sil tarafından biraz daha hürmet­
le anılmıya hakları âşikârdir- 
Sosyal tarihinin, hattâ sadece 
tarihinin yakın mazisine bigâne 
olmak medenî ve aydın milletle­
re yakışrmyan bir noksandır- 
«■Zeynep Hatun» tabirini gazete 
sütunlarında görünce, doğrusu i- 
çim sızladı ve utanç duydum- 
Bereket versin ki: «Ölü Gene­
ral Yusuf Kâmil karısı.-» sıfatını 
ilâve ederek, o - tam mftnasile - 
Hanımefendinin hatırasını büsbü­
tün rencide eden olmadı!-
Ercümend Ekrem Talu
H
(1) Recai Efendi, merhum üstad 
Ekremi nbabası ve benim de büyük 
babamdır.
(3) Emin Paşa, büyük ve fazıl dos­
tum İbnillemin Mahmut Kemal Inal'ın 
babasıdır. Fazıl ve istikameti ile za­
manında şöhret almıştı.
Yok muydu ki ?...
azetelerin yazdığıııe göre ba­
lıkçılar arasında birlik kuru- 
Iuyormuş. Halbuki ben bu birliğin 
tamamile mevcut olduğunu sanıyor­
dum. Nasıl sanıruyayım ki, geçen 
gün İstanbul Bahkpazarında dolaşır­
ken uskumrunun fiyatım hangi ba­
lıkçıya sordumsa: «Yüz kuruş» ceva­
bım aldım.
Birlik, başka daha nasıl olur?
Gamelin’in sükûtu «ikrar» mıdır 
yoksa «altın» mıdır?
CAVANIN KOKUSU 
Osman Comal Kaygılı, «Cava bur­
numda tütüyor!» diyor. Cavadaki ba­
rut kokusunun arkadaşımıza ulaşa­
cak kadar şiddetli olduğu anlaşılıyor,
BEĞENDİĞİNİZE İNANINIZ! 
işte size hiçbir mütalâa ilâve et- 
medeıı iki telgraf:
Mart 4
f
Satıahfnn Sabaha?
Zeyneb H . Konağına 
Dair anlatılan 
Hatıralara bir ek!
k — Burhan Caind j
V ki gündür Zeyneb Hanını konağına 
"d a ir  hikayeler, hatıralar anlatmıyor. 
Kapıları İstanbul fık ara sına açık ke, 
naklar arasında Zeyneb Hanım konağı 
muhakkak ki başta gelinlerdendir. Fa. 
kat kökü İstanbul sarayı ile Mısır hâzi­
nesinden beslenen bu konak bile o bol. 
luk devirlerinde İstanbul miskinlerini 
(loyu ramam ıstır. İşin asıl garib tarfı da 
bodur. Her köşe başında bir imaret ka. 
zam kaynadığı, her semtte ve h?r ma. 
hailede bu ayarda bir ihsan ve atiye 
pınarı fışkırdığı halde İstanbulun meş­
hur miskinleri ve düşkünleri gene aç. 
hktan şikâyet etmişlerdi. Her ne ise bu. 
mı tarihçilere bırakalım. Bu yangın 
münasebetile Zeyneb hanım konağına 
aid anlatılan hatıra ve hikâyelerden 
büsbütün başka bir garib vak’ayı da 
ben anlatayım. Ben bu vk’anın hikâye, 
shıi ilk gazetecilik üstadım Şeyh ¿.¡mu­
harririn Malım ud Sadık merhumdan
dinledim. Hikâye şöyledir:
— Ahmed Mitat Efendi merhum eski 
Tercümanı Hakikati çıkarırken Ahmed 
efendi adında kendi halinde bir genç te 
idare işlerine bakarmış. Mitat Efendi 
bir gün kendisine bir makbuz vermiş:
— Haydi delikanlı, demiş. Şu mak. 
buzu al, Beyazıda çık, Zeyneb Hanım 
konağma git. Ağalar dairesine gir. Ga. 
zwtenin abone ücretini al! Gel.
Ve İlâve etmiş:
— Konağın cümle kapısından girince 
sola sap, ağalar dairesi orasıdır.
Ahmed efendi makbuzu almış, Beya- 
zıda çıkmış, Zeyneb Hanım konağına 
varmış. İçeri girmiş. Fakat birdenbire 
sağını, solunu şaşırmış. Acaba efendi, 
sağ mı demişti, sol mu? Meydandı so. 
racak kimse de göremeyen delikanlı bir 
zaman şaşkın şaşkın baktıktan sonra 
rastgele yürümüş. Bir kapı açmış, içeri 
girmiş. Vak’anuı birinci perdesi burada 
bitiyor. İkinci perdesi Ebussuud cadde, 
sindeki Tercümanı Hakikat matbaasın­
da geçiyor.
Ahmed Mitat efendi, idare memuru, 
mı akşama kadar beklemiş, meydanda 
yok. Ertesi gün olmuş, görünürde yok, 
efendi meraka düşmüş. Üçüncü gün 
gelmiş, geçmiş, gene görünmemiş. Ni­
hayet dördüncü güıı sabahı matbaaya 
gelmiş. Gelmiş amma be beniz kül gibi.
Macerayı şöyle anlatmış:
— Kapıdan girince ağalar dairesinin 
hangi tarafta olduğunu unuttum. Sağa 
m* sapacaktım, sola mı? Nihayet sağda 
bir kapı açtım. Girdim, kimseler yok. 
Bir kapı daha açtım. Bir çığlık koptu. 
Meğer ağalar dairesine girecek yerdo 
kalfalar dairesine girm'şiro.
Ahmed Mitat Efendi şeytanî b:r te.
bcssitmlc sakahnı sıvanvş:
— Ey. sonra! Kaçan kaçana demek!
— Evet, önce buyurduğunuz gibi ol­
du. Ben de t-rs yüzüne dönecektim. Fa. 
kat birdenbire hepsi birde» etrafımı çe. 
virdilei. Çalyaka çekip sürüklediler, 
içiçe odalardan geçirdiler. Üç gün, üç 
gece misafir ettiler. Nihayet bu sabah 
tahliye ettiler!
Bu vak’adan sonra gazetenin abone 
zamanı geldikçe Mitat merhum sıkı n. 
kıya tembih edermiş:
_  Sağa değil ha! Sola!
tJ P  u  r  /  c m  C La-lı id
Yanan Zeynep Hanım konağı 
375 bin liraya sigortalı imi;
Ankara. 5 (Telefonla) —  Öğren­
diğimize göre yanan Zeynep Ha. 
mm konağının binası 175 bin, eş­
yaları da 200 bin liraya sigortalı­
dır.
Maarif Vekâleti, binayı yıktıra­
rak yerine bu para ile birlikte ken
di tahsisatından istifade ederek ay 
ni yere modern ve bugünkü ihti. 
yaçlara cevap verecek bir bina yap 
tırmak kararım almış bulunmak­
tadır. Çok muhtemel olarak bu bi­
nanın plânları, Türk mimarları a- 
rasmda açılacak b'r müsabakadan 
sonra seçilecektir- (B B )
Fen Fakültesi
Ankara, 5 (TAN) — Öğrendiğimize 
göre yanan Zeynep Hanım konağının 
binası 175 bin, eşyaları da 200 bin li­
raya sigortalıdır.
Maarif Vekâleti, binayı yıktırarak 
yerine bu para ile birlikte kendi tahsi 
satından, istifade ederek ayni yere mo 
dern ve bugünkü ihtiyaçlara cevap ve­
recek bir bina yaptırmak kararım al­
mış bulunmaktadır. Çok muhtemel o- 
larak bu binanın plânları, Türk mi - 
marları arasında açılacak bir müsaba­
kadan sonra seçilecektir.
Talebe yurdu
Muhammen inşaat fiati 
1,200,000 liraya 
çıkarıldı
Şehzadebaşmda eski Letafet apar­
tm anı arsasında yapılması kararlaş­
tırılan Üniversite Talebe yurdu bina­
sı münakaşaya çıkarılmıştı. Fakat 
şartnameyi tetkik eden talipler, inşa­
at muhammen fiatlerini kâfi görme­
diklerinden, ihale yapılamamıştı. Bu­
nun için Halk Partisi vilâyet merke­
zinde toplanan bir fen heyeti son 
malzeme fiatlerine göre yeni bir şart­
name hazırlamıştı. Diğer taraftan 
Parti Genel sekreterliği mimari mü­
şaviri mimar B. Sabri de şehrimize 
gelerek mahallinde tetkikler yapmış 
ve fen heyetinin hazırladığı yeni şart­
nameyi alarak Ankaraya dönmüştü.
Şartname dün Ankaradan şehri­
mize gelmiştir. Yeni şartnameye gö­
re, İnşaat muhammen fiatleri iki yüz 
bin lira ilâvesile, bir milyon iki yüz 
bin liraya çıkarılmıştır. Ancak piya­
sadaki fiatler daima değişiklik gös­
terdiklerinden, inşaat sırasında mal­
zeme fiatlerinin yeniden yükseldiği 
görülürse ihale bedeline yüzde on 
beş bir zam yapılabilecektir.
Yeni şartname bu sefer çok müasit 
olduğundan yakında yeni bir müna­
kaşa açılacaktır. Bu sefer, binanın 
bir müteahhide ihalesi mümkün ola­
caktır.
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi


Kübik edebiyat fakültesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository